Minsk guruhining diplomatik sharmandaligi - hamraislar tarixda shunday qoldi

Prezident Ilhom Aliyevning Zangilondagi birinchi turar-joy majmuasiga ko‘chib o‘tgan oilalar bilan uchrashuvdagi so‘zlari Ikkinchi Qorabog‘ urushida Ozarbayjonga nisbatan tazyiqlar, sobiq EXHT Minsk guruhi faoliyati, aniqrog‘i, uning harakatsizligi haqida gapirdi. Davlatimiz rahbarining aytishicha, Ikkinchi Qorabog‘ urushi paytida bizga qancha tazyiqlar qilingan bo‘lmasin, ularning hech biri natija bermadi. "Ammo bizni toʻxtatmoqchi boʻlganlar soni ancha koʻp edi. Birinchi navbatda, YeXHT Minsk guruhi hamraislari, oʻsha davlatlar. Ularning har biri oʻz sabablari bilan bizni toʻxtatmoqchi boʻldi. 44 kun davomida bizga qayta-qayta bosim oʻtkazdi. Bu davlatlar oddiy davlatlar emas – ular yadroviy davlatlar, ular BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy aʼzolaridir. Biz har birimizga qarasak, buning uchun kimga qarshi kurasha oldik. Ozarbayjon xalqiga yengil nafas olish imkoniyatini yaratib berish, buning natijasida “U nafaqat ular, balki boshqa davlatlar ham bizning g‘alaba qozonishimizni xohlamadi”, deb ta’kidladi Prezident. BMTning 822, 853, 874, 884-sonli 4 ta rezolyutsiyalari bajarilmadi, birinchisi, BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy a'zolarining tanlab olishlari va siyosiy manfaatlariga bog'liq edi: bu davlatlar o'z manfaatlariga mos kelmaydigan qarorlarni Rossiya va Armaniston tomonidan himoya qilishdi. Minsk guruhiga hamraislik qiluvchi uch davlat ham masalaga Armaniston manfaatlari kontekstidan yondashdi: AQShdagi arman diasporasi/lobbisi Vashington siyosatini boshqaradi, Fransiya Armanistonni o‘zining “qardoshi” sifatida ko‘radi, Rossiya esa o‘zining forposti sifatida ishg‘olchi davlatni himoya qiladi, chunki u barcha uch davlat vakillaridan iborat bo‘lgan Minsk guruhining asosiy faoliyati ozarbayjon erlari vakillari bo‘lgan 44 kunlik Vatan urushidan so'ng, 2021-yilda, ushbu muassasaning sobiq amerikalik hamraisi Richard Xoglandning e'tiroflari, hamraislarning mehmonxonalarga tashrif buyurishi maqsad qilinganligini tan oldi alohida ovqat xonasi va ichida to'liq bar, va hech qanday qo'shimcha xarajatlarni talab qilmadi. Biz o'zimiz bo'lgan shaharlardagi eng yaxshi restoranlarda ovqatlandik. Biz yaxshi yashadik va Minsk guruhi mavjudligini Boku va Yerevanga eslatish uchun vaqti-vaqti bilan YXHT bayrog'ini ko'tardik. Lekin ochig'ini aytganda, juda kam ish qilindi", - dedi u. Qo'shma Shtatlar, Fransiya va Rossiya o'z mamlakatlarida vakolatga ega bo'lmagan va ko'p hollarda masalaning mohiyatini bilmagan o'ninchi darajali diplomatlarni hamraislik lavozimiga ko'pincha tayinlashlari ham ularning mojaroga jiddiy yondashmaganliklari natijasidir. Xoglandning aytishicha, u davlat departamentidan 30 yil o'tib, oraliqda xizmat qilishni so'ragan. Minsk guruhi hamraisi, u hech qachon Armaniston yoki Ozarbayjonda ishlamaganiga, mintaqa va mojaro tarixini bilmasa-da, 2017 yilning yanvaridan sentabriga qadar bu lavozimda ishlagan. “Toʻgʻrisi, menga muvaqqat hamrais boʻlishni taklif qilishganda, avvaliga biroz taraddud koʻrdim, Davlat departamentida bunday lavozim mansab koʻtarilishi hisoblanmadi. Ochig‘i, bu lavozimni to‘laqonli elchi etib tayinlanishini kutayotgan diplomat yoki nafaqaga chiqquncha ishlashi kerak bo‘lgan odam egallab turgan”, - deya tan oldi Xogland. Bu e’tiroflar, umuman olganda, hamraislarning tashriflari tafsilotlari haqiqatni ochib berdi. – 30 yil davomida sayyohlar guruhi hamraislari Minsk viloyatida faqat sayyohlar bo‘lib qolish va sayohat qilishdi besh yulduzli mehmonxonalar - hamraislar ba'zan o'zlarining "mavjudligini" ko'rsatish uchun nimadir qilishdi, qolgan vaqtlarda ularning maqsadi "yaxshi yashash" edi; mojaro tarixi ham, YeXHTning amaldagi raisining maxsus vakili Anji Kasprshik ham Qorabog‘ mojarosi haqida yaxshi fikrda emas; unga maosh oladigan "doimiy ish" deb qaradi. Kasprshik Boku, Tbilisi, Xankendi va Yerevanda ijaraga olgan qimmat villalarida o‘tkazgan kechalari bilan mashhur bo‘ldi. Hamraislarning harakatsizligi mojaroni hal qilmaslikka qaratilgan edi. Ular mojaroga harbiy yechim yo‘qligini va Ozarbayjon haqiqat bilan kelishib olishi kerakligini da’vo qilishdi. "Shimoliy Qorabog'" atamasining paydo bo'lishi shu uchun hisoblangan. Bular fonida hamraislar ishg‘olchi Armanistonning Ozarbayjon yerlariga noqonuniy joylashtirish siyosati, madaniy merosimizni yo‘q qilish, Qorabog‘dan “kulrang zona” sifatida foydalanish siyosatini e’tiborsiz qoldirdi. Bularning barchasi mojaroni harbiy yo'l bilan hal qilishni nazarda tutgan. Hatto Xogland ham Qorabog‘ masalasini faqat urush orqali hal qilish mumkinligini tan oldi. "Hamraislikdagi hamkasblarim bilan Yerevan va Bokuga koʻp sonli tashriflarim chogʻida men hech qachon ochiq aytmagan xulosaga keldim. Togʻli Qorabogʻ muammosini faqat urush orqali hal qilish mumkin", - dedi amerikalik sobiq hamrais. Ozarbayjon aynan shunday qildi va BMTning yillar davomida bajarilmayotgan rezolyutsiyalarini amalga oshirdi. Urushdan keyin ham ishsiz qolgan hamraislar Xonkendidagi separatistlarning qoldiqlarini qo‘llab-quvvatlash, shu orqali “daromad manbai”ni himoya qilish orqali mojaroni saqlab qolishni maqsad qilgan. Biroq prezident Ilhom Aliyev hamraislarni qabul qilmadi va ularning “missiyasi” tugaganini e’lon qildi. Shundan so‘ng Qorabog‘da suverenitetimiz tiklandi va Minsk guruhi faoliyati amalda tugatildi. Biroq hamrais davlatlar, ayniqsa Fransiya, Minsk guruhini de-yure saqlab, mintaqadagi manfaatlarini ta’minlashga harakat qildi. Prezident Ilhom Aliyev bu makkor o‘yinga chek qo‘ydi. Ozarbayjon rahbari Armaniston bilan tinchlik muzokaralarida Minsk guruhini de-yure bekor qilishni talab qildi. O'tgan yili Vashingtonda bo'lib o'tgan tarixiy uchrashuvda Ozarbayjon va Armaniston Minsk guruhining bekor qilinishi yuzasidan YeXHTning amaldagi raisiga qo'shma murojaat bilan chiqdi. 2025-yil 1-dekabrda YeXHT Minsk guruhi va unga aloqador tuzilmalarni yopish to‘g‘risida qaror qabul qildi. 1 dekabr kuni sodir bo'lganligi ham tarixiy voqea bo'ldi. Chunki Armaniston SSR Oliy Kengashining 1989-yil 1-dekabrda “Armaniston SSR va Togʻli Qorabogʻni birlashtirish toʻgʻrisida”gi qarori qabul qilingan edi. Shundan soʻng Qorabogʻ va uning atrofidagi viloyatlar bosib olindi, nizolarni hal qilish maqsadida tuzilgan Minsk guruhi esa Ozarbayjon yerlarining maqomini saqlab qolish missiyasini amalga oshirdi. Bu sanada Minsk guruhining de-yure bekor qilinishi Qorabogʻ masalasining xalqaro miqyosda toʻliq yopilishi va kelajakdagi provokatsiyalar ehtimolini bartaraf etish edi. Bu Prezident Ilhom Aliyevning qat’iy va puxta o‘ylangan siyosatining tarixiy natijalaridan biridir. Ozarbayjonning g‘alabasi Minsk guruhini tarix axlatxonasiga tashladi. Bu guruh – Qorabog‘ mojarosida hamraislik instituti o‘zining chala faoliyati bilan tarixda diplomatik sharmandalik bo‘lib qoladi. Osif Narimanli Makronning Armaniston shousi: Aliyev "o'z orzusini ko'zlariga qo'ydi" Makronga kuchli xabar: Frantsiya o'zining siyosiy manfaatlari uchun xalqaro mas'uliyatini qurbon qilmoqda Prezidentning Zangilondan xabarlari: Aliyevning eng katta orzusi Haydar Aliyevning Ozarbayjonga bag'ishlangan hayoti Ozarbayjonning fashizm ustidan qozonilgan g‘alabadagi hal qiluvchi roli - FOTOLAR Makronga navbatdagi Aliev-Erdo‘g‘on “shapilladi” – Fransiyaga Janubiy Kavkaz haqida xabar Boshqa alternativa yo'q! - Galibafning qattiq so'zlari 460 million grivnani yuvishda qatnashgan... - Yermakni qanday jazo kutmoqda? Agar adolatli hakamlik bo'lganida ular tepada bo'lmasdi - Shok ayblov Bugungi munajjimlar bashorati: oilaviy qarorlar muhim bo'ladi Askarlarimiz Qalbajarda minaga tushib ketdi Ertadan boshlab ushbu hududlarda avtoturargohlarga cheklovlar joriy etiladi - Video Prezident alohida e’tibor bergan shahid otasining bayonoti JSST hantavirus haqidagi bu ma'lumotni tasdiqladi