Til, tafakkur va o‘qituvchining zamonaviy ta’limdagi o‘zgaruvchan roli – “Til o‘qituvchilari – 2026” forumi

Ozarbayjon Tillar universitetida o‘tkazilayotgan “Til o‘qituvchilari – 2026” forumi zamonaviy ta’lim tizimida ro‘y berayotgan chuqur ilmiy-pedagogik o‘zgarishlarni muhokama qilish nuqtai nazaridan muhim ilmiy tadbir sifatida yuqori saviyada o‘tdi. Mazkur forumda 400 dan ortiq o‘qituvchilar, tadqiqotchilar, metodistlar va ta’lim sohasi mutaxassislari ishtirok etib, til o‘qitishning kontseptual asoslari, texnologik integratsiya imkoniyatlari va zamonaviy o‘qituvchining o‘zgaruvchan roli haqida keng ko‘lamli ilmiy munozaralar olib borildi Forumning rasmiy ochilishini ADU xalqaro aloqalar bo‘yicha prorektori, professor Jala G‘aribova so‘zlab berdi, tadbir doirasida TEDx formatidagi ma’ruzalar, ilmiy taqdimotlar va panel muhokamalari tashkil etildi Forumning asosiy ilmiy yo'nalishlaridan biri zamonaviy o'qituvchining shaxsi va uning pedagogik funktsiyasini o'zgartirish edi. Muhokamalarda ta’kidlanganidek, zamonaviy o‘qituvchi allaqachon bilim uzatuvchining klassik modelini qoldirib, o‘quv jarayonini rejalashtiruvchi, boshqaruvchi va yo‘naltiruvchi strategik pedagogik yetakchiga aylangan. Bu yangicha yondashuvda o‘qituvchi nafaqat ma’lumot beruvchi sub’ekt, balki o‘quvchilarning bilish faoliyatini tashkil etuvchi, ularning fikrlash jarayonini faollashtiruvchi, tanqidiy fikrlashni rivojlantiruvchi “aql rahbari” vazifasini ham bajaradi. O'qituvchining roli tobora ko'proq dizayn va aks ettiruvchi bo'lib bormoqda Forumda til o‘rgatishning mohiyati alohida ilmiy chuqur tahlil qilindi. Til nafaqat muloqot vositasi, balki insonning tafakkur tizimini shakllantiruvchi fundamental bilish mexanizmi ekanligi ta’kidlandi. Shu sababli til o‘rgatish jarayoni grammatik va leksik bilimlarni uzatish bilan cheklanib qolmay, balki kengroq kognitiv va funksional doirada olib borilishi kerak. Forum ishtirokchilari “til bilimi = test natijasi” yondashuvi ilmiy nuqtai nazardan ancha cheklanganligini ta’kidlab, bu model real til kompetensiyasini aks ettirmasligini ta’kidladilar. Haqiqiy til ko'nikmalari o'quvchilarning real vaziyatlarda tildan foydalanishi, o'sha tilda fikrlash va muammolarni hal qilish orqali shakllanadi Forumda o‘quvchi va talabalarning o‘quv jarayonidagi faol subyekt sifatidagi o‘rni alohida e’tiborda bo‘ldi. Ta’kidlanganidek, ta’lim oluvchilar nafaqat bilim oluvchi, balki bilimlarni yaratuvchi, tahlil qiluvchi va qo‘llaydigan faol ishtirokchilardir. Ularni o‘rganayotgan tilda fikrlashga undash tilni o‘zlashtirishning eng muhim bosqichlaridan biridir. Ushbu yondashuv til o'rganishni passiv jarayondan dinamik, interaktiv va kontekstli faoliyatga aylantiradi Fanlararo integratsiya tamoyili forumning asosiy ilmiy yo‘nalishlaridan biri bo‘ldi. Til o`qitishning boshqa fanlar bilan bog`liq holda amalga oshirilishi o`rganishning funksional xarakterini mustahkamlaydi. Ushbu yondashuv o'quvchilar va talabalarga tilni nafaqat akademik kontekstda, balki real hayotiy vaziyatlarda ham qo'llash imkonini beradi. Shunday qilib, til o'qitish yanada amaliy va amaliy bo'ladi Forumda sun’iy intellektning ta’lim jarayoniga integratsiyalashuvi keng ilmiy munozaralarga sabab bo‘ldi. Ta’kidlanganidek, hozirgi zamonda asosiy masala sun’iy intellekt vositalarining mavjudligi emas, balki ulardan pedagogik maqsadlarda o‘rinli foydalanish hisoblanadi. Sun'iy intellekt o'qituvchining o'rnini bosmaydi, aksincha, uning pedagogik faoliyatini kuchaytiruvchi, o'quv jarayonini shaxsiylashtiradigan, o'quvchilar va talabalarning kognitiv rivojlanishini yanada shaffofroq qiladigan vosita sifatida ishlaydi. Ushbu texnologiyalarni sinf muhitiga integratsiyalashgan holda, zamonaviy til o'qituvchisi yanada samarali va interaktiv ta'lim muhitini yaratadi Shu doirada ADDIE modeli (tahlil, loyihalash, ishlab chiqish, qo'llash va baholash) ta'limni tizimli rejalashtirishning muhim uslubiy asosi sifatida taqdim etildi. Model o'qituvchiga o'quvchilarning ehtiyojlarini aniqlash, o'quv jarayonini maqsadli tarzda tuzish va natijalarni ilmiy asosda baholash imkonini beradi. Ushbu yondashuv o'qitish sifatini oshiradigan tizimli tizim sifatida baholandi Forumda o‘qituvchining ruhiy holati va kasbiy qoniqishining dars jarayoniga ta’siri ham alohida ta’kidlandi. O'qituvchining ichki motivatsiyasi, ijobiy hissiy holati va kasbiy rivojlanishi o'quvchilarning o'quv xulq-atvoriga bevosita ta'sir qiladi. Ijobiy pedagogik muhit o‘quvchilarning faolroq ishtirok etishini ta’minlaydi, ularning o‘zini namoyon qilish va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi Shu bilan birga, axloqiy masalalar ham keng muhokama qilindi. Sun'iy intellektdan foydalanishda asosiy tamoyillar sifatida akademik yaxlitlik, ma'lumotlar xavfsizligi va pedagogik mas'uliyatni eslatib o'ting. amalga oshirildi. Bu jarayonda o‘qituvchi ham texnologiyadan foydalanuvchi, ham axloqiy asosning qo‘riqchisi vazifasini bajaradi. Bu ta’lim tizimidagi muvozanatli va mas’uliyatli raqamli transformatsiya muhimligini ko‘rsatadi Natijada forum ta’lim tizimi jiddiy o‘zgarishlar bosqichida ekanligini va bu jarayonda til o‘qituvchilari strategik rol o‘ynashini ko‘rsatdi. O'qituvchining sinfi endi global va raqamli o'quv muhitiga integratsiyalashgan bo'lib, jismoniy fazoviy chegaralarni kesib o'tadi. O‘quvchilar va talabalar ushbu yangi ekotizimda nafaqat bilim o‘zlashtiribgina qolmay, balki fikrlaydigan, tahlil qiladigan va yaratadigan faol subyektga aylanadi. Ushbu o'zgarish ta'limning kelajakdagi rivojlanish yo'nalishlarini belgilovchi asosiy omil bo'lib xizmat qiladi Ozarbayjon tillar universiteti ta’lim fakulteti dekani pedagogika fanlari doktori