O‘sha armanga ikki og‘iz so‘zim bor

Bu kamida o'n besh-yigirma yillik suhbat. Ikkinchi smenada o‘qiyotgan talabalar bilan bir avtobusda uyga qaytayotgan edim. Ularning besh-oltitasi bo‘lsa-da, avtobus ularning ovozini oldi. Ular bir-birlariga savol berishdi: Shusha qachon bosib olingan? Hamma bir ovozdan gapirdi: Sakkizinchi may kuni Keyin Lochinning bosib olingani haqida gaplashdilar. Ammo bu safar ular savolga to'g'ri javob bera olishmadi Ular endigina tarix darsidan chiqqanga o‘xshaydi. Chunki Lochindan keyin Fuzuliyga, Jabroyilga borganlar. Ko'p yillar o'tgan bo'lsa-chi? O‘sha manzara hamon esimda. Ular Fuzuliy va Jabroyilning ishg‘ol tarixini Agdam ishg‘oli bilan aralashtirib yubordilar. 23 avgust o‘rniga 23 iyul deyishdi Keyinchalik Gubadli va Zangila ishg'ol qilingan sanalar edi. Bu haqda ham gaplashdilar. Ammo ular yana oylar va yillarni aralashtirib yuborishdi Menda ikkita imkoniyat bor edi: yo kam o‘quvchilar bilan bir avtobusga o‘tirdim, yoki bolalar tarixni yoqtirmaydilar Lekin o‘shanda men yana bir savol haqida o‘ylardim: xalq tarixida qancha kasb bor?! Nega bolalar o'sha mashhur sanalarni yod olishlari kerak? Bitta yo‘l bor edi: tariximizning o‘sha qora sahifalarini yirtib tashlash! Axir, yozdim-ku, bu voqea ko'p yillar oldin sodir bo'lgan. O'sha paytda ufqda hali hech qanday nur yo'q edi Yuragimni qayg'u to'ldirdi. Kvartiraga yetib borishimga hali ancha vaqt bo‘lsa ham avtobusdan chiqib ketdim. Yarim qorong‘u ko‘chalarda yurarkanman, bir xil so‘zlarni qayta-qayta takrorlardim: “Kechirasiz, bolalar”, “Kechirasiz, bolalar...” Bundan 15-20 yil avval xalqaro tadbirlarda ko‘zimiz Kocheryan va Sarkisyanni qidirardi. Dunyo xalqaro huquqqa tupurgan o‘sha yillarda biz Armaniston rahbariyatidan qachon ishg‘olni tugatishini so‘ramoqchi edik. Bu og'ir edi, lekin bu fuqarolik burchi edi 2020-yil noyabr oyidan keyin qatnashadigan xalqaro tadbirlarda ko‘zimiz yana ko‘chmanchilar, sarkisyanlar va boshqa tomonlarni qidiradi. Shaxsan mening o‘sha duradgorlarga ikki og‘iz gapim bor. Lekin nima deyishimni so'ramang. Bu uyat Vaqt o‘tgan sari 44 kunlik urushda qo‘lga kiritgan g‘alabamiz mazmun-mohiyatini yanada teranroq anglab yetaman. Bundan o‘ttiz yil avval Turkiyada o‘qib yurgan paytlarim, beg‘ubor, zerikarli o‘qituvchim har fursatda: “Bir hovuch armanni ko‘tarolmaysan...” deb mazax qilardi Hozir Turkiyada talaba o‘qiyotgan o‘g‘limning ustozlari: “Armanlarning onasini yig‘latding, xudo sendan rozi bo‘lsin!” deyishadi Jasur askar, sen bu maqtovga loyiqsan Yuzimizni oq qilding, yuzing oppoq bo'lsin!