Ommaviy qabrlar va mina terrorizmi: Armaniston xalqaro majburiyatlarini bajarmayapti - SHARH

Bosqinchi Armaniston 30 yillik bosqinchilik davrida nafaqat Ozarbayjon yerlarini vayron qildi, balki xalqimizga qarshi so‘zlab bo‘lmaydigan vahshiyliklarni amalga oshirdi, genotsidlar ham amalga oshirdi. Hududlarimizni bosib olishning eng og'ir gumanitar oqibatlari ommaviy qabrlar va keng ko'lamli mina tahdididir Bu omillar ham o‘tmishda sodir etilgan harbiy jinoyatlar izlarini ochib beradi, ham ozod qilingan yerlardagi qayta qurish ishlariga, tinch aholi xavfsizligiga jiddiy tahdid soladi. Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev hamisha bu masalaga alohida e’tibor qaratib kelgan va bu e’tibor tufayli yerlar ishg‘oldan ozod etilganidan so‘ng qisqa vaqt ichida ko‘plab bedarak yo‘qolganlar dafn etilgan ommaviy qabr topildi, bedarak yo‘qolgan ayrim shahidlarning taqdiriga oydinlik kiritilib, jasadlari oila a’zolariga topshirildi, bu oilalarning azob-uqubatlariga chek qo‘yildi. Shu bilan birga, barcha tegishli platformalarda Armanistonning Ozarbayjonga harbiy tajovuzi natijasida bedarak yo‘qolganlar va mina terrorizmi masalasi ko‘tarildi Birinchi Qorabog‘ urushi paytida 3999 kishi bedarak yo‘qolgan deb ro‘yxatga olingan. Bu haqda Asirga olingan va bedarak yo‘qolgan fuqarolar bo‘yicha davlat komissiyasi bugun e’lon qilgan ma’lumotda aytilgan. Maʼlumotlarga koʻra, Birinchi Qorabogʻ urushida bedarak yoʻqolganlarning 3218 nafari harbiylar, 781 nafari esa tinch aholi vakillaridir. Tinch aholidan 71 nafari bolalar, 287 nafari ayollar va 319 nafari keksalardir. Yo‘qolganlarning 3711 nafari erkaklar, 288 nafari ayollardir. Ikkinchi Qorabog‘ urushida bedarak yo‘qolgan 6 kishining barchasi harbiylar edi Komissiya maʼlumotlariga koʻra, hozirgacha 32 ta ommaviy qabr aniqlangan, 877 kishining jasadi topilib, eksgumatsiya qilingan. Ulardan 309 nafarining shaxsi aniqlanib, 220 nafarining jasadi oilasiga topshirilib, dafn etilgan Ammo Armaniston sodir etgan jinoyatlari uchun uzr so'radimi yoki jarayonni qo'llab-quvvatladimi? Bu holat hali kuzatilmagan. Biroq, Qorabog' urushlari paytida bedarak yo'qolganlarning taqdiriga oydinlik kiritish Armaniston uchun xalqaro gumanitar huquq majburiyati bo'lib, bu masala Jeneva konventsiyalari, mojarodan keyingi uch tomonlama deklaratsiyalar va Bryussel tinchlik jarayoni doirasida muhokama qilinmoqda Ozarbayjon tomoni muntazam ravishda xalqaro platformalarda Armaniston bedarak yo‘qolganlar haqida to‘liq ma’lumot bermayotganini va ommaviy qabrlarning aniq koordinatalarini yashirayotganini e’lon qiladi. Ushbu muammo insonparvarlik xarakteriga ega va tinchlik o'rnatish jarayonining eng nozik masalalaridan biri hisoblanadi 1 may kuni Ozarbayjon Prezidentining yordamchisi – Prezident Administratsiyasining tashqi siyosat masalalari bo‘limi mudiri Hikmet Hajiyev Qorabog‘ universitetidagi diplomatik korpus vakillari oldidagi nutqi chog‘ida Armaniston fuqarolik jamiyati vakillarini yuqorida qayd etilgan sa’y-harakatlarga qo‘shilishga chaqirdi. Ularning oilalari ularni 30 yildan ortiq yaqinlaridan xabar kutgan insonlar taqdiriga oydinlik kiritish jarayonini qo‘llab-quvvatlashga chaqirgan Ko‘rinib turibdiki, Ozarbayjon bu masalani diqqat markazida ushlab, Armanistonni o‘z majburiyatlarini bajarishga chaqirmoqda. Buni xalqaro qonunlar ham talab qiladi. Gap xalqaro gumanitar huquq va uning asosiy manbai bo‘lgan 1949-yil 12-avgustdagi Jeneva konventsiyalari talablarini bajarish haqida ketmoqda. Unga ko‘ra, ularning oila a’zolarining qurolli mojarolar paytida bedarak yo‘qolganlar haqida ma’lumot olish huquqi so‘zsiz e’tirof etilgan Yana bir muhim masala – ozod qilingan hududlardagi minalar muammosi dolzarbligicha qolmoqda. Afsuski, Armaniston tomoni tomonidan amalga oshirilgan mina terrorizmi va vandalizmiga xalqaro maydonda hamon hech qanday munosabat bildirilmayapti. Bularning barchasi oldida dunyoning yetakchi davlatlari, xalqaro tashkilotlar sukut saqlamoqda, sukut saqlamoqda. Bu borada davlat va nodavlat tashkilotlari tomonidan ko‘plab murojaatlar qilingan bo‘lsa-da, natijaga erishilmayapti. Mas'uliyat Armanistonning o'tmishdagi va hozirgi hokimiyati zimmasiga tushadi, ular bu jinoyatlar uchun bevosita javobgardirlar Minalar xaritalari va qabr koordinatalarini yashirish davlat miqyosidagi siyosatdir. Unda urush jinoyati va insoniyatga qarshi jinoyat unsurlari mavjud. Armanistonning ishg'ol paytida qo'llagan “mina terrori” hozirda mintaqaning eng katta muammosidir. Ajablanarlisi shundaki, ommaviy qabrlar bo'lishi kerak bo'lgan joylarda, hatto oddiylar ham. qabristonlar ham ataylab minalangan. Masalan, Fuzulidagi ommaviy qabriston hududida 31 ta kon aniqlangan. Ozod qilingan yerlarda yuz minglab (ba'zi ma'lumotlarga ko'ra 1 milliondan ortiq) dafn etilgan. Urush tugaganidan keyin 350 dan ortiq Ozarbayjon fuqarolari mina portlashlari qurboni bo‘ldi (halok bo‘ldi va yaralandi). Bu infratuzilmani tiklash va ID-ning o‘z uylariga qaytishi yo‘lidagi asosiy to‘siqdir Prezident yordamchisi Hikmet Hajiyev Qorabog‘ universitetidagi diplomatik korpus vakillari bilan suhbatda minalar xavfi Ozarbayjon uchun jiddiy muammo bo‘lib qolayotganini aytdi: "Bular (minalar — tahr.) bu hududlarda tuproq ostida qoʻyilgan yashirin xavf-xatardir. Koʻrib turganingizdek, bu yerda goʻzal tabiat bor, lekin afsuski, mina xavfi tufayli biz bir qator hududlarga chiqish imkoniga ega emasmiz", — dedi u va Ozarbayjon erlari bosib olinganida bu hududlarda 1,5 milliondan ortiq mina koʻmilganini taʼkidladi. H.Hajiyevning ta’kidlashicha, Ozarbayjon hududining deyarli 12-13 foizi minalar bilan ifloslangan. "Har yili katta moliyaviy mablag'lar ajratiladi (minalarni tozalash uchun - tahr.), lekin bu ish insoniy jasoratni talab qiladi. Boshqa yo'l yo'q - faqat mutaxassislar hududga borib, bosqichma-bosqich minalardan tozalash ishlarini olib boradi" Prezident yordamchisi 2020-yildan buyon mina portlashlari oqibatida halok bo‘lganlar va jarohatlanganlar soni ortishda davom etayotganini eslatib o‘tdi: “Mavjud vaziyatga ko‘ra, mina portlashlari natijasida 450 dan ortiq Ozarbayjon fuqarosi halok bo‘lgan yoki jarohatlangan” Shunday qilib, tilga olingan va sanab o‘tilgan faktlar Armaniston xalqaro gumanitar huquqni buzganligini tasdiqlaydi. Xalqaro tashkilotlar, inson huquqlari tashkilotlari ham bu masalani e’tiborda ushlab, Armaniston rasmiylariga bosimni kuchaytirishi kerak. BMT, Yevropa Ittifoqi va boshqa xalqaro tuzilmalardan Armanistonga qarshi aniq huquqiy va siyosiy choralar ko‘rish talab qilinishi kerak Ulardan foydalanganda saytdagi materiallarga murojaat qilish muhimdir. Veb-sahifalarda ma'lumotlardan foydalanilganda, giperhavola orqali havola qilish majburiydir