Milliy ozodlikdan g'alaba sari: zamonaviy Ozarbayjon, Haydar Aliyev siyosati bayrami - TAHLIL

Ozarbayjon xalqining ko'p asrlik tarixida shunday taqdirli voqealar borki, ularning ahamiyati ma'lum bir davr bilan cheklanib qolmay, balki butun xalqning kelajagini belgilab beradi. 15 iyun – Milliy ozodlik kuni ana shunday tarixiy voqealardan biridir. Bugun nafaqat siyosiy hokimiyat almashish sanasi. Bugun Ozarbayjon davlatchiligi saqlanib qolgan, mustaqilligimiz himoyalangan, xalqning kelajak taqdiri belgilab berilgan va zamonaviy Ozarbayjonning poydevori qo‘yilgan kun Bugun Milliy ozodlik kunini nishonlayotgan Ozarbayjon 1993 yildagi Ozarbayjondan butunlay farq qiladi. O‘sha paytda mamlakat bo‘linib ketish, fuqarolar urushiga tortilish va hatto mustaqilligini yo‘qotish xavfi bilan yuzma-yuz turgan edi. Bugun Ozarbayjon oʻzining hududiy yaxlitligi va suverenitetini toʻliq taʼminlagan, Qorabogʻni ishgʻoldan ozod etgan, mintaqaning yetakchi davlatiga aylangan, xalqaro munosabatlar tizimida oʻz soʻzini aytgan kuchli davlatdir Bu buyuk yo‘lning boshlanishi aynan 1993-yilning iyun oyida xalq talabi bilan Milliy yetakchi Haydar Aliyevning siyosiy hokimiyatga qaytishi bilan qo‘yildi Haydar Aliyev fenomeni: zamonaviy Ozarbayjon asoschisi Ozarbayjonning zamonaviy tarixini Haydar Aliyev shaxsidan tashqari tasavvur etib bo‘lmaydi. Chunki mamlakatimizning so‘nggi yarim asrdagi taraqqiyot tarixining eng muhim sahifalari uning nomi bilan bog‘liq 1969-yilda Ozarbayjon Kompartiyasi Markaziy Komitetining birinchi kotibi etib saylangan Haydar Aliyev qisqa vaqt ichida respublikada tub oʻzgarishlarga erishdi. O‘sha davrda Ozarbayjon ijtimoiy-iqtisodiy nuqtai nazardan sobiq SSSRning qoloq respublikalaridan biri hisoblanardi. Sanoat ishlab chiqarishi past darajada edi, qishloq xoʻjaligida jiddiy muammolar mavjud edi, milliy kadrlar salohiyati yetarli darajada shakllanmagan edi Haydar Aliyev rahnamoligida amalga oshirilgan maqsadli siyosat natijasida Ozarbayjon ittifoqning jadal rivojlanayotgan respublikalaridan biriga aylandi. Yuzlab yangi sanoat korxonalari qurildi, mashinasozlik, neft-kimyo, energetika va boshqa sohalar jadal rivojlandi. Sumgait, Ganja, Mingachevir, Shirvon va boshqa shaharlarda yangi ishlab chiqarish quvvatlari tashkil etildi Buyuk Yo‘lboshchi milliy kadrlar tayyorlash masalasiga alohida e’tibor qaratdi. Minglab ozarbayjonlik yoshlarning SSSRning eng nufuzli oliy o‘quv yurtlarida o‘qishi uchun sharoitlar yaratildi. Keyinchalik mustaqil Ozarbayjonning siyosiy, iqtisodiy va harbiy elitasini tashkil etgan kishilarning katta qismi o'sha davrda tayyorlangan kadrlar edi Haydar Aliyev uzoqni ko‘zlagan siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri milliy harbiy kadrlar tayyorlash edi. 1971 yilda Jamshid Naxchivanskiy nomidagi harbiy bilim yurtining tashkil etilishi bo‘lajak Ozarbayjon armiyasining professional ofitserlar korpusini shakllantirishda muhim rol o‘ynadi. Vatan urushida qahramonlik ko‘rsatgan ofitserlarning ko‘pchiligi o‘sha maktab o‘quvchilari bo‘lganligi bejiz emas Bu davr ozarbayjon xalqining milliy o‘zini o‘zi anglashining kuchayishi, davlatchilik g‘oyasining shakllanishi va kelajak mustaqilligining siyosiy-ijtimoiy asoslarini yaratish nuqtai nazaridan ham alohida ahamiyatga ega bo‘ldi Mustaqillikning ilk yillari: tartibsizlik, anarxiya va davlatchilik inqirozi Ozarbayjon 1991-yilda davlat mustaqilligini tiklagan boʻlsa-da, mamlakat oʻta murakkab sharoitda ishlay boshladi. Armanistonning harbiy tajovuzi kengayib bordi, erlar bosib olindi, iqtisodiyot falaj bo'lib, davlat boshqaruvi zaiflashdi 1992-yilda hokimiyatga kelgan AXC-Musavat hukumati mavjud muammolarni hal etish oʻrniga vaziyatni yanada ogʻirlashtirdi. Siyosiy populizm, professional boshqaruvning etishmasligi, hokimiyat ichidagi ziddiyatlar va avantyuristik qarorlar mamlakatni chuqur inqirozga olib keldi Aynan oʻsha davrda Ozarbayjonning strategik muhim hududlari bosib olindi. Shusha va Lochinning yo'qolishi Qorabog' urushida og'ir oqibatlarga olib keldi. Keyin Qalbajarni bosib olish sodir bo'ldi. Ozarbayjon xalqaro maydonda zaiflashdi, hokimiyatning ichki inqirozi chuqurlashdi Mamlakatning turli mintaqalarida separatizm tendentsiyalari kuchayib bordi. Janubiy hududda noqonuniy muassasa tashkil etishga urinishlar bo‘lgan. Xavfli jarayonlar shimoliy mintaqada ham kuzatildi. Qurolli to'dalar davlat hokimiyatiga bo'ysunmaydi, aslida mamlakatda ikki tomonlama hokimiyat yaratilgan 1993 yilning yozida Ozarbayjon fuqarolar urushi bo'sag'asiga yetib keldi. Davlat mustaqilligini yo'qotish xavfi real bo'ldi Xalqning najot va milliy najotga chaqiruvi Ana shunday og‘ir vaziyatda Ozarbayjon xalqi chiqish yo‘lini Haydar Aliyevning hokimiyatga qaytishida ko‘rdi 1993 yil 9 iyun kuni Haydar Aliyev xalq talabi bilan Naxchivondan Bokuga keldi. 15 iyunda Ozarbayjon Oliy Soveti raisi etib saylandi Keyinchalik bu sana Milliy Majlis qarori bilan Milliy ozodlik kuni deb e’lon qilindi Haydar Aliyevning hokimiyatga qaytishi bilan qisqa vaqt ichida mamlakatda barqarorlikni ta’minlash uchun muhim qadamlar tashlandi. Fuqarolar nizosining oldi olindi, separatistik kuchlar zararsizlantirildi, davlat boshqaruvi tiklandi Milliy Yo‘lboshchi keyinchalik o‘sha davrni eslab shunday dedi: "Ozarbayjonni parchalanish, vayronagarchilik, mustaqillikni yo'qotishdan qutqarish kerak edi. Men o'z hayotim va faoliyatimni shunga bag'ishladim" Ana shu davrda mustaqil Ozarbayjonning kelajakdagi rivojlanish strategiyasi belgilab olindi “Asr shartnomasi” va iqtisodiy mustaqillik asoslari 1993-yilda hokimiyat tepasiga qaytgan Haydar Aliyev oldida turgan asosiy vazifalardan biri mamlakatning iqtisodiy xavfsizligini ta’minlash ekanini yaxshi tushundi. Chunki endigina mustaqillikka erishgan Ozarbayjon nafaqat harbiy va siyosiy tahdidlarga, balki chuqur iqtisodiy inqirozga ham duch keldi. Ishlab chiqarish maydonlari to‘xtab, inflyatsiya tezlashdi, davlat byudjeti jiddiy muammolarga duch keldi. Bunday sharoitda davlat mustaqilligini himoya qilish uchun kuchli iqtisodiy bazani shakllantirish kerak edi Haydar Aliyevning uzoqni ko‘ra bilishi natijasida ishlab chiqilgan yangi neft strategiyasi Ozarbayjonning kelajakdagi rivojlanishining asosini tashkil etdi. 1994-yil 20-sentabrda dunyoning yetakchi energetika kompaniyalari bilan imzolangan “Asr shartnomasi” nafaqat iqtisodiy loyiha edi. Bu kelishuv Ozarbayjonning geosiyosiy tanlovi, iqtisodiy mustaqilligi va milliy manfaatlarga asoslangan taraqqiyot modelining timsoli edi O‘shanda ayrim xorijiy va ichki doiralar Ozarbayjonning mustaqil energetika siyosatiga shubha bilan qaragan edi. Biroq, Haydar Aliyevning hal qiluvchi pozitsiyasi natijasida mamlakatimiz xalqaro miqyosda o‘z energetika resurslariga nisbatan suveren huquqlarini tasdiqladi. Aynan shu kelishuvdan so‘ng Ozarbayjonga milliardlab dollar sarmoya kiritildi, iqtisodiy barqarorlik yaratildi va kelgusi taraqqiyot uchun mustahkam moliyaviy baza shakllantirildi “Asr shartnomasi”ning eng muhim natijalaridan biri Ozarbayjonning xalqaro ahamiyatini oshirish bo‘ldi. Keyingi yillarda Boku-Tbilisi-Jayhon, Boku-Tbilisi-Erzurum va boshqa strategik loyihalar Ozarbayjonning nafaqat energiya ishlab chiqaruvchisi, balki global energiya xavfsizligining asosiy ishtirokchilaridan biriga aylanishini taʼminladi. Bugungi kunda Ozarbayjonning Yevropaning energiya xavfsizligidagi roli Haydar Aliyev tomonidan belgilab berilgan energiya strategiyasiga asoslanadi Huquqiy davlat qurilishi va milliy rivojlanish modeli Milliy ozodlikdan keyin mamlakat oldida turgan muhim masalalardan biri davlat institutlarini shakllantirish va huquqiy davlat qurish jarayonini yakunlash edi. Chunki yillar davomida boshdan kechirgan tartibsizlik va anarxiya davlat mexanizmlarining zaifligini yaqqol ochib berdi Haydar Aliyev davlat qurilishini nafaqat ma'muriy boshqaruvni tiklash, balki milliy taraqqiyotning asosiy sharti deb hisobladi. Uning rahbarligida davlat hokimiyatining barcha tarmoqlari faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilik bazasi yaratildi, yangi boshqaruv tizimi shakllantirildi, zamonaviy davlat institutlariga asos solindi 1995 yilda qabul qilingan birinchi milliy Konstitutsiya mustaqil Ozarbayjonning huquqiy va siyosiy rivojlanishida yangi bosqichni ochdi. Konstitutsiyamiz mamlakatimizni demokratik, huquqiy va dunyoviy davlat sifatida rivojlantirish yo‘nalishlarini belgilab berdi, inson huquq va erkinliklarini himoya qilishni davlat siyosatining asosiy ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilab berdi Sud-huquq sohasidagi islohotlar, bozor iqtisodiyotiga o‘tish, xususiylashtirish dasturlari, tadbirkorlikni rivojlantirish yo‘lida amalga oshirilgan qadamlar mamlakatimizning uzoq muddatli rivojlanish modelining asosini tashkil etdi. Haydar Aliyev yaratgan taraqqiyot modeli barqarorlik, milliy manfaatlar va davlatchilik tamoyillariga asoslangan edi. Bu model keyingi yillarda Ozarbayjonning barqaror rivojlanishini ta’minlovchi asosiy omilga aylandi Haydar Aliyevning eng katta orzusi - Qorabog'ning ozodligi Umummilliy lider Haydar Aliyevning siyosiy faoliyatida Qorabog‘ masalasi alohida o‘rin tutgan. U Qorabog‘ muammosini nafaqat hududiy masala, balki milliy g‘urur, tarixiy adolat va davlatchilik masalasi sifatida baholadi 1990-yillarning og‘ir sharoitida Ozarbayjonning imkoniyatlari cheklangan bo‘lsa-da, Haydar Aliyev ishg‘ol fakti bilan hech qachon kelishmagan. U Ozarbayjon yerlari mutlaqo ozod ekanligini qayta-qayta e'lon qilgan amalga oshiriladi va mamlakatning hududiy yaxlitligi tiklanadi Ammo Buyuk Yo‘lboshchi hissiyotli yondashuvdan yiroq edi. Qorabog‘ni ozod qilish uchun avvalo kuchli davlat barpo etish kerakligini yaxshi tushundi. Shuning uchun uning siyosati markazida kuchli iqtisodiyot yaratish, siyosiy barqarorlikni ta’minlash va zamonaviy armiyani shakllantirish bo‘lgan Uning ko'chirilganlar bilan uchrashuvlarida bildirgan fikrlari millionlab odamlarda umid manbai bo'ldi. Bu bayonotlar shunchaki siyosiy nutq emas, balki kelajakdagi g‘alaba uchun hisoblangan davlat strategiyasining ajralmas qismi edi. Keyingi voqealar Haydar Aliyevning Qorabog‘ haqidagi strategik qarashlari mutlaqo to‘g‘ri ekanligini ko‘rsatdi va Ozarbayjon aynan u belgilagan yo‘nalish tufayli tarixiy G‘alabaga erishdi Prezident Ilhom Aliyev va Haydar Aliyev kursining yangi bosqichi 2003 yildan boshlab Prezident Ilhom Aliyev rahnamoligida Haydar Aliyevning siyosiy yo‘nalishi sifat jihatidan yangi bosqichga qadam qo‘ydi. Davlat rahbari Buyuk Yo‘lboshchi belgilab bergan strategik yo‘nalishni zamonaviy davr talablaridan kelib chiqib ishlab chiqdi va Ozarbayjonning iqtisodiy, siyosiy va harbiy qudratini sezilarli darajada oshirdi Bu davrda mamlakat yalpi ichki mahsuloti ko‘p marta oshdi, strategik valyuta zaxiralari shakllandi, Ozarbayjon mintaqadagi eng kuchli iqtisodiyotga aylandi. Shu bilan birga, energetika siyosati yangi bosqichga ko'tarildi. TANAP, TAP va Janubiy gaz koridori loyihalari umuman olganda Ozarbayjonning xalqaro energiya bozorlaridagi rolini yanada mustahkamladi Prezident Ilhom Aliyev siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri armiya qurilishi edi. Mudofaa sohasiga ajratiladigan mablag‘lar ko‘paytirildi, eng zamonaviy qurol-yarog‘ va texnologiyalar xarid qilindi, harbiy boshqaruvning professional tizimi yaratildi. Aynan shu siyosat keyinchalik Ozarbayjonning harbiy ustunligining asosini tashkil etdi 44 kunlik Vatan urushi: tarixiy adolatni tiklash 2020-yilda boʻlib oʻtgan Vatan urushi Ozarbayjon tarixidagi eng shonli sahifalardan biridir. Bu urush nafaqat harbiy operatsiya, balki xalqaro huquqning kafolati va tarixiy adolatni tiklash edi Prezident, Oliy Bosh Qo‘mondon Ilhom Aliyev boshchiligida Ozarbayjon armiyasi Armanistonning uzoq yillar davomida qurgan mudofaa tizimini atigi 44 kun ichida vayron qildi. Bosqindagi yerlar ozod qilindi, Ozarbayjonning hududiy yaxlitligi asosan tiklandi Bu g'alaba faqat harbiy ustunlikka asoslangan emas edi. Bu yerda davlat qurilishi siyosati, iqtisodiy taraqqiyot, milliy birlik va professional diplomatiya muhim o‘rin tutdi. Shushaning ozod qilinishi harbiy va ma'naviy jihatdan urushning eng yuqori nuqtasiga aylandi Vatan urushi Haydar Aliyev asos solgan kuchli davlat kontseptsiyasi to‘liq oqlanganligini isbotladi Suverenitetning to'liq tiklanishi va yangi voqeliklar 2023-yil sentabr oyida amalga oshirilgan mahalliy antiterror choralari Ozarbayjon mustaqilligi tarixida yangi bosqichni boshlab berdi. Bu bilan butun mamlakat hududida konstitutsiyaviy tuzilma tiklandi va davlat suvereniteti toʻliq taʼminlandi Bu voqea nafaqat harbiy muvaffaqiyat edi. Bu Ozarbayjon davlatining qudrati, siyosiy irodasi va xalqaro huquqqa asoslangan pozitsiyasi tantanasi edi. Mintaqada uzoq yillar davomida mavjud boʻlgan ziddiyat omili yoʻqoldi va Ozarbayjon yangi geosiyosiy voqelikning asosiy muallifiga aylandi Bugungi kunda mintaqada kommunikatsiyalar, iqtisodiy hamkorlik va tinchlik kun tartibini ochish bilan bog'liq asosiy tashabbuslar Ozarbayjon tomonidan ilgari surilmoqda. Bu mamlakatimizning mintaqaviy yetakchi mavqei yanada mustahkamlanganidan dalolat beradi Qorabog‘ va Sharqiy Zangezurda yangi hayot: Buyuk qaytishdan yangi taraqqiyot modeliga Ozarbayjonning Vatan urushidagi tarixiy g'alabasi va keyingi davrda davlat suverenitetining to'liq kafolati faqat harbiy va siyosiy natijalar bilan cheklanmaydi. Bugungi kunda Qorabog‘ va Sharqiy Zangezurda amalga oshirilgan keng ko‘lamli restavratsiya va rekonstruksiya ishlari Ozarbayjon taraqqiyotining yangi bosqichining asosiy yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Prezident Ilhom Aliyev qayta-qayta ta’kidlaganidek, ishg‘oldan ozod qilingan hududlar mamlakatning eng katta qurilish maydonidir O‘ttiz yillik ishg‘ol davrida Armaniston tomonidan shaharlar, qishloqlar, tarixiy va diniy yodgorliklar, ijtimoiy infratuzilma deyarli butunlay vayron qilingan. Ozarbayjon qisqa vaqt ichida o'sha hududlarda misli ko'rilmagan tiklash dasturini boshladi. Ushbu dasturning ko'lami va ko'lami nafaqat mintaqa uchun, balki butun postsovet hududi uchun noyob namunalardan biri hisoblanadi Bugun Qorabog' va Sharqiy Zangezurda xalqaro standart avtomobil yo‘llari, tunnellar, ko‘priklar, temir yo‘l liniyalari, aeroportlar, elektr stansiyalari, suv omborlari va boshqa muhim infratuzilma loyihalari amalga oshirilmoqda. Fuzuli, Zangilon va Lochin xalqaro aeroportlarining foydalanishga topshirilishi mintaqaning iqtisodiy integratsiyasi va transport qulayligi nuqtai nazaridan katta ahamiyatga ega Shu bilan birga, Ozarbayjon ozod qilingan hududlarda nafaqat restavratsiya ishlarini olib bormoqda, balki rivojlanishning yangi modelini shakllantirmoqda. “Aqlli shahar” va “aqlli qishloq” konsepsiyalari asosida barpo etilgan aholi punktlari zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash, ekologik barqarorlik va aholi turmush darajasining yuqoriligi bilan ajralib turadi. Agali qishlog'i allaqachon bu tushunchaning muvaffaqiyatli namunasiga aylandi “Buyuk qaytish” dasturi ko‘chirilgan odamlarning o‘z ona yurtlariga qaytishi bilan birga, tarixiy adolatni tiklash, milliy birdamlikni mustahkamlash nuqtai nazaridan ham alohida ahamiyatga ega. Yillar davomida o‘z vatanini sog‘ingan insonlarning qaytishi Ozarbayjon mustaqilligi tarixida yangi sahifa ochdi Qorabog‘ va Sharqiy Zangezurni qayta tiklash ham mamlakat iqtisodiy taraqqiyot strategiyasining muhim qismidir. Mintaqaning boy tabiiy resurslari, qishloq xo'jaligi salohiyati, sayyohlik imkoniyatlari va transport-logistika afzalliklari Ozarbayjonning kelgusi yillarda iqtisodiy o'sishiga sezilarli hissa qo'shadi Haydar Aliyev siyosatining bayrami Ozarbayjonning so‘nggi o‘ttiz yildagi taraqqiyot yo‘lidan dalolat beradiki, Haydar Aliyev belgilab bergan davlatchilik strategiyasi bugungi kunda erishilgan barcha muvaffaqiyatlarning asosi hisoblanadi. Milliy ozodlikdan keyin amalga oshirilgan siyosatning asosiy maqsadi, birinchi navbatda, davlatni himoya qilish, barqarorlikni ta’minlash va milliy manfaatlarga asoslangan taraqqiyot modelini shakllantirish edi 1993 yilda Ozarbayjon parchalanish xavfi ostida edi. Iqtisodiy inqiroz, siyosiy beqarorlik, harbiy muvaffaqiyatsizliklar va ayirmachilik tendentsiyalari mamlakat kelajagiga jiddiy tahdid soldi. Haydar Aliyevning hokimiyatga qaytishi bilan bu tahdidlarning oldi olindi, davlat institutlari tiklandi, Ozarbayjonning kelajakdagi rivojlanish yo‘li belgilandi Keyingi yillarda iqtisodiy mustaqillikni ta’minlash, huquqiy davlat barpo etish, milliy birdamlikni mustahkamlash va xalqaro nufuzini oshirish yo‘lida amalga oshirilgan siyosat Ozarbayjonning mintaqada yetakchi davlatga aylanishini ta’minladi. Prezident Ilhom Aliyev rahnamoligida bu yo‘nalish yangi bosqichga ko‘tarilib, mamlakatimiz oldida turgan tarixiy vazifalarni hayotga tatbiq etish imkonini berdi 2020-yilda qo‘lga kiritilgan G‘alaba, 2023-yilda suverenitetning to‘liq kafolati, Qorabog‘da olib borilgan keng ko‘lamli qurilish ishlari Haydar Aliyev belgilagan strategik yo‘nalish vaqt sinovidan muvaffaqiyatli o‘tganini yana bir bor isbotladi. Zamonaviy Ozarbayjon uning davlatchilik falsafasi va istiqbolli siyosatining jonli timsolidir Milliy ozodlikdan G‘alaba va suverenitet cho‘qqisiga Bugun Ozarbayjon o‘z tarixidagi eng kuchli davrlardan birini yashamoqda. Mamlakatimiz iqtisodiy, siyosiy va harbiy jihatdan mintaqaning yetakchi davlatiga aylandi, xalqaro munosabatlar tizimida o‘z so‘ziga ega bo‘lgan aktyor sifatida faoliyat yuritmoqda. Hududiy yaxlitlik va suverenitetning toʻliq tiklangani, Qorabogʻda hayotning tiklanishi, xalqaro nufuzini oshirish va global loyihalarda faol ishtirok etish Ozarbayjonning soʻnggi oʻn yilliklardagi eng katta yutuqlaridir Bularning barchasi 15 iyun shunchaki kalendar kuni emasligini ko'rsatadi. Bu tarix Ozarbayjonni qutqarish, davlatchiligini himoya qilish, mustaqilligini mustahkamlash va kelajakdagi muvaffaqiyatlarining tamal toshi hisoblanadi. Milliy ozodlikdan boshlangan yo‘l bugun G‘alaba, suverenitet va taraqqiyot tarixi bilan davom etmoqda Zamonaviy mustaqil Ozarbayjon o‘zining hududiy yaxlitligi va suverenitetini to‘liq ta’minlagan g‘olib davlat sifatida Haydar Aliyev siyosiy merosining eng ulug‘ bayrami, Prezident Ilhom Aliyev tomonidan ushbu strategik yo‘lni muvaffaqiyatli davom ettirayotganining yorqin natijasidir. Ozarbayjonning bugungi qudrati, ertangi kunga ishonchi ana shu siyosiy yo‘nalishning mustahkamligidan kelib chiqadi