"Mening bolaligim deyarli bo'lmagan"

Har gal o‘zimning kupam va uning professionallari haqida yozishga to‘g‘ri kelsa, Baxtiyor Vahobzodaning “Zobul-segah suyuqligiga dafn et, deyman, balki bir kun uyg‘otgan bo‘lsam” degan misralarini eslayman. Xalq tarixi kitoblar va musiqa bilan yoziladi. Mug‘omni musiqa deyishning o‘zi kifoya emas, chunki u asrlarni chaqiruvchi ovoz, xalq xotirasida yashaydigan his-tuyg‘ular tilidir. Balki shuning uchun ham mug‘om yangraganda eshitilmaydi, balki his qilinadi. Zamon sinovlaridan o‘tib, bugungi kungacha yetib kelgan mug‘om har bir davrda o‘zgacha tinglovchilarni topa olgani, o‘zgargan zamonda ham o‘zgarmaganligi bejiz emas. Mug‘om sirini ko‘proq dildan izlagan ijodkorlar hamon uning nafasini kelajak avlodlarga yetkazmoqda Tomoshabinlar uni mug‘om tanlovidan tanidi. Uning chiqishlari shu qadar yaxshi kutib olindiki, u tanlovni tark etishga majbur bo'ldi, ammo tomoshabinlarning talabi va talabi uni yana qaytarib oldi. Bosqichlardan o‘tib, laureat bo‘ldi. O‘shandan beri u respublika va xorijda o‘tkazilgan san’at tadbirlaridan chetda qolmadi, mukofotsiz qaytmadi. Xuddi uning ijrosi kabi, suhbat davomida kuzatgan xonimlik, muloqot odob-axloqi, ravon nutqi ham yuksak madaniyatdan dalolat berardi Bugungi suhbatdoshimiz Milliy konservatoriya o‘qituvchisi, san’atshunoslik fanlari doktori, dotsent, Ozarbayjon davlat televideniyesi va xalqaro mug‘om teatri solisti, Respublikada xizmat ko‘rsatgan artist Beyimxonim Valiyeva Suhbatni Beymxonim ismli uch yashar qizning birinchi nutqidan boshlamoqchiman Siz juda uzoqqa ketdingiz Bu qiziqroq bo'lardi Musiqaga bo'lgan ishtiyoqim bolaligimdan o'zini namoyon qilgan. Marhum onam musiqani yaxshi ko‘rgani va pianino chalishni yaxshi ko‘rgani uchun bo‘lsa kerak. Onam aytdilarki, ikki yoshligimda menga beshik qo‘shig‘ini aytsa, yig‘lardim. Nega yig'layapsan, deb so'raganingizda, yuragimni ko'rsatib, bu yerda o'qiganingizda nimadir bo'ladi, dedim. O‘sha paytlarda ma’lum bir kunda radioda mug‘om soati bo‘lardi. Shunday kunlarning birida onam radioning ovozini balandlatib, oshxonada ishlayotgan edi. Xonada o'ynab yurganim uchun u kelganida meni ko'rmadi va nazorat qilmoqchi bo'ldi. Jaranglaganda, pianino burchagida yig'layotganimni ko'rdi. “Qizim, nima bo‘ldi?” deb so‘radi. Yana yuragimni ko'rsatib, o'chiring, qo'shiq aytsa, bu yerda nimadir bo'ladi, dedim. Bu holat onamda ham qiziqish, ham tashvish uyg‘otib, siz aytgan uch yashar qizchani san’atkorimiz Mubariz Tag‘iyevga olib ketdi. Men onamning pianinoda ijro etgan va kuylagan qo'shiqlarini bilganimdan, musiqa tuyg'usi aniq edi. Mubariz Tag‘iyev onamga meni marhum Afsar Javanshirovning oldiga olib borishni maslahat berdi, chunki u bu sohaning mutaxassisi edi. Afsar domla juda jiddiy va talabchan inson edi. Meni tinglab, quchoqlab, bu qiz faqat xorda yakkaxon bo‘lishini aytdi Boshqacha aytganda, “Banovsha” bolalar xorida Ha... Shunday qilib, men istisno tariqasida xor solisti bo‘ldim. Asosan kattalar qo‘shiqlari yoki turkcha qo‘shiqlar kuylaganim uchun bolalar qo‘shiqlarini hech qachon yoqtirmaganman. Xullas, “Banovsha” bolalar xori davlat televideniyesida suratga olishga hozirlik ko‘rayotgan edi, sen ham kuylaysan, deyishdi. Meni bolalar qo‘shig‘ini kuylash uchun yo‘lga olib chiqishni bahona qilib, “Beyum, sen ota-onangdan birisan, “Nargila” qo‘shig‘ini kuylaysan, deyishdi. O‘shanda marhum Noila Mirmammadli “Banovsha” bolalar xoriga pianinoda jo‘r bo‘lgan, ular menga qo‘shiqni shunday o‘rgatishgan. 1992 yilda uch yoshli Beyim o'zining ilk bor "Narg'ila" qo'shig'i bilan chiqdi. Qo‘shiqni ham, meni ham hamma qiziqish bilan kutib oldi va shu bilan tinimsiz chiqishlarim boshlandi Lekin siz hali maktab yoshiga yetmagansiz Yo'q, yo'q edi. Besh yoshimda meni Bolalar filarmoniyasiga yuborishdi. Bu yerda birinchi mug‘om saboqlarini Zabit Mammadovdan ola boshladim. O‘shanda respublikada har yili mug‘om ko‘rik-tanlovlari o‘tkazilib, o‘z kuchimni sinab ko‘rganman. 260-maktab o‘quvchisi edim. Bu musobaqalarda ko‘p marotaba Gran-pri, II va III o‘rinlarni qo‘lga kiritganman. Tanlovda hakamlik qilgan Yoqub Mammadov, Sara Gadimova, To‘kazbon Ismoilova, Islom Rzayev, Alibaba Mammadov kabi nuroniylarni ko‘rish, ularning tavsiyalaridan bahramand bo‘lish men uchun katta baxt edi. Musobaqalarning birida Alibaba Mammadov va Islom Rzayev onamga, xonim, bu qiz o‘z faoliyatini professional tarzda davom ettirishi mumkin, endi musobaqalar uning joyi emasligini aytishdi. Ularning maslahati bilan 3-sinfdan Bulbul nomidagi O‘rta ixtisoslashtirilgan musiqa bilim yurtiga yo‘llanma oldim. O‘shanda maktab direktori Nigar Jalilova meni musobaqalardan yaxshi bilardi. U: Beyum, nima domlani hohlasangiz, uning sinfida o‘qiysiz, dedi. O‘qituvchilar orasida marhum Og‘axon Abdullayevning ismini eshitsam, darrov Uning ijrosida eshitgan mug‘omlar menga ko‘proq yuqumli bo‘lgani uchun tanlovimni qildim. O‘rta maktabda ham, Milliy konservatoriyada ham Og‘axon Abdullayevning shogirdi bo‘ldim. Maktabni, konservatoriyada bakalavr va magistraturani a’lo baholarga tamomladim Xonanda sifatida ham bastakor qo‘shiqlari, ham estrada qo‘shiqlari ijrochisisiz. Bugungi kunda tomoshabinlar sizning ovozingizni uch xil yo'nalishda eshitishadi, lekin ularni ham sozlash kerak Men siz aytgandek, turli yo'nalishlarni moslashtirishga harakat qilaman. Bugungi kunda yoshlar orasida bunga intilayotganlar ko‘p, lekin bu uch yo‘nalish ham alohida maktab ekanligini unutmasligimiz kerak. Yoshligimdan bu janrga moyil bo'lganim uchun qo'shiqlar ijro etish men uchun qiyin bo'lmadi. Xonandalda nomlarini sanab o‘tgan taniqli san’atkorlardan bahramand bo‘ldim, bastakorlardan Faig Sujaddinov, Javashir Guliyev, Voqif Gerayzoda qo‘shiqlarini ijro etdim. Ijodiy yo‘limda hamisha haqiqat olamida bo‘lgan Noila va Hikmat Mirmammadlilarni alohida ta’kidlayman. “Banovsha” bolalar xorining Noila xonim menga shunchalik bog‘lanib qolgan ediki, kunimni ko‘p qismini ular bilan o‘tkazardim. Ya'ni, bu maktablarning har birini alohida-alohida topshirishga muvaffaq bo'ldim. Bir jihatni alohida ta’kidlab o‘tmoqchimanki, men sanab o‘tgan kompozitorlar ijro etgan qo‘shiqlarim bolaligimda sodir bo‘lgani uchun ko‘p e’tiborga olinmagan. O‘sha paytda bitta davlat televideniyesi bor edi, u yerda uzluksiz nutq so‘zlab bo‘lmaydi. Spektakllarni tinglaganlar ham, eshitmaganlar ham bo'ldi. Tomoshabinlar meni birinchi televizion mug‘om tanlovidan taniganidan xabaringiz bor Bu haqda alohida gaplashamiz Mayli... O‘sha tanlov bilan o‘smirlik davrim tugadi, shundan so‘ng ijodimning ikkinchi bosqichi boshlandi, adashmayman. Mamlakatimiz va xorijdagi tanlovlar, festivallar, davlat tadbirlarida muntazam ravishda chiqishlar qildim. Bir kuni bastakor Ruslan Safarogludan taklif tushdi. Ungacha uning bir qancha qo‘shiqlarini ijro etganman. Beyim, bir qo‘shiq bor, bir qancha xonandalar ijro etibdi, dedi. Siz ham o'qib chiqishingizni hohlardim, yoqsa klip ham bo'ladi. Balki qoralama versiyasini o'ynaysizmi? Men studiyada bo'lib qoldim, rozi bo'ldim. To‘g‘ri, kompozitsiyani oddiy qo‘shiqdek o‘qiganman. Lekin ajdodlar aytganlarki, sanaganni sana, ko‘r osmon nimani sanar. Mualliflarga qo‘shiq juda yoqdi, klip suratga olindi va kutilmaganda qo‘shiq mashhur bo‘lib ketdi. Mug‘om ijrochisi bo‘lganim uchun bastakorning qo‘shig‘ini bunchalik qabul qilishiga ishonmagandim. Shunday qilib, “Yo‘llarda yomg‘ir yog‘ayapti” kompozitsiyasi nafaqat bastakor qo‘shiqlarini ijro etishdagi birinchi tashrif qog‘ozim, balki ilk yakkaxon konsertim nomiga ham aylandi Keling, taniqli televizion mug'om tanloviga boraylik 2005 yilda "Space" telekanalida birinchi telemug'om tanlovi boshlandi. Tanlov e'lonlari davom etardi. Hujjatlarni qabul qilish uchun ma'lum vaqt belgilandi. Onam ko‘p turib olgan bo‘lsa-da, hujjat topshirmadim. O‘shanda 15-16 yoshda edim. Birinchi tanlov bo'lgani uchun ishtirokchilar soni ko'p va ularning barchasi iqtidorli edi. Tanlanmasam, tushkunlikka tushishni xohlamadim. Keyin tashkilotchilar hujjat qabul qilish muddatini yana bir haftaga uzaytirishdi, bu mening taqdirim bo'lsa kerak. Shunday qilib, men musobaqaga qo'shildim. Kutilmaganda birinchi bosqichdan o‘tib ketdim. Ikkinchi bosqichdan o‘tganimda juda xursand bo‘ldim, chunki men allaqachon kuchli yigirmatalikka kirganman. Qolgan ishtirokchilarning barchasi go‘zal ovoz diapazoniga ega iqtidorli yoshlar edi. Jonli efirlar boshlandi. To'rtinchi haftada tanlovni tark etishga majbur bo'ldim, chunki ovozlarni ololmadim, chunki SMS tanlovda qolish huquqimizni hal qildi Shundan so‘ng tashviqot boshlandi O'zimni haqorat qilmaslik uchun qo'ng'iroqlar tinimsiz kela boshladi, tomoshabinlar musobaqadan ketishimni qabul qila olmadilar. Kanaldan chiqqanimda, ko‘p odamlar oqimini uchratdim, hammasi norozilik bildirishdi va qolishimni talab qilishdi. Rahbariyat ishtirokchilar taqdirini SMS orqali hal qilishini bir necha bor ta`kidlagan. Biroq mendan keyingi haftalarda ham qo‘ng‘iroqlar to‘xtamayotganini ko‘rgan tanlov tashkilotchisi Nodir Oxundov ham hakamlar, ham tomoshabinlar tashvishini inobatga olib, meni musobaqaga qaytardi. Bu meni shunchalik ruhlantirdiki, finalga chiqdim va musobaqani beshinchi o'rin sohibi sifatida yakunladim Xonanda Beimxonim Valiyeva va mug'om Mug'omning aniq ta'rifi yo'q. Mug‘om – falsafa, mug‘om – tubsiz daryo. O‘zimdan aytamanki, mug‘om chalayotganda yerni bir necha daqiqaga tashlab, osmonga ko‘tarilib, Xudo bilan aloqaga chiqasan, ruhingni osmonlarga topshirasan. Siz dunyoni to'g'ridan-to'g'ri tark etasiz, yo g'azal so'zi bilan yoki mug'om ovozi bilan. Bu men boshdan kechirgan narsam Qaysi biri qalbingizga yaqinroq mug'om Men ularning hammasini yaxshi ko'raman. Ruhimga yaqinroq bo'lishim o'sha kungi kayfiyatimga bog'liq. Humoyunga muhabbatim boshqa, Bayati-Shiroz boshqa. Mening Basta-Nigor va Chahargohga bo‘lgan muhabbatim butunlay boshqacha, ya’ni o‘sha kuni qanday kayfiyatda bo‘lsam, muhabbatim unga mos keladi Erta turmush qurgansiz... Balki oldingizga qandaydir shart va cheklovlar qo'yilgandir Yoshligimdan har bir ishda o‘rnak bo‘lishga harakat qildim. Yoshligimdan el bazmlariga borardim. O‘shanda konservatoriyaga tayyorgarlik arafasi bo‘lgani uchun, gastrol safariga chiqqanimda ham yonimda daftarim, kitoblarim bor edi. Men o‘z iqtidorim va qobiliyatim tufayli erishgan narsamga erishmoqchi edim. Men erishganimdan xursandman. Mening bolaligim deyarli o'tmagan. Men o‘qidim, konsertlarda qatnashdim, ziyofatlarga borib, oilamni boqib, otasiz o‘sdim, keyin esa onasizlikni boshdan kechirdim. Onamdan ayrilganimda o'zimni juda yolg'iz his qildim. Men kimgadir boshpana berish g'oyasi bilan yashadim, men bo'shliqda edim. Efirga chiqmadim, ziyofatlarga bormadim, bu dunyoda yolg‘iz qolgandek edim. Xayolimda men faqat o'qishni davom ettirish va martaba qurishni rejalashtirgandim. Shunday paytda Xudo menga oila qurish qismatini yubordi. Olingan taklifni baholashga qaror qildim. O‘z oilam, o‘z o‘chog‘im bo‘lsa, yashayotgan bo‘shliq to‘ldiriladi, deb o‘yladim. Bu men o'ylagandek bo'ldi. Oila qurishda nima qilish kerak, nima qilish kerak emasligini aniqlab bo‘lgach, qarorimizni qabul qilib, qadam tashladik. Taqiq faqat qo'l partiyalari uchun edi va men buni odatdagidek qabul qildim. Mening oilam doim yonimda bo‘lib, sahna va o‘qituvchilik faoliyatimda, gastrol safarlarida va og‘ir damlarda birinchi yordamchim Bugun o‘sha oilada besh nafar farzand voyaga yetmoqda, bu oson emas Xudo insonga o'zi qo'lidan kelmaydigan vazifani yuklamaydi. Farzandlarim ham, mehnatim ham, san’atim ham Xudoning mukofoti. O'z navbatida men ham bu mukofotlarni qadrlashga harakat qilaman. Ona sifatida men uchun eng muhimi ularning to'g'ri tarbiya va ta'lim olishidir. Men bolalarning buzuq o'sishi tarafdori emasman. Otasi biroz moyil bo'lsa-da, men uni oldini olishga harakat qildim. Albatta, bolalar o'zlarining bolalik hayotini o'tkazishlari, zavqlanishlari, dam olishlari kerak, uni ulardan tortib olish gunohdir, lekin hamma narsa o'z chegarasidan tashqariga chiqmasligi kerak. Naql bor, jonim aziz, tarbiyasi undan ham aziz. Men ularni yaxshi ko'raman, qadrlayman va kerak bo'lganda taqiqlayman, lekin menimcha, bu ularning manfaati uchun Balki ular orasida ovozi bordir Uchalasining ovozi bor... Katta qizimning iste’dodi, san’atga qiziqishi yoshligidan seziladi. Ular bu yo'ldan boradimi yoki yo'qmi, hal qilish vaqti keldi. Men ularning musiqiy bilimlariga qarshi emasman, lekin o‘zimga bog‘liq bo‘lsa, jiddiyroq san’atga ega bo‘lishlari tarafdoriman, chunki bizda iqtidorli ijrochilar yetarli va u o‘sib bormoqda Siz esa 23 yoshdan buyon Milliy konservatoriyada ana shunday iste’dodlarni tarbiyalaganlardansiz Ha, o‘n to‘rt yildan beri o‘zim tugatgan Milliy konservatoriyada dars berib kelaman. Yosh o‘qituvchi bo‘lsam-da, shogirdlarim menga katta hurmat bilan qarashardi. Birinchi kundanoq ular bilan muloqotimni faqat ustoz-shogird munosabatlariga asoslamadim. Ular bilan do‘st bo‘ldim, sirlarini oshkor qiladigan sirdoshim, farzandlarimga bo‘lgan mehrimni ayamayman. Vaholanki, men ularga jiddiy qarayman, talabchanman, kerak bo‘lganda qoralayman. Bilasizmi, hozirgi yoshlar hamma narsaga birdaniga, osonlik bilan erishmoqchi bo‘lishga moyil. O‘z navbatida, men ham ularni to‘g‘ri yo‘lga yo‘naltirishga, yo‘lning boshlanishi bilan bemalol yurishlariga harakat qilaman. Oxirgi paytlarda shogirdlarim bilan tez-tez efirga chiqayotganimni sezgandirsiz. Nega bilasizmi? Shaxsan meni ko‘plab eshittirish va tadbirlarga taklif qilishgan. Men kursantlarimni tanishtirish vaqti keldi deb o'yladim. Tomoshabin ham, eshittirishlar ham ularni tanisin, ertaga konservatoriyani tamomlab, o‘zlaricha yo‘l izlamasliklari uchun kelajakdagi badiiy yo‘llariga yo‘l ochmoqchi edim. Yana aytaman, men hech qachon shogirdlarimni bolalarimdan ajratmaganman Rassom qanchalik professional bo‘lmasin, sahnada doimo hayajon bor Albatta bor, usiz mumkin emas. Savolingiz menga bir voqeani eslatdi. Bu 1996 yil edi, o‘shanda barcha rasmiy tadbirlar davlat televideniyesi orqali jonli efirga uzatilgan. Bu katta voqea. Tadbirda buyuk yo‘lboshchi va barcha mutasaddilar ishtirok etdi. Men yetti yoshda edim va o‘sha tadbirda Mohlat Muslimov ansambli bilan Hirot zarbli mug‘omini ijro etishim kerak edi. Har doimgidek tadbir jahonga mashhur san’atkorimiz Zeynab Xonlarovaning nutqi bilan yakunlanadi. U sahna ortida, chunki kontsert boshlandi va men haligacha nutqimni davom ettirmoqdaman Men u yoq-bu yoqqa yuguraman. Birdan Zeyneyob xonim menga qarab: “Bah-bah, dunyo parvo qilmayapti, bunaqa o‘qishning nima keragi bor... Yetti yoshli bola davlat tadbiri nima ekanligini, hukumat qarshisiga chiqishning hayajonini qayerdan tushunsin?” dedi. Men faqat sahnaga chiqishim, nutqimni aytishim va qarsaklar ostida ta’zim qilishim va sahnani tark etishim kerakligini bilardim. O'shanda hayajon tushunchasi juda uzoq edi. Yillar o‘tib, san’at yo‘lida kamolga yetib borar ekansan, kasbiy mahoratga erishsang ham, sahna hayajonlari san’atkorni aslo tark etmaydi, hozir esa yosh bolalarimizni sahnada ko‘rib, Zeynabning o‘sha so‘zlari yodimga tushib, barcha hayajonni sahnada ham boshdan kechirishini istardim, deb o‘ylayman SÖZARDI: ...lekin vaqt o'z sinovlarini olib keladi, inson quvonchni ham, qayg'uni ham boshidan kechiradi. Ehtimol, shuning uchun san'at juda qadrlidir, chunki u barcha boshdan kechirilgan his-tuyg'ularning eng go'zal ifodasiga aylanishi mumkin