Mehribon Aliyeva nega ulug‘ yo‘lboshchi haqidagi o‘zi xohlagan kitobni haligacha o‘qimagan?

Ozarbayjon mustaqilligining so'nggi 30 yilida may oyi nafaqat statistik kalendar birligi, balki ramziy ma'noda siyosiy vaqtdir 8 may kuni Shusha bosqinchiligi xalqimizda chuqur ruhiy zarba va ma’naviy inqirozni keltirib chiqardi. Shahar-geografik cho'qqi nafaqat turar-joy maydoni edi. Shusha madaniyatimiz poytaxti bo‘lish uchun yetarli emas, u Panahalixondan boshlangan himoya qal’asida ham yashagan va asrlar va imperiyalar o‘rtasidagi urushlarda qo‘ldan-qo‘lga o‘tib ketgan bo‘lsa ham ozarbayjonlik o‘zligini yo‘qotmagan. 20-asr oxirida hududning bosib olinishi milliy xotirada jarohat va “toʻliq boʻlmagan taqvim va tariximiz Gobustonning tosh yodgorliklari kabi yozilgan yozuvlar”ning davlat ongiga taʼsirini yuzaga keltirdi 1992-yilda “Tog‘larda to‘y” amaliyoti bilan Shushani qo‘lga kiritgan armanlar 400 gektarlik tog‘li balandlikka egalik qilmay, ozarbayjonlarni biologik, jismoniy va ma’naviy bazadan ham mahrum qildilar Uzoq vaqt davomida may oyi ham g'alaba, ham mag'lubiyat ramzi bo'lib qoldi. Odamlar ikkinchi jahon urushida bobolarining jasorati bilan uch kun ichida o‘tkir qayg‘u, harbiy mag‘lubiyat va muvaffaqiyatsizlik sindromini yuvib bera olmadi. 8 va 9 may kunlari buyuk yo'lboshchining tug'ilgan sanasiga zid bo'lgan siyosiy xotiralar zanjiri yaratildi. Ozarbayjon mahalliy urushdagi magʻlubiyatini fashizm ustidan qozonilgan gʻalaba bilan oʻziga singdira olmadi, “aralash ramziy vaqt” – taqvimdagi qora va qizil ranglar toʻqnash kelgandek qoldi. Ular tarixda jamoaviy mag‘lubiyatdan chiqqan xalqlar o‘z yurtidan ayrilgan nemis xalqi va Versal shartnomasidan g‘ururlanib qolgan nemis xalqi kabi yana tiklanib, shonli tarix yozadi, deb ishonishgan Ammo 2020 yilgi Vatan urushi ham qoralangan taqvimni o‘zgartirdi – 8 may o‘rniga abadiy 8 noyabr keldi. Qorabog‘ g‘alabasi bilan may oyi mag‘lubiyat va ishg‘ol soyasidan chiqib, g‘alaba va tarixiy adolat timsoliga aylandi. Shunday qilib, xalqning nafaqat hududi, balki qoralangan kunlar, oylar, ishg‘ol taqvimi ham zulmdan qutuldi. Endi buyuk yo‘lboshchi tavalludining 103 yilligini ma’ruza va kelajak g‘oyalari bilan uzviy bog‘lash mumkin Ozarbayjon birinchi vitse-prezidenti, Aliyev maktabi o‘quvchisi Mehribon Aliyevaning siyosiy hukmga aylangan bayonoti bor. Birinchi vitse-prezident shunday deydi: “Buyuk yo‘lboshchi haqida yozilgan va aytilgan hech bir asarni yakuniy va mutlaq fikr, Eski Ahd deb bo‘lmaydi”. Agar soddaroq tilga o‘giradigan bo‘lsak, demak, xalqimizning birinchi xonimi hali buyuk yo‘lboshchiga munosib kitobni o‘qimagan. Juda aniq va tushunarli. Lekin buning sababi adiblarimizning iste’dodi va ko‘lami bilan bog‘liq emas, hatto dunyoga mashhur har qanday yozuvchi ham keyingi turkumni yaratgan bo‘lardi Mutlaq haqiqat shundaki, Haydar Aliyevni to‘liq tushunish va tushuntirish mumkin emas. Har bir inson buyuk davlat arbobini sohasi, bilimi, dunyoqarashiga qarab idrok etadi, ifodalaydi. Binobarin, 2040-yilning ozarbayjoni buyuk siyosiy yetakchini zamondan yuqori yangi qiyofada tushunadi va ulug‘laydi. Demak, Buyuk Yo‘lboshchi doimo o‘zgarib turadigan tarixiy hodisa, “tugamaydigan siyosiy matn”dir. Bu qat'iy ta'riflar yoki ayblovlar bilan belgilangan shaxs emas, balki doimiy ravishda qayta kashf qilinadigan er va siyosiy yuksalishdir Haydar Aliyevning shaxsiy hayoti yo'q! Bu o‘zi mansub bo‘lgan xalqning ko‘p asrlik tarixidagi shaxsning tarjimai holida mujassamlangan toifadir. Uning 103 yoshi Ozarbayjonning respublika, sho‘ro va mustaqillik davriga to‘g‘ri keladi – 1923 yildagi qizil mafkura inqilobi, so‘ngra Ikkinchi jahon urushida yosh Aliyev NKVD tizimidagi sovet chekistik tuzumi sinovlariga bardosh berib, o‘z millati va irodasi bilan yaratilgan to‘siqlarni yengib o‘tdi. Ruslar unvonini olgan xalqlar, va nihoyat, Sovet Ozarbayjonining ustunlik huquqini qo'lga kiritdilar, xalqimiz taqdiri uchta shakllanish orqali. egalik qiladi. Alievning 1980-yillarda Britaniyada Sovet Ittifoqiga rahbarlik qilish istiqboliga oid hujjatlar maxfiyligi oshkor qilinganidan keyin uning mafkuraviy dushmanlari Kreml elitasini kuzatganlarida uni qanchalik aniq koʻrganini isbotlaydi Mafkuraviy dogma va tuzumlarga qaramay, milliy hayotning barcha jabhalarida yorqin taraqqiyotga erishgan janubiy mamlakat amalda mustaqillikka yaqin bo'lgan barcha sifatlarga ega bo'ldi. Shuning uchun ham keyinroq Alievga qarshi chiqqan deputatlardan biri – Xeyrulla Aliyev “ikki davr qahramoni bo‘lib bo‘lmaydi” deganida yanglishdi – Aliyev ikki xil shakllanishning yetakchisi va qutqaruvchisi sifatida o‘zi asos solgan davlatni siyosiy xaritadan o‘chirilishidan himoya qildi. Faqat istisno tarixiy shaxslar yo'q totalitar cheklovlarga qaramay, u o'zi vakili bo'lgan millatni katta taraqqiyotga olib borishi mumkin Xuddi shunday imperiyaning qulashi bilan Aliyevning Kremldan olib tashlanishi ham ozarbayjonliklarning Qorabog‘ fojiasiga duchor bo‘lishidan darak berdi. 1987-yilda Fransiyada nashr etilgan “Humanite” jurnalida respublikamizga hududiy da’vo yagona hujumdir Garchi u KGB tizimida – dahshatli tashkilotda shakllangan bo‘lsa ham, o‘sha organning qudratini, global aloqa va ish uslubini milliy davlat manfaatiga aylantira olgan Aliyevni klassik “tizim vakili”, “o‘z tizimini yaratgan odam” deb bo‘lmaydi. U o‘z xalqiga qarshi hech qanday operatsiyada qatnashmaganini, aksincha, fitnalarning oldini olganini g‘urur bilan aytadi. Shuning uchun Sovet Ozarbayjonida bir-ikki siyosiy bo'lmagan shaxsni hisobga olmaganda, "dissidentlik harakati" yo'q edi Rahbarni xalq xotirasida abadiy saqlaydigan kuch bu nafaqat kuch, balki hukmron partiya va elita emas, balki uning soddadil xalqiga sadoqatidir. Chunki u millionlab insonlar hayotiga shaxsan aralashgan, xalqini siyosiy inqiroz va tartibsizliklardan olib chiqmagan taqdirda ham uni taqdir yaratuvchisi deyish mumkin edi. Uning imzosi bilan yuz minglab ozarbayjonliklar mansablarga ko‘tarilib, mehnat, maorif, san’at va madaniyat qahramonlariga aylanishdi Kichik xalqlar va buyuk yetakchilik tushunchasi hal qilinmagan masala. Klassik siyosiy tafakkurda yirik geosiyosiy tizimlarda kichik jamoalarning omon qolishi uchun qadimiy qurollardan ko‘ra kuchli yetakchilik muhimroqdir. 19-asrda Shayx Shomil chechenlarga uzun qilich tilagani tabiiy boʻlsa-da, keyingi yuz yilda buyuk shaxslarga tayanmasdan turib siyosiy xaritada qola olmas ekansiz Sun'iy intellekt tomonidan boshqariladigan zamonaviy urushlarni o'rta asr harbiy arsenali bilan olib bo'lmaydi. Kichik davlatlarga katta siyosat va siyosatchilar kerak Aliyevning miqyosi faqat Ozarbayjon geografiyasi bilan cheklanmaydi. Darhaqiqat, o'z chegarasidan tashqariga chiqqan barcha tarixiy shaxslar o'z mamlakatlarini kattalashtiradilar. Aliyev bilan birgalikda mamlakatimiz hududi 86,6 ming kvadrat kilometrdan ortiq. Turklarning qalb va siyosiy geografiya, aslida geopolitika formulasi haqida aytganlari bevosita buyuk yo‘lboshchi Mustafo Kamol haqida aytilgan Lekin biz yashayotgan mintaqada Armaniston, Gruziya va boshqa Kavkaz xalqlari Haydar Aliyev miqyosida yetakchi ishlab chiqa olmadi. Albatta, Mikoyan va Stalin kabi butun bir davrni o‘zgartirgan odamlar bor. Biroq, bunyodkorlik va xayrixohlik missiyasi bo‘yicha umummilliy yetakchimizdan oshib ketadigan hech kim yo‘q. Asr boshi va oxirida ikki tizimning ajralmas qismi bo‘lgan, lekin subyektivlik va shaxsiy irodani namoyon eta olmaganlar tarixda alohida nom bilan qoladilar Tarixiy shaxslar orasida Sovet Ittifoqining oxirgi tashqi ishlar vaziri Eduard Shevardnadze ham bor. Siyosiy jarayonlar uni Kavkazdagi hokimiyat tepasiga ham olib keldi. Tbilisi azob chekkan urush va davlatchilik inqirozi xuddi Bokudagidek edi. Lekin Shevi qutqaruvchi bo'la olmadi. Nihoyat, u siyosiy sahnani mag‘lubiyat bilan tark etdi. Haydar Aliyevning qaytishi va milliy ozodligi najot bilan tugamadi, balki siyosiy vorislik bilan ham davom etdi, Xudoning marhamatidan o'tdi va 17 yildan so'ng u mansub bo'lgan xalqiga G'alaba keltirdi Uning hayotining so'nggi yillari allaqachon tarjimai holdan tashqarida. Davlatning mavjudligi rahbarning jismoniy holati bilan aniqlandi. 2003-yilning “X kuni” bilan mamlakat yana inqirozga yuz tutishi mumkin. Biroq, Haydar Aliyev o‘zining siyosiy yo‘ldan omon qolish qobiliyatini so‘nggi 23 yildagi barcha tarixiy sinovlarda, mintaqaviy va global urushlarda isbotladi. Shunday qilib, Buyuk Yo‘lboshchi Vatan urushi g‘olibi, chunki u belgilagan yo‘nalish, mafkuraviy mafkura tizimi, qurgan armiyasi va siyosiy yo‘li g‘alaba qozondi Haydar Aliyevning o‘z ona yurtiga qaytishi xalqimizning tarixiy afsonalariga to‘liq mos keladi – chunki barcha afsonaviy qahramonlarimiz oxir-oqibat ularni yaratgan jamiyatga qaytadilar. Aliyevning hokimiyatga qaytishi tarixiy “tirilish”, kollektiv ongni qayta tashkil etish harakatidir. U Kremldan Naxchivonga – o‘z ona yurtiga qaytadi, avval muxtor respublikani, kichik vatanni bosqin va ichki qo‘zg‘olonlardan himoya qiladi, keyin esa Katta Ozarbayjonga o‘tkazadi. Naxchivan va Ozarbayjon yana yaxlitlashib bormoqda. Elchilar bilan uchrashganda, “turk kamari” yaratganlikda ayblashayotganini ochiq aytadi. Demak, “Aliyevning buyuk qaytishi” xalqimiz bilan tengdosh. Prezidentimizning Yerevan sammitidagi nutqi ozarbayjonlik o‘zligi, ajdodlarimiz ruhi, suveren davlatimiz g‘alabasi bilan o‘z ifodasini topgan o‘sha qaytishning davomidir. siyosiy irodasini ifoda etadi. Biroq Aliyevga butun Kavkazning qutqaruvchisi sifatida murojaat qilishdi Fransuz hukmdori Lyudovik XIV “Men davlatman”, degan edi. Garchi bu avtoritar ifoda bo'lsa-da, 90-yillarda xalqqa shu so'zni aytadigan rahbar kerak edi. AQShning sobiq elchisi Stenli Eskuderoning aytishicha, Aliyevning Respublika saroyidagi ikki soatlik nutqini tinglaganidan so‘ng, Aliyev atrofida taralayotgan barqarorlik va ishonch tuyg‘usi har qanday G‘arb davlatini Ozarbayjon bilan doimiy aloqalar o‘rnatishga undagan. Aliyev o'z qiyofasini Ozarbayjonga o'tkazdi - qattiq, kuchli va shuhratparast Haydar Aliyev suratlari davlat va xaritamizning lavhasi. Hech kim unga o'xshagan pozisiya-otishma pozitsiyasini ko'rsata olmadi. Yo‘q, fotograflarning iste’dodi alohida masala, to‘lqinlarning bir nuqtada uyg‘unlashuvi esa noyob sahnalarni yaratishi mumkin. Holbuki, Aliyev qiyofasi davlat surati, madaniy atlas, ilmiy ensiklopediya va milliy o‘zlikni o‘zida mujassam etgan pasport birligidir Uni davlat binolaridagi eng baland o‘ringa qo‘ygan jihati shundaki, unda har bir satrda millatning o‘zgarib borayotgan tarixi ifodalangan. Chunki Aliyev xalqining hayajon va dardi, quvonchu qayg‘usi, eng muhimi, taqdiri bilan birlashib, bir to‘lqinda bir tan va bir ruhga aylanib, milliy kamera va obyektivda mangulikka erishdi Qorabogʻ gʻalabasining mafkuraviy ildizlari uning davlat qurilishi modelidadir. 2020 yilgi g'alaba uzoq muddatli strategiya natijasidir. Ilhom Aliyev Qorabog'ni Ozarbayjonga qaytarishga muvaffaq bo'ldi, chunki u yerlarni ikki yuz yillik urush sifatida ozod qilish siyosatini olib bordi Endi xalqimiz tarixida yangi bosqich boshlanadi: mag‘lubiyatlar seriyasining tugashi va g‘olib kimligi. Qorabog‘ endi mojaro emas, u yangi milliy o‘zlikni anglashning – g‘alabali yuz yillikning boshlang‘ich nuqtasidir. Ozarbayjon jamiyatida “ketma-ket mag‘lubiyatlar”, siyosiy jarohatlar va jamoaviy fojialar davri yakunlanmoqda. G‘alabadan so‘ng “Arman masalasi”ni geografiyamizdan ixtiyoriy va tinch yo‘l bilan olib chiqib ketish yangi shakllanish – 4-Ozarbayjon Respublikasidir. Yangi davlat fuqarolari avvalgidek emas, ularning ma’naviy-siyosiy qiyofasi o‘zgarib, g‘alabaga yo‘naltirilgan tafakkur tizimi shakllanmoqda. Davlatning unitar birligi, konstitutsiyaviy tuzilmasi va boshqaruv tizimining bo‘sh yerlarga qaytishi avvalgi tuzilmamizning to‘liq takrorlanishi emas Nihoyat, 2040 yilgi ozarbayjonlar ishg'olni ko'rmaydigan yangi avlod bo'ladi! Endi eng muhimi, Qorabog‘ga qaytishni, 1993 yilda boshlangan “Buyuk qaytish”ni Buyuk Yo‘lboshchi g‘oyalari asosida amalga oshirishdir. Bu jarayon nafaqat jismoniy ko‘chirish, balki davlatning madaniy borligi, an’analari va hayot kodeksining tarixiy-geografik makoniga qaytishidir Agdam, Jabrayil, Fuzuliy, Gubadli, Qalbajarni Haydar Aliyevdek barpo etish, uning g‘oyalari asosida ish olib borish, izi va yo‘lidan borish, davlat xotirasini, tarixiy tuzilmasini tiklash zarur. Ulug‘ yo‘lboshchi qorli havoda ochgan Voqif maqbarasida bo‘lgani kabi, Prezidentimiz Ilhom Aliyev hamma joyda tarixiy o‘xshashliklarga ega shahar va qishloqlar barpo etishi va yuzlab yillar oralig‘ida qurilishlar ketma-ketligini yaratishi, avlodlar o‘rtasidagi rishtalarni tiklashi, istilo izlarini o‘chirishi, xalqimiz madaniy fauna va florasini yagona tarjimai hol sifatida qayta yozishi kerak Ozod Qorabog‘ni Haydar Aliyev kabi qurish singan o‘tmish bilan integratsiyaning g‘oyaviy muallifiga haqiqiy me’mor va me’mor sifatida munosabatda bo‘lishni anglatadi Agdamda Marks, Kirov, Telman nomidagi kolxozlarning paxtakorlari, mexanizatorlari bilan uchrashadigan joyni qahramon o‘g‘lonlarimiz nomiga o‘zgartirib, yangi xo‘jalik tizimi asosida binolar quraylik! Umummilliy yo‘lboshchi kesib tashlagan lentalarni uzumzorlarga qaytargan har bir imorat, besh yillik dasturlarning mehnat qahramonlari ulug‘langan zallar, minglab gektarlarga cho‘zilgan cho‘llarning har qarichini uning yodgorlik lavhasi bo‘ladi! Yangi Vatan barpo etish – buyuk yo‘lboshchi davlat manzarasining davomi... Zohid O‘ruj – Milliy Majlis qo‘mitasi raisi