"Mening she'riyatim ultratovush tekshiruvidir..." - Elza Seyidcahan

“San’at qurbonlikni talab qiladi” degan naql bor. Bu tez-tez ishlatiladigan so'z. Lekin aslida san'at talab qiladigan narsa iste'doddir Navbatdagi suhbatdoshimiz ma’lum bo‘lgan va unga va’da bergan kundan boshlab xayolimda band bo‘ldim. Chunki bu safar nafaqat san’atkor, balki o‘zgacha tafakkuri, dunyoqarashi, yondashuvi bilan doim muhokamalarga sabab bo‘ladigan obraz bilan uchrashmoqchi edim. Qizig‘i shundaki, jamiyat ham, san’at ahli ham uni sevadi, tanqid qiladi, ba’zan tushunmaydi, lekin hech qachon befarq qolmaydi. Ba'zida shunday bo'ladiki, savollar eshitadigan javobdan qo'rqishadi, chunki ba'zi odamlar javob bermaydilar, o'sha javoblarni o'zlari ichida olib yurishadi. Shuning uchun ham bu safar savollar bemalol bo‘lsin, xohlagan joyiga borsin, xohlagan fikrga tegsin, ramka ichida chegaradan o‘tib ketsin... Bilasizmi, nega?... Chunki qarshimdagi odam nafaqat so‘z bilan, balki so‘z orasidagi bo‘shliqlar bilan ham gapira oladi. Ba'zan u jumlasini tugallanmagan holda qoldiradi, shunda siz uni o'zingiz ichida yakunlay olasiz. Ba'zida uning aytganlari tufayli o'zingizni to'liqsiz his qilasiz Bu safar suhbatdoshimizni tanishtirishga urinmayman. Bunga hojat yo'q. Bu qabul qilinadi yoki tushuntirilmaydi Qo'shiq ham, so'z ham bo'lmagan ovoz bor. Bu holat... Yo sizni bezovta qiladi, yoki ichingizda yashiringan tomonni uyg'otadi. Birinchi marta tinglaganda, tushunishga harakat qiladi... Ikkinchi marta, his qilish uchun... Uchinchi marta esa, ehtimol, tushunish noto'g'ri yondashuv, deb o'ylaydi Bugungi suhbatdoshimiz, bastakor, xonanda, vokalchi, Ozarbayjon va Qirg‘iziston Bastakorlar uyushmasi, Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi a’zosi, Respublikada xizmat ko‘rsatgan artist Elza Seyidjahon o‘z ovozi bilan tushuntirmaydi – savollar tug‘diradi... She’ri bilan javob bermaydi – fikrlarni buzadi... Shunday ekan, suhbatimizga o‘tamiz Gasimova Elza Nuru qiz - Sizni hujjatda mana shunday taniydilar. Men Seyidjahon ismi bilan tanishmoqchiman Gasimovaning familiyasi menga erta asos solgan oiladan kelgan. Ungacha men Elza Ahmedova edim. San’atga kelganimda o‘zimni nom bilan tanisam, o‘zgarishdek vaziyatga duch kelmasam, deb o‘yladim. Faoliyatim bir nom ostida davom etsin. Men otasining ismi va familiyasini olishim mumkin edi. Lekin, san’atda allaqachon Yashar Nuri, Ilhom Namig Kamol Ahmadovlar bor, deb o‘yladim va men o‘zgacha bir narsani, doim olib yuradigan ismni xohlardim. Katta buvimning ismi Seyidjahon bo‘lib, onam tug‘ilganda unga bu ism qo‘yilgan. Men Jahon ismini olishim kerak deb o'yladim. Xalq artisti, kamanchachi Munis Sharifov o‘sha paytda talaba bo‘lib, xolasining hovlisida ijarada yashagan. San’atga Seyidjahon nomi bilan keling, bu g‘ayrioddiy, katta buvingizning seyidlari sizga yordam beradi, oxir-oqibat bu onangning ismidir, dedi. Shunday qildim. Agar onam menga ta’lim bermaganida, san’atga kelishim uchun sharoit yaratmaganida, qo‘llab-quvvatlamaganida, nimaga erishgan bo‘lardim, bilmayman. Seyidjahon nomi bilan san’atga kelganimdan beri meni sevishdi. Bugun men Ozarbayjon san’atida nafaqat ismim, balki qo‘shiqlarim, uslubim, ijodim bilan ham benazirman. Bu men uchun muhim O‘ziga ishongan, murakkab bo‘lmagan Elza Seyidjahonning xarakteriga u o‘sgan muhit ta’sir qilgan bo‘lsa kerak Siyozanda yashovchi oddiy oilaning ikkinchi farzandiman. Otam oila boqish uchun Rossiyaga ishlashga ketgan, onam esa bizni to‘rt opa-singilni yolg‘iz o‘zi tarbiyalagan. U har doim juda jasur va mag'rur ayol bo'lgan. Hatto unga “Azazil anam” she’rini ham bag‘ishlaganman. Balki otam bizga pulni biroz kech jo‘natgandir, uydagi hamma narsa tugab qolgandir. Onam bu haqda hech kimga aytmadi. Un - uyda bo'ladigan ne'mat bo'lgan taom. Onam och qolib ketmasin deb unni qovurib oldimizga qo'yardi. Biz uni zavq bilan yedik va umuman shikoyat qilmadik. O‘chog‘imizda qozon qaynab tursin, deb onam fermada ishlab, o‘zini olovga tashlar edi. Hayotimizning unutilmas xotiralari hali ham men uchun yashaydi. Onamning onasi Samarruh, buvim hozirgi urologiya poliklinikasida farmatsevt bo‘lib ishlaganlar. Har dam olish kunlari u to'la savat va bir kostryulka tayyor ovqat bilan kelardi, shuning uchun ovqat pishishini kutmasligimiz kerak edi. Uning kelishini bilganimiz uchun hovlimizga olib boradigan yo'lda qo'lida savat bilan yordam berishini kutardik. Shunday kunlarning birida buvim bir idish to‘ldirilgan barglar olib keldi. Hamma dasturxon tayyorlash bilan band edi, men esa qozondan do‘lmas yeya boshladim. Buvim qozon og‘zini ochib qarasa, ikki qator tiqma yo‘q ekan. Qo‘llarini tizzasiga qo‘yib, Elza dolmanni kashtandek yeganini, keyinroq bu so‘z oilamizda kulgili hazilga aylanganini aytdi. Men juda yoshligimdan aqlli va zukko bo'lganman. Buni onam ham sezgan bo‘lsa kerak, barcha ishni menga ishonib topshirardi. Ba'zan arz qilganida, ona jabrdiyda, boshqalar senga o'xshab meni yirtib tashlamaydi, derdi. O'sha vaqtdan to hozirgacha hammaga foydali odamman – O‘n to‘qqiz yoshimda ikki farzandning onasi edim Siz ham sumgaitlik hayot kechirgansiz O'sha paytda Sumgait ishchilar shahri edi. U yerda onamning yaqin qarindoshlari mas’ul lavozimlarda ishlagan. Ota-onamni Sumgaitga ishga chaqirishdi, shuning uchun biz u yerga ko‘chib o‘tishga majbur bo‘ldik. Dadam u yerda uzoq turolmadi va Rossiyaga ishlagani qaytib keldi. Fidoyi va mehnatkash onamni qarindoshlari Upper trikotaj fabrikasiga ishga olishdi. Onam uch smenada ishlashiga qaramay, bizni hech qachon qarovsiz qoldirmadi. Yoshligimdan sozandalar oilasida ulg‘ayganim uchun maktabni ham shu yerda, S.Hojibeyov nomidagi O‘rta maxsus musiqa bilim yurtini tamomladim. Men erta turmushga chiqdim, o'n to'qqiz yoshimda allaqachon ikki farzandning onasi edim. Men uzoq vaqt oilamni himoya qilishga harakat qildim, lekin qaynonam uning parchalanishiga sababchi bo'ldi. Men onamning uyida o'n ikki yil davomida rasmiy ajrimsiz yashadim. U menga va bolalarimga har tomonlama yordam berdi. Biroq, oila endi birga bo'lmasligini ko'rib, erim bilan yo'llarimiz bir marta va butunlay ajraldik. Hech kim mening boshqa tarafga nisbatan gina bor deb o‘ylamasligini istamayman. Aksincha, oilamni buzgan qaynonamdan juda minnatdorman. Shu ma’noda o‘sha ayol o‘zi bilmagan holda bugungi Elzaga yo‘l ochdi. Onam esa dumalab ketmoqchi bo‘lgan qoyaning chetidan tortib, oyoqqa turg‘izdi. Uning sharofati bilan hozirgi Boku musiqa akademiyasining kompozitorlik fakultetining Orif Malikov sinfini tamomladim. Aytish mumkinki, barcha onalar fidoyi. Ammo qancha bolalar buni qadrlamaydilar? Tungi smenadan kelgan uyqusiz, horg‘in onamga “Quloq sol, she’r yozdim”, deganimda qo‘limdan ushlab, Nabi Xazriyning oldiga olib bordi. Boshqa safar qo‘shiq bastalaganimni aytganimda, charchaganiga qaramay, meni Niyoziy va Telman Hojiyevning oldiga olib borib, “Bu bolaning iqtidori, kelajagi bor” degan fikrlarni doim eshitardi. Men bu to'lovni hech narsa bilan to'lay olmayman Birinchi qo'shig'ingizni eslaylik Men to‘rtinchi sinfda o‘qirdim. Maktabimizda Oshiq Ali va Molla Panah Voqifga bag‘ishlangan tadbirga qizg‘in hozirlik ko‘rildi. O‘shandan beri shu ikki misra esimga tushdi: “Ko‘ngil so‘rar, ko‘ngil sakrab o‘tadi, dunyo aylanib yur, Vatanimda yur”. Oshiq Alining mana shu so‘zlari asosida qo‘shiq bastalagan edim va bu mening bastakorlik faoliyatimning birinchi qadami bo‘ldi, deb o‘ylayman. Mening she'r yozishim avvalroq sodir bo'lgan. Men hech qachon oiladan qiziqishimga befarqlikni ko'rmaganman. Mening amakilarim garmonchilar edi. Dasturxonni nog‘oradek urib, ularga hamroh bo‘layotganimni ko‘rib, buvim nog‘ora sotib olib, jo‘natibdi. Shundan keyin xolam va uning dugonasida rus xonimning asbobi bor edi. Bobom va buvim buni bilib qolgach, menga akkordeon olib berishdi. Olim tog‘am yaxshi garmonchi bo‘lib, ikki shogirdi bor edi. Buvimning iltimosidan so‘ng, o‘quvchilarning yoniga o‘tir, ularga nima o‘rgatayotganimni ko‘r, dedi. Sening yomon o'ynaganingni ko'rmasligim uchun o'rgan. Sumgayitga ko‘chib ketgach, onam bizni to‘rtta opa-singilga garmonga yozdirdi. Onam musiqa bastalashga bo'lgan ishtiyoqimni allaqachon ko'rgan va bir kuni maktabdan uyga kelganimda, uyda pianino ko'rdim. So‘rasam, onam siz qo‘shiqlar yozasiz, shuning uchun pianinodan saboq olasiz, dedi. Qanchalik yig‘lab, garmonni xohlayman, deb yolvorsam ham, onam fikridan qaytmadi va shu kungacha afsuslanmadim Qo'shiqlaringizning matnini o'zingiz yozsangiz, sizga qulayroq ekanini tushunish mumkin O‘z so‘zlarim bilan bastalagan qo‘shiqlarim soni uch-to‘rtta bo‘lishi mumkin, yo‘q. Bilasizmi, avval yozgan she’rlarimga ishonchim komil emas edi. Qo‘shiqlarim matniga ariza bergan shoirlarning she’rlarini o‘qishni o‘rgandim. Ya’ni, mumtoz va zamonaviy shoirlarimizni, jahon va rus she’riyati namunalarini o‘qib, tahlil qilib, o‘sha so‘zlarni musiqamda yashar ekanman, go‘yo ular meni qandaydir tarzda yozishga yo‘naltirib, o‘zimni topgandek bo‘ldim Albatta, men hech qachon ulardek bo'la olmayman, bunga intilmayman ham. Shu o‘rinda bir fikrni aytsam. O‘tgan yili ijtimoiy tarmoqdagi ko‘rsatuvlardan birida jurnalist: “Fuzuliy buyuk shoirmi, sizmi?” deb so‘radi. Jurnalistning oldidagi intervyu ularda yaqin do‘stlik, hamkorlik, ijodiy, samimiy munosabatda bo‘lganda “siz”ga murojaat qilish mumkin. Yoshi va mahorati jihatidan sizdan kattaroq odamga bunday murojaat qilish noprofessionaldir. Bundan tashqari, savol mantiqsiz edi. “Buyuk shoirman, deyishim mumkin”, degan javobimni alloma, pulxo‘r hamma eshitgan bo‘lsa kerak. Lekin javobimni baham ko'rmaydigan yoki tarqatmaydigan sayt qolmadi, fikr yozadiganlar soni ham noma'lum. Buning uchun hech kimni kechirmayman. Agar Agar menga savol berib, gaplarimni sarlavhaga aylantirgan ijtimoiy tarmoqlar va ularning foydalanuvchilari javobimdagi kinoyani tushunmagan bo‘lsa, men o‘zimni daho deb hisoblashim mumkin. Agar bugun nodonlar, cho‘ntagiga ishonganlar san’atkorni o‘zlari kabi nodon musiqa yozib olib, ijro etishiga erishsa, san’at taqdiriga yig‘lashdan boshqa chora yo‘q. Boshdan-oyoq brend kiygan, boshdan-oyoq ishlangan, lekin san’atdan bexabar, san’at haqida gapirayotgan odamni ko‘rsam, Zulfiya Xonboboyevaning “Yo kiyingancha kuyla, yo qo‘shiq aytgandek kiyin” degan so‘zlari doimo yodimga tushadi. Agar ular mumkin bo'lsa “Yozuvchilar uyushmasiga a’zoligim xotirjam qabul qilinmadi” She’rlaringiz haqida gapiradigan bo‘lsak, ochiq aytaylik She’rlaringizda qo‘llagan so‘zlarning ko‘pchiligi qo‘pol so‘zlar, asl ma’nolar va kun tartibi to‘qnashib ketgan. Sizning ilhomingiz ko'pincha injiq bo'lib tuyuladi Keling, ilhomlantiruvchiga tegmaylik. “U hayot” degan she’rim bor. O‘sha yerda aytaman: “Meni yozadigan ham bor, yozilganni qazib qo‘yadigan ham bor, ko‘milganni ko‘mgan ham, ko‘mib yopadigan ham bor”. Menga she’r yozadigan jamiyatning o‘zi. Mening she’riyatim ultratovush tekshiruvi – o‘zini bilmoqchi bo‘lganlar butun ichki dunyosini she’rlarimdan topishlari mumkin. Qizim, otam, akamning oldida “Tug‘im – buzog‘im, og‘zingga ol” she’rini eshitib, uyaldim, dedi kimdir. Men so'radim nega? Agar asal asalari kelib chiqishini, faoliyatini bilmasangiz, “Qur’oni Karim”ning “An-Nahl” surasini, ya’ni “Asasini” bilmasangiz, yaqinlaringiz oldida o‘z hayotingizdan uyalasiz. “Tikin” she’rimni mazax qilganlar ko‘p bo‘ldi-yu, oxir-oqibat niqob kiyib, uydan chiqa olmadilar. Ulardan ba'zilari Elza bolalarning ta'limini buzadi, deb aytishdi. Elzaning aytishicha, sizning fikringiz doirasi shunchalik yopiqki, unga hatto bitta yorug'lik ham kira olmaydi. Men ularga ozgina o‘qishni, dunyoga yorug‘ ko‘z bilan qarashni, har narsadan yomonlik qidirmaslikni maslahat bergan bo‘lardim. Afsuski, bugungi kunda ko'pchilik o'z his-tuyg'ulariga berilib, ichki yuzini tezroq ochadi. Men buni og'riqli deb qabul qilmayman, aksincha, kimning kimligi oshkor bo'lganidan xursandman. Yozuvchilar uyushmasiga a’zo bo‘lishimni xotirjam qabul qilishmadi. Men yozganlarimni kitob shaklida chop ettirdim. Nafis nashrdan chiqqan kitobimda xalq artisti Ashraf Heybatov o‘zining illyustratsiyalari bilan she’rlar mavzusini mahorat bilan ochib bera olgan. Shunda akademik Nizomiy Jafarovning bir she’rimni sinchiklab tahlil qilganini ko‘rib, Yozuvchilar uyushmasiga a’zolikka hujjat topshirishga qaror qildim. Akademik Nizomiy Jafarov, shoirlar – Voqif Aslanov, Cigatel xonimlar mamnuniyat bilan menga kafolat berishdi. Oradan biroz vaqt o‘tgach, xalq yozuvchisi Chingiz Abdullayev menga Yozuvchilar uyushmasiga a’zolik guvohnomasini topshirdi. Meni birinchi bo‘lib Yozuvchilar uyushmasi raisi, hurmatli Anor domla tabrikladi Aytganingizdan ma’lum bo‘ladiki, odamlarning o‘zlari she’rlaringizni tushunishni xohlamaydilar Aslida ular yozganlarimni juda yaxshi tushunishadi. Men Mardaqondagi ziyofatda edim. U yerda she’r o‘qib berishimni so‘rashdi. Bir-ikki she’r o‘qib berdim, keyin tushuntirmoqchi bo‘lganimda, tushuntirishga hojat yo‘q, Elza xonim, deyishdi. Biz she'rni va sizning his-tuyg'ularingizni juda yaxshi tushunamiz. Buni men ishtirok etgan aksariyat tadbirlarda eshitganman. Bu meni qabul qiladiganlar borligini anglatadi "Xudo meni g'ayrioddiy yaratdi" Senga qarasam, kiyimingda, gapingda, mantiqingda, hatto tanqidga javobingda isrofgarchilik bor, xuddi shunday tug‘ilgandek Ha, men shunday tug'ilganman. Mening buvimning ko'kragi bor edi, u erda men har doim turli xil qismlarni ko'raman. Talabalik yillarimdan beri tengdoshlarim kiyimlarimga hayrat va qiziqish bilan qarab, jilmayishardi. Meni boshqacha kiyinishga majbur qilgan katta opam Lala edi. Har doim kiyimingga qarab senga nimadir desa etibor berma, derdi. Musiqa texnikumida o‘qib yurgandim, ba’zida u qattiq turib olgan shlyapasidan yoki qandaydir kiyim-kechakdan uyalaman, desam, seni bejirim kiyintiraman, hamma qizg‘anadi, eshitganiga e’tibor bermay qo‘yadi, g‘ayrioddiy ekansan, deb tezda dalda berardi. Keyinchalik bu noodatiy so'zni tez-tez eshita boshladim. Gulchohra Shafiyeva qo‘shiqlarimni qiziqish bilan tinglardi va bir kuni sizni ham tinglash uchun meni Vogif Ibrohimog‘luning oldiga yubordi. Qo‘shiqlarimni tinglab, Voqif domla o‘z-o‘zidan takabburlik bilan dedi, Elza, sen dahosan, hech kimga e’tibor berma. Konsertlarimga kelib, meni chetdan kuzatib, yo‘lingni topganingni qo‘li bilan ko‘rsatardi. Endi siz atagan isrofgarchilik mening hayot tarzim. Vaqt o'tishi bilan men buni angladim Tanlanganlardan biri bo'lish uchun Xudo meni ajoyib qilib yaratdi Skandallar sizni chetlab o'tmaydi Men hech qachon janjallarning muxlisi bo'lmaganman. Qanchalik yoqani chetga tortsam ham, janjalning bir uchi meni topib oldi. U noo'rin so'zlarni aytdi va men u bilan sudgacha kurashdim. Ko'pchilik janjal yaratuvchilar yangiliklarda qolishni xohlaydiganlardir. O‘z san’ati bilan hech narsaga erisha olmaganini ko‘rib, janjal bilan unga e’tibor qaratayotganlar qanchalar ko‘p... Pul evaziga kun tartibida qolishim uchun menga janjal yaratishni taklif qilganlar ko‘p bo‘ldi. Biroq, men hech qachon bunday ishlarga rozi bo'lmaganman va hech kimga ergashgan emasman. Xudo menga bergan narsalar uchun rahmat. Men doim kun tartibida qola oladigan rassomman, chunki menda san'at va ijod bor. Men bastakorman va har doim o'z sohamda muvaffaqiyatga erishishga intilaman. Vaziyat shundayki, qo‘shiqlarimni ijro etishim kerak. Aslida qo‘shiqlarimning san’atkori bo‘lgan xonandalarimiz ko‘proq chiqishlarini istayman. Lekin ularning men bilan hamkorlik qilish istagi yo zaif yoki jasorat etishmayapti. Mening eshigim hamma uchun ochiq, Elza Seyidjahonning repertuaridagi bir-ikkita asari ularning san’atini mukammal qilish uchun yetarli bo‘ladi O‘zini oligarx deb, pulni osmonga uchirayotganlar...” Sizda nafrat bor shekilli Albatta shikoyatim bor. Agar men bu dunyoda bir shaxs bo'lsam, salbiy narsalarni ko'rsam, shikoyat qilish huquqiga egaman. Tomosha deb millat didini buzayotgan musiqalardan, uni chalayotganlardan noliyapman. Ovozi yo‘q, lekin har qanday holatda ham o‘zini sahnada ko‘rib, ularga homiylik qilib, moliyalashtirganlardan shikoyat qilaman. O‘zini oligarx deb, shu xalqning muhtoj farzandlariga ta’lim olishda yordam berish, ularning kelajagini qurishda qo‘llab-quvvatlash, tanasida shrapnellar bilan yashayotgan faxriylarimiz bilan birga bo‘lish uchun pulni osmonga puflayotganlar bo‘lishi kerak emasmi? Shaharda qurilgan, yillar davomida zulmatda qolgan, chang bosgan, ichidagi narsalar ham yaroqsiz. Xuddi shunday uysizlar ham bor. Bu foydalanilmayotgan uylarni muhtojlarga, yashashi uchun berib bo‘lmaydimi? Ishonasizmi, qancha uylar ko‘rdimki, chiday olmay “Odamsiz uylar” degan she’r yozdim: “Odamsiz uylar yig‘lar – ersiz xotinlardek, Otasiz onam yig‘lar – sutsiz bolalardek”. Shaxsan menga ijodkor sifatida ham kvartira kerak. Bir uyda uch oila yashaydi, nevaralarim ham bor. Bir paytlar Boku millionerimiz bo‘lgan Hoji Zeynalabdin Tag‘iyev, Musa Nag‘iyev, Murtuza Muxtarov va boshqalarning nomlari bugun xalq orasida hurmat bilan tilga olinadi va yodga olinadi. Lekin hayronman, keyingi avlod qaysi oligarxni yaxshi ishlari bilan tan oladi? Shunday qilib quringki, izingiz sizdan keyin qolsin, shunday yashangki, muhtojlar sizning harakatlaringizdan foyda ko'radi G'ayrioddiylikni yaxshi ko'radigan Elza Seyidcahan o'zini ko'rgan rang Xonandalar menga tez-tez shunday savol berishadi: Elza, qo‘shiqlaringiz qanday rangda? Men qo‘shiqlarimni ketma-ket ranglarda ko‘raman, menga unli ranglar ko‘proq yoqadi. Leonardo da Vinchi ishlatgan ranglar eng qimmat bo'yoqlar hisoblangan. Biroq tadqiqot davomida bu daho rassomning bo‘yoq sotib olishga puli yo‘qligi, shuning uchun u ranglarni undan yasagani ma’lum bo‘ldi. Savolingizga kelsak, men o'zimni zulmatdagi yorug'lik kabi ko'rganim uchun, men o'sha rangman. Odamlar izlayotgan ochiq rangda. Meni tinglaganlar avvaliga to'xtab qolishlari, hatto muzlab qolishlari mumkin, lekin oxir-oqibat ular izlagan nurni kichik bir teginishda topadilar Agar siz o'z ijodingizni so'z bilan emas, balki hissiyot bilan ifodalashingiz kerak bo'lsa, bu tuyg'uning nomini bilish qiziq bo'lardi Balki g'alati tuyular, lekin men doimo his-tuyg'ularimni bosishga harakat qilardim, his-tuyg'ularimga ko'p narsalarni taqiqladim. Men ularning his-tuyg'ularini ko'p xafa qildim va buning uchun ulardan doimo kechirim so'radim. O'zimdan boshqa hamma uchun yashadim, yaqinlarimning, yonimdagilarning tilaklarini qalbiga joylamadim. Bugun ham to‘lib-toshgan his-tuyg‘ularimni yashirishga harakat qilaman, lekin baribir ularga nisbatan nohaqlik qilaman. "Tuyg'ular yig'laydi" deb nomlangan qo'shig'im sizning savolingizga haqiqiy javobdir. U o'sha qo'shiqni ijro etganida, men o'zimni bilolmay yig'lab yubordim. Ajabo, xalq artisti Gulyanag Mammadova o‘sha qo‘shiqni ijro etganida ko‘z yoshlarini tiya olmadi. O‘shanda his-tuyg‘ularni ortiqcha jazolash ham gunoh ekanligini angladim. Ko'pchilik odamlarning his-tuyg'ularini boshqarishda yaxshi. Ammo sodda bo'lsam ham, sodda emasman. Shuning uchun, aqlim tufayli men his-tuyg'ularimni boshqarishga muvaffaq bo'ldim. Shuningdek, Xudo menga bosilgan his-tuyg'ularimning mukofotini albatta berishiga ishonaman va men buni allaqachon ko'rib turibman – Atrofimni hasadgo‘ylar o‘rab olgan Hayotingizni to'plang she'ringizning birinchi misrasini bilasiz Siz savollar berasiz, ularning aksariyatiga she'rlarimda javob beriladi. “Mening narsalarim” degan she’rim bor. O‘sha she’rning qahramoni jonsiz narsalar bo‘lsa-da, aslida hammasi bevosita menga tegishli. Hayotda siz g'amxo'rlik qilgan va g'amxo'rlik qilgan kishi sizga osonlikcha zarar etkazishi mumkin. She'rda aytaman: "Men uchun nimaligingni bilasanmi? Sen yagonasan. Sen hech kimsan. Lekin meniki, mening mollarim, ishonchli vatanparvarlik narsalarim". Hayotimni shu she’rga sig‘dira oldim Sahna oynami yoki niqobmi? Shekspirning mashhur iborasi bor: "Barcha dunyo sahna, erkaklar esa aktyorlardir". Mukammal fikr qisqa jumlaga to'plangan. Sahna ham oyna, ham niqobdir. Maskalar tasvirga qarab o'zgaradi. Oynada hamma buni ko'ra oladi va haqiqiy san'atni oddiydan ajrata oladi. Faqat oynaga chang tushmasin Odamlar yo Elza Seyidjahonni yaxshi ko‘radilar yoki qabul qilishlari qiyin Odamlar meni yaxshi ko'rishadi va juda yaxshi qabul qilishadi. Ichkarida yashovchi rashk sizning his-tuyg'ularingizni samimiy ifoda etishga imkon bermaydi. Men bundan faqat xursand bo'lishim mumkin. Rashk sevgidan kelib chiqadi. Hasad qilmagani uchun ko'z yosh to'kadiganlar bor. Atrofimni hasadgo‘y odamlar o‘rab olgan. Biri ijodimga, biri iqtidorimga, biri ijodimga hasad qiladi. Ayollarga o'xshab hasad qiladiganlar ham bor. Bu meni xursand qiladi. Agar kimdir meni qabul qilmasa ham, bu mening baxtim. Haligacha tushunilmagan buyuk ustalar bor Tanqid ham bor, unutish ham bor Tanqiddan yaxshiroq nima bo'lishi mumkin? Albatta, men sog'lom va asosli tanqidni nazarda tutyapman. Men tanqidga shunchalik ochiqmanki, tanqid menga aytilsa, xursand bo'laman. Gara Garayev, men haqiqiy tanqidchilarni oltin topuvchilarga qiyoslayman, dedi. Tanqid bo'lmasa, rivojlanish to'xtaydi. Ammo bugun nodon, o‘qimagan, o‘qimaganlar ham o‘z tuyaqushlarini tanqid deb biladilar. Men ularga javob bera olaman va ularni o'z o'rniga qo'yaman. Unutilish har doim qo'rqinchli Siz jasur ayolsiz San’atda qanchalik isyonkor bo‘lsam ham, hayotda ham o‘zim kabi yumshoq va muloyim, odamlarning xatosini kechiradigan, injiqliklarga toqat qiladigan, noz-karashmani biladigan odamman. Men jang qilmasdan turib, o‘z fikrimni aytishim mumkin. Sizga bir faktni aytsam. Yevropa o‘yinlarida boshimdagi mash’ala bilan efirga chiqdim, ya’ni bu buyuk voqeaga o‘zimning ijodiy munosabatimni shu tarzda ifodalamoqchi edim. Marhum san’atkorimiz, xalq artisti Ilhama Guliyevaning boshiga kalyan qo‘yishdan uyalmasligini aytdi. Aslida u meni qo'llab-quvvatlashi mumkin edi. Uning bu g'oyasi haqida menga ko'p savollar keldi. Bitta javob oldim: “Qo‘limga hech qachon kalyan tutmaganman, boshimdagi yonayotgan mash’alani faqat kalyan chekuvchilargina ko‘ra oladilar”. Bu jasoratmi yoki yo'qmi, bilmayman, lekin men hech qachon ijodiy dunyomning buzilishiga yo'l qo'ymayman SOZARDI: U hamma xohlagandek emas, balki shuning uchun ham uni eslab qolishgandir. Turli bo'lish ba'zan tanqidni keltirib chiqaradi, lekin ayni paytda o'z izini qoldiradi. Va nihoyat, menda ochiq savol qoladi - biz haqiqatan ham farqni qabul qilishga tayyormizmi yoki shunchaki muhokama qilishni yaxshi ko'ramizmi? Javob sizniki, aziz o'quvchi!