Olovli so'qmoqlar: jasur merganning qahramonlik yo'li

"Agar Ozarbayjon o‘g‘lonlari sadoqat qasamyodi ichmoqchi bo‘lsalar, Balo‘g‘lan Abbosov ruhiga dadil qasamyod qilsinlar. Qaysi qahramon bo‘lishni xohlaysizlar, deb so‘rashganida, ikkilanmasdan Balo‘g‘lan Abbosov nomini tilga olishsin. Xalq, bor-yo‘g‘i 23 yil yashab, o‘lmas shuhrat qozongan qahramonni eslang!" Afsonaviy mergan, Ikkinchi jahon urushida unutilmas jasorat bilan kurashgan jasur jangchi Balog‘lan Abbosov haqidagi ushbu ta’sirli jumlalar harbiy jurnalist Pyotr Pavlenko tomonidan yozilgan B.Abbosovning qahramonligi doimo hurmat bilan yodga olinadi. Unga qo‘shiqlar, she’rlar bag‘ishlandi. Lankaron ko‘chalaridan biriga uning nomi berilgan. Ilgari Balo‘g‘lan Abbosov nomi bilan atalgan fermer xo‘jaligida qahramon haykali o‘rnatildi. Sutemurdov qishlog‘idagi o‘rta maktabda o‘lmas qahramon xotira muzeyi ochilib, u dunyoga ko‘zini ochdi. Bu yerda to‘plangan eksponatlar qahramonning jasorati, shonli hayot yo‘lidan hikoya qiladi 1931-yilda tug‘ilgan jiyani Odila Abbosova har gal amakisining nomi tilga olinganda chiday olmay, mo‘rt yuragi chiday olmay, ro‘molining uchini ko‘zlariga olib kelardi: “Hammasi kecha bo‘lganga o‘xshaydi... Birinchi sinfga ketayotgan edim, o‘sha paytlarda tog‘am Balo‘g‘lon formada keldi, dedi. singlisi, ya'ni oyim Bika bilan xayrlashib, o'qishga ketayotganimni eshitib, qo'limdan ushlab oldi - Xavotir olmang, Odilni o'zim olib ketaman Shahardagi 2-o‘rta maktabga yetib keldik. Esimda, direktor mening familiyamni so‘radi. Eshitmayotganimni ko'rib, Balo'g'lan jilmayib qo'ydi, jiddiy chehrasida yoqimli ko'rinish paydo bo'ldi Abbosova! – Direktor ko‘zoynagini yechib, biroz o‘ylanib, nimadir demoqchi bo‘ldi. Lekin tog‘am oldinga o‘tib ketdi – Shunday yozing: – Abbosova Odilaga!.. – Tog‘am meni birinchi sinfga qo‘yib, o‘zi to‘g‘ri frontga ketdi Odila xonimning ko‘zlari yoshlandi. Suhbatga qizi Nahida qo‘shildi: “Balo‘g‘lon tog‘amiz haqida gap ketganda, onamiz doim shunday ojiz bo‘lib qoladi”, dedi. – Ko‘zlariga kuch berib, o‘zini yupatdi. Sharof buvimiz 1974-yilda olamdan o‘tdi.Lekin o‘g‘lining o‘limiga so‘nggi nafasigacha ishonmadi. Uning ko‘zlari doim yo‘lda, quloqlari hamisha ovozda edi. Balo‘g‘lan o‘lmagan, qaytadi, dedi...” Ulug‘ Vatan urushining birinchi darajali faxriysi Mutallim Abdulov o‘sha yili Balo‘g‘lan Abbosov bilan frontga ketgan, ular ham kursdosh edilar. Uning Balo‘g‘lan haqida ko‘p xotiralari bor edi. Bir kuni suhbat chog'ida u shunday dedi: "Urush hali boshlanmagan edi. Qishlog‘imizdan o‘tgan daryo orqali Astaraga temir yo‘l qurilayotgan edi. Sutemurdov ko‘prigida ustalar ishlayotgan edi. Negadir yong‘oqlardan biri ustaning qo‘lidan sirg‘alib, daryoga tushib ketdi. Biz bolalar o'zimizni suvga tashladik. Daryo chuqur edi, shuning uchun biz qidirganimizni topa olmadik. Ammo suvning sovuqligiga qaramay, Balo‘g‘lan daryoning tubiga urilib, uni tortib olishga muvaffaq bo‘ldi. Balo‘g‘lan bola bo‘lishiga qaramay chaqqon va chaqqon edi. Qo'rquv 1937 yilda beshinchi sinfni tugatdim va 3-sonli o'rta maktabda o'qishni davom ettirdim. Balo'g'lan esa Lankaran subtropik texnikumiga o'qishga kirdi Otam Mirzag‘aga mo‘min edi. Zeynalabdin 1960-yillarda Tag‘iyevning paroxod portida qorovul bo‘lib ishlagan va masjidda marsiya aytardi. Qishloq masjidining muazzini ham edi. Ular hazillashib dadamga bir she’r qo‘shishdi: Mo'yloviga tartib beradi Urush boshlanganidan ko‘p o‘tmay meni ham urushga olib ketishdi. Otam namozda Alloh bilan muzokara qilardi. Farzandlari frontdan qaytgandan keyin jonimni olishim kerakligini aytdi. Tasodifan o‘sha kuni – 1945-yilning 11-aprelida frontdan qaytdik.Otamiz bizni ko‘rib, Xudoga qo‘l ko‘tarib, shukronalik qildi Ajabo, otamiz biz kelganimizdan bir hafta o‘tib – 1945 yil 17 aprelda 83 yoshida olamdan o‘tdi Balo'g'lan urushni Ukrainada kutib oldi. Keyinroq uning ovozi Stalingrad frontidan keldi... Ko‘p o‘tmay jasur mergan Balo‘g‘lan Abbosovning shuhrati ko‘p joylarga tarqaldi. “Kommunist” gazetasi 1942 yil 11 dekabrdagi sonida Stalingrad uchun qonli janglar qahramoni Balo‘g‘lan Abbosovning frontdan yo‘llagan xatini e’lon qildi Shunday kunlarning birida Balo‘g‘lan Abbosov mohir otishmachilar yig‘inida qorovul kichik serjanti, jasur mergan Boris Polopovskiy bilan uchrashdi. “Kommunist” gazetasi 1943 yil 30 yanvar sonida bu haqda keng ma’lumot bergan. Ustoz otishmalar o'z tajribalari haqida gapirib berishdi. Yig‘ilishda ishtirok etganlar otishmachilarning naqadar buyuk kuch ustasi ekaniga yana bir bor ishonch hosil qilishdi Yig‘ilishda qatnashganlar frontning barcha mohir otishmachilariga murojaat qabul qildi. Ushbu petitsiyani birinchi bo‘lib serjant Balo‘g‘lan Abbosov imzoladi O'sha davrdagi gazetalarda Stalingrad frontida 757 nemis fashistlari 10 snayper tomonidan o'ldirilgan. o‘ldirilgani ma’lum qilindi. Ro‘yxatni Balo‘g‘lan Abbosov boshqargan. U hammadan ko'proq - 106 gitlerchini yo'q qildi. Keyingi o'rinni Nikolay Yazikov egalladi. U 104 fashistni o'ldirdi 1942-yil sentabr oyi boshida o‘z ona yurti – Lankaronda bo‘lganida qo‘shni Astara, Masalli, Lerik viloyatlari mehnatkashlari bilan bo‘lgan uchrashuvda ular Vatanni qanday himoya qilganliklari haqida gapirib, odamlarni tashvishga solayotgan, qiziqtirgan savollarga javob qaytardi. O‘shanda gazetalarda bu uchrashuvlar haqida qiziqarli maqolalar chop etilgan. Oradan bir necha kun o‘tib, jasur mergan Balo‘g‘lan Abbosov Boku radiosi orqali butun ozarbayjon xalqiga murojaat qildi: "Inson o‘z kelinini tanlashda, do‘st topishda erkindir. Lekin onani tanlab bo‘lmaydi. Ona aziz va muqaddasdir, chunki u onadir. Vatan ham ona, aziz, qahramon bo‘lib bo‘lmaydi. Ozarbayjonning jabhasida buyuk rus vatanimizni, har bir vatanimizni himoya qilish bilan tushunamiz. tekislik, qorli Kepezimiz, paxta dashtlarimiz, Biz neftga boy Bokuni himoya qilamiz, uning yo'lida o'lganlar bor, lekin qaytib kelmaydi..." “Kommunist” gazetasining 1943 yil 30 yanvardagi sonida “Stalingrad atrofida oʻz vatanimni himoya qildim” degan nutqi eʼlon qilingan. Katta serjant Balo‘g‘lan Abbosov shunday der edi: “Vatanim – Lankaron, senga tekisliklaru tog‘lardan, o‘rmonlaru daryolardan qizg‘in salom yo‘llayapman, aziz vatanim, mehribon onam, irodali akalarim Alag‘a va Ziyod, so‘zlari men uchun doim muqaddas bo‘lgan amakim G‘ulomhusayn Mammadov, Ozarbayjonning o‘g‘li, ovozi eshitarmikan? Dushman bosib o'tgan yo'llar onalarimiz, otalarimiz, farzandlarimiz qoniga bo'yalgan. Ko‘ryapmanki, baland tog‘larimiz begunoh farzandlarimizning qoniga g‘arq bo‘lmoqda. Bu qon bizni qasos olishga chaqiradi! Hozir men Stalingrad atrofida jang qilyapman. Bu yerda dushmanga qarshi kurashar ekanman, men o‘z shahrim, ona yurtim Kavkazim sha’ni va ozodligini himoya qilaman...” Bir paytlar jangovar yo‘l Narimon qishlog‘idan o‘tgan. Shahar Ozarbayjonning atoqli davlat arbobi Narimon Narimanov nomi bilan atalgan. Balo‘g‘lanning yuragidan ezgu tuyg‘ular oqardi. Narimon qishlog‘ini dushmandan tozalashda qatnashgani uchun ichki g‘urur va iftixor his qildi Dushmanning mudofaa pozitsiyalarini tashkil etgan jangchilarimiz tez orada Kalach, Sovetskiy va Marinovsk tumanlarida birlashdilar. Fashistlarning 22 diviziyasi va 160 dan ortiq bo'linmalari qurshovga olindi. Merganlar dushman o‘ylamagan joylarda pistirma o‘rnatdilar Jang to'xtamadi. Atrofda to‘plar, snaryadlar, o‘qlarning ovozi eshitildi. Shaharda dahshatli ko'cha janglari bo'lgan. Bomba portlashi natijasida vayron bo‘lgan eski binoning o‘q o‘tkazmaydigan chodiridan tevarak-atrof yaqqol ko‘rinib turardi. Balo‘g‘lan tevarak-atrofni ko‘zlari bilan kuzatdi va qulay vaziyatdan dushmanga qarata o‘q uzdi Otishma to‘xtagan zahoti u chodirdan tushib, uzoq vaqt ushlab turilgan qulayroq joyga borishga urinib, bino orqasidan sekin sudraldi. To'satdan, oldinda, ko'chaning o'ng tomonida dahshatli shovqin eshitildi. Qarshi hujumga o‘tgan jangchilarimiz dushmanning kuchli o‘qiga duch keldi "O'sha kuni afsonaviy mergan, qahramon jangchi Balo'g'lan Abbosov qora tuproqqa begona qo'lida dafn qilindi. Bo'linma komandiri o'rinbosari Shilixter o'z so'zi yakunida shunday dedi: "Jangchi do'stimizning dafn marosimi oldida qonga qon, o'limga javob beramiz, Ozarbayjon xalqini o'lim bilan kutib olamiz, birodarimizni o'lim bilan tabriklaymiz. Balo'g'landek mard o'g'il. Balo‘g‘lan Abbosovning faxriy jangovar quroli ishonchli qo‘llarga topshiriladi. O'nlab yangi usta otishmalar uning o'rnini bosadi va dushmandan shafqatsiz o'ch oladi. Balo‘g‘lon xotirasi qalbimizda mangu yashaydi. Ishonchimiz komilki, Ozarbayjon xalqining munosib farzandi Balo‘g‘lon Abbosovning go‘zal xotirasi nafaqat frontdagi jangchilarni, balki orqadagi sanoat va qishloq xo‘jaligi jangchilarini ham yangi mehnat jasoratlariga, fashistik bosqinchilar ustidan g‘alaba qozonishga ruhlantiradi (Rza Guliyev. Shanli sahifalar, B., 1969, 57-bet) Keyinchalik harbiy jurnalistlar K. Xromov va P. Faybisovichlar Balo‘g‘lan Abbosov haqida turli ommaviy axborot vositalarida qo‘sh imzo bilan maqolalar chop etishdi. Ular mard vatandoshimiz haqida: “Balo‘g‘lan Abbosov “Jasorat uchun” medali, keyinroq “Qizil Bayroq” ordeni bilan taqdirlangan. Stalingrad atrofida 106 nafar fashistni yo‘q qilgan Balo‘g‘lan 1942-yil 23-noyabrda 23 yoshida qahramonlarcha halok bo‘ldi.Ulug‘ Vatan urushi Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi” Bu Mamayev tepaligi. Stalingrad frontida halok bo'lganlar sharafiga qurilgan yodgorlik majmuasi. Go‘yo yer yuzining barcha aholisi halok bo‘lgan qahramonlarni ziyorat qilish uchun kelgandek edi Men unutmayman 1985-yil 9-may. Tog‘alarim Bobojon, Zulfi, Ajdarlar ham shu joylarda vafot etdilar. Faqat otam Aliog‘a Ahadov tirik qaytdi Ko‘zlarim tayanch ustida aylanib yuradi. Izlaganimni topsam, yuzimdan qayg‘u, shodlik to‘ladi. Balo'g'lanning ismi marmar lavhada oltinchi o'rinda turadi. E’tiborimni jamlab, yana o‘qiyman. Yo'q, to'g'ri topdim, birinchi qatorda besh jangchidan keyin nomi o'yib yozilgan: Balog'lan Abbosov Baloglan Abbosov?! – hayrat bilan so‘radi yonimda turgan yigit. - Balo'g'lan Abbosov hamyurtimiz, - yuragi sig'maydi Atrofda engil shabada esadi. Balo‘g‘lan haqida qo‘shiq pichirlanadi, afsonaga aylangan qo‘shiq