Turk dunyosidagi nodavlat notijorat tashkilotlari diplomatiyasi geosiyosiy integratsiyaning yangi bosqichini yaratadi - TAHLIL

Turk dunyosidagi integratsiya jarayonlari keyingi yillarda sifat jihatidan yangi bosqichga kirdi. Agar ilgari hamkorlik asosan siyosiy va iqtisodiy darajada rivojlangan bo‘lsa, endi bu jarayon fuqarolik jamiyati institutlari, gumanitar platformalar va xalq diplomatiyasi mexanizmlarini o‘z ichiga oladi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, Turkiy davlatlar tashkilotiga a’zo davlatlarning nodavlat notijorat tashkilotlari forumlari nafaqat jamoatchilik tashabbusi, balki turkiy dunyoning kelajakdagi strategik birligini shakllantirishga xizmat qiluvchi muhim minbarga ham aylanmoqda. Ozarbayjonning bu boradagi faol pozitsiyasi mamlakat turkiy dunyo integratsiya jarayonlarida yetakchi ishtirokchilardan biri ekanligini ko‘rsatadi Turk dunyosini geosiyosiy kuch markaziga aylantirish strategiyasi Qozog‘istonning Turkiston shahrida bo‘lib o‘tgan Turkiy davlatlar tashkilotiga a’zo davlatlar Davlat rahbarlarining norasmiy sammitida Prezident Ilhom Aliyev tomonidan bildirilgan fikrlar bu siyosatning asosiy yo‘nalishlarini yaqqol ochib beradi. Davlatimiz rahbari “Bizning oilamiz bo‘lgan turkiy dunyo XXI asrning nufuzli geosiyosiy kuch markazlaridan biriga aylanishi kerak”, dedi. Bu xabar tasodifiy emas. Zamonaviy xalqaro munosabatlar tizimida mintaqaviy birlashmalarning roli jadallik bilan ortib bormoqda va Turkiy davlatlar tashkiloti endi nafaqat madaniy yaqinlik platformasi, balki geosiyosiy kuch markazi sifatida shakllanishga harakat qilmoqda Prezident Ilhom Aliyev o‘z nutqida “Ozarbayjon Turkiy Davlatlar Tashkilotini mustahkamlash yo‘lida bundan keyin ham bor kuch-g‘ayratini ayamasligini” ta’kidladi. Bu yondashuv Ozarbayjonning tashkilot doirasida strategik muvofiqlashtirish missiyasini o‘z zimmasiga olganini ko‘rsatadi. Boku, ayniqsa, keyingi yillarda turkiy dunyoning asosiy siyosiy-gumanitar platformalaridan biriga aylangani buni tasdiqlovchi muhim omillardan biridir Turkiy davlatlar tashkilotida Ozarbayjonning muvofiqlashtiruvchi roli Ozarbayjon Turkiy Davlatlar Tashkilotiga ayni paytda raislik qilayotgan davlat sifatida a’zo davlatlarning fuqarolik jamiyati institutlari o‘rtasida jamoatchilik aloqalarini mustahkamlashga alohida e’tibor qaratmoqda. Chunki zamonaviy davrda davlatlarning xalqaro ta’siri nafaqat rasmiy diplomatiya, balki xalq diplomatiyasi va “yumshoq kuch” mexanizmlari bilan ham o‘lchanadi. Bu borada nodavlat notijorat tashkilotlari o‘rtasidagi hamkorlikning kengayishi turkiy dunyoning mushtarak manfaatlarini xalqaro platformalarda himoya qilish uchun qo‘shimcha imkoniyat yaratadi 2025-yil noyabr oyida Boku va Naxchivan shaharlarida Turkiy davlatlar tashkilotiga a’zo davlatlar nodavlat notijorat tashkilotlarining 1-birdamlik forumi bu boradagi muhim burilish bo‘ldi. Turk dunyosi fuqarolik jamiyati institutlari ilk bor yagona platformada birlashdi va birgalikda harakat mexanizmlarini shakllantirish yo‘lida qadam tashladi Prezident Ilhom Aliyev forum ishtirokchilariga murojaatida “Turkiy davlatlar tashkilotining xalqaro salmog‘i ortib, global jarayonlardagi roli va mavqei mustahkamlanib borayotganini” alohida ta’kidladi. Bu g‘oyalar turkiy dunyoning allaqachon yangi strategik bosqichga kirganligini ko‘rsatadi. Bu erda asosiy maqsad nafaqat munosabatlarni himoya qilish, balki institutsional integratsiyani chuqurlashtirishdir NNT forumlari turk dunyosida xalq diplomatiyasini mustahkamlaydi O‘sha Murojaatnomada davlat rahbari ham Ozarbayjon aniq tashabbuslar bilan chiqishga tayyorligini ta’kidlagan Forumning eng muhim natijalaridan biri Turkiy Davlatlar Tashkilotiga aʼzo mamlakatlar NNTlar Platformasining yaratilgani boʻldi. Minbarning birinchi rahbariyatining Ozarbayjonga topshirilishi va doimiy shtab-kvartirasining Bokuda joylashtirilishi mamlakatning turkiy dunyoda xalq diplomatiyasi markazlaridan biriga aylanganidan dalolat beradi. Bu ham Ozarbayjonning tashkilot ichidagi ta'siri kuchayib borayotganining ko'rsatkichidir Turkiy Davlatlar Tashkilotiga aʼzo davlatlarning nodavlat tashkilotlari oxirgi yetti oyda ikkinchi marta Ozarbayjonda bir joyga toʻplandi, bu esa hamkorlikning barqaror ekanligini isbotlaydi. 2026-yil 16-may kuni Boku shahrida o‘tkazilgan II birdamlik forumi ham bu borada muhim ahamiyatga ega. “Boku urbanizatsiya haftaligi” doirasida tashkil etilgan forum turkiy dunyoning hamkorlik kun tartibi urbanizatsiya, barqaror rivojlanish va global shahar siyosati kabi yo‘nalishlar bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi Umumiy gumanitar va madaniy platformalarni shakllantirish Forumda Ozarbayjon, Turkiya, O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkmaniston, Shimoliy Kipr Turk Respublikasi va Vengriyadan fuqarolik jamiyati vakillarining ishtirok etishi tashkilotning xalqaro salmog‘i kengayib borayotganidan dalolatdir. Ayniqsa WUF13 turk dunyosida ilk bor o'tkazilayotgani bilan Bu borada bildirilgan fikr-mulohazalar Ozarbayjonning xalqaro platformalarda ta’siri kuchayib borayotganini ko‘rsatuvchi muhim omillardan biridir II Birdamlik forumi doirasida ilk bor Ozarbayjon-Qirg‘iziston, Ozarbayjon-Turkmaniston va Ozarbayjon-Shimoliy Kipr nodavlat notijorat tashkilotlari hamkorlik forumlarining o‘tkazilishi hamkorlikning yangi bosqichga qadam qo‘yganidan dalolatdir. Mazkur platformalar kelgusida qo‘shma gumanitar loyihalarni tayyorlash, xalqaro tashkilotlarda muvofiqlashtirilgan harakatlar va xalq diplomatiyasini mustahkamlash nuqtai nazaridan alohida ahamiyatga ega So‘nggi yillarda o‘tkazilgan Ozarbayjon-Turkiya, Ozarbayjon-O‘zbekiston va Ozarbayjon-Qozog‘iston nodavlat notijorat tashkilotlari forumlari ham turkiy dunyo fuqarolik jamiyati institutlari o‘rtasidagi aloqalar tizimli tus olganini tasdiqlaydi. Ushbu forumlar BMT va boshqa xalqaro tashkilotlar doirasida muvofiqlashtirilgan harakatlar uchun muhim asos yaratadi Turk davlatlari o'rtasidagi institutsional integratsiyaning yangi bosqichi Forum doirasida turk sivilizatsiyasining mushtarak tarixi va madaniy merosiga e’tibor qaratilayotgani ham diqqatga sazovordir. Prezident Ilhom Aliyevning Birinchi Turkologik Qurultoyning 100 yilligini o‘tkazish to‘g‘risidagi farmoni turkiy xalqlarning madaniy va ilmiy birligiga katta ahamiyat berilayotganidan dalolatdir. Davlatimiz rahbari Turkistonda boʻlib oʻtgan Sammitda “Iyun oyida Boku shahrida turkiy xalqlarning ilmiy-madaniy birligiga ulkan hissa qoʻshgan Birinchi Turkologik Qurultoyning 100 yilligiga bagʻishlangan Turk dunyosi haftaligi boʻlib oʻtadi, ishonchim komilki, bu tadbir xalqlarimiz madaniy hayotida muhim voqea boʻlib qoladi”. Bu tashabbus Ozarbayjon turkiy dunyoning madaniy va intellektual markazlaridan biriga aylanganini yana bir bor namoyish etadi Prezident Ilhom Aliyevning turkiy dunyoga oid siyosatidagi asosiy yoʻnalish mushtarak oʻzlik, mushtarak tarix va mushtarak kelajak konsepsiyasiga asoslanadi. Bu yondashuv nafaqat siyosiy hamkorlikni, balki xalqlar o‘rtasidagi ma’naviy va gumanitar aloqalarni mustahkamlashni ham maqsad qilgan. Aynan shuning uchun ham NNT forumlari turk davlatlari o‘rtasidagi strategik yaqinlashuvning ijtimoiy asoslarini tashkil etuvchi muhim platformaga aylanadi Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, Turkiy davlatlar tashkilotiga a’zo davlatlarning NNT forumlari mintaqaviy hamkorlik formatidan oshib, geosiyosiy va gumanitar integratsiyaning muhim mexanizmiga aylandi. Bu platformalar turkiy dunyoning xalqaro tizimda yagona pozitsiyani egallashi, mushtarak manfaatlarini himoya qilish va muvofiqlashtirilgan harakatlarni kuchaytirishga xizmat qiladi. Ozarbayjonning bu jarayonda yetakchi va faol rol o‘ynagani mamlakatning turkiy dunyoda siyosiy, gumanitar va mafkuraviy markaz mavqeini yanada mustahkamlaydi Turk davlatlari NNTlar uchun ikki tomonlama va ko'p tomonlama asosda qo'shma grant tanlovlarini e'lon qilish vaqti keldi. Darvoqe, Ozarbayjon ham bu yo‘nalishda tashabbus ko‘rsatgan va Ozarbayjon nodavlat notijorat agentligi II Birdamlik forumida o‘z hamkorlariga murojaat qilib, qo‘shma grant loyihalarini amalga oshirishga tayyorligini bildirgan