Qrim tatar ziyolisi Bekir Cho‘banzodaning til tarixi merosiga bag‘ishlangan monografiya chop etildi - QHA - Qrim axborot agentligi

Boku davlat universiteti (BDU) filologiya fakulteti, Ozarbayjon tilshunosligi kafedrasi. Doktor, aʼzo Pervin Eyvazov tomonidan yozilgan “Bekir Chobanzade: tilshunoslik tarixi tushunchasi” nomli monografiyasi chop etildi “Elm” nashriyoti tomonidan 2026-yilda chop etilgan 296 betlik asar Birinchi Turkologiya qurultoyining 100 yilligi hamda faxriy olim, “taniqli” akademik Tofiq Xojiyev tavalludining 90 yilligiga bag‘ishlandi "ULARNING ILMIY FIKRLARINI HAM TA'KRISHGAN BIRINCHI TADQIQOT" Monografiya taniqli qrim-tatar turkologi Bekir Cho‘banzodaning til tarixi sohasidagi ilmiy qarashlarini har tomonlama o‘rgangan ilk tadqiqotdir Asarda Bekir Cho‘banzodaning til tarixi haqidagi qarashlari to‘rt bobda muhokama qilinadi. Fonetikaning tarixiy taraqqiyoti, lug‘at va morfologik tuzilishi tarixiy grammatika va adabiy til masalalari doirasida tizimli ravishda tekshirilsa, olimning til tarixi masalalariga yondashuvi atroflicha baholanadi Monografiyada Chobanzodaning adabiy tilni tushunishiga ham e’tibor qaratilgan. Adabiy til tarixini davrlashtirish, adabiyot namoyandalarining tili va mushtarak turk adabiy tili haqidagi qarashlari bugungi kundagi ilmiy yondashuvlar bilan qiyoslangan holda muhokama qilinadi Kitobning bosh ilmiy muharriri va soʻzboshisi Boku Davlat universiteti Ozarbayjon tilshunosligi kafedrasi mudiri prof.Dr.Tofiq Xojiyev muharrir, turkologiya boʻlimi mudiri, professor Meherrem Memmedov bilan filologiya fanlari oʻqituvchisi boʻlgan. A'zo doktor, Qizilgul Abdullayeva o'z ichiga oladi Ishning hakamlar kengashida Reyhan Hebiblidan tashqari Turkiyadan Prof.Dr. Doktor Ahmet Buran, Prof.Dr.Sulaymon Kaan Yalchin va dots. Doktor Kenan Acar hozirdir Mazkur asar turkologiya va tilshunoslik sohasida faoliyat yuritayotgan mutaxassislar, akademiklar, yosh tadqiqotchilar va talabalar, shuningdek, Bekir Cho‘banzodaning ilmiy merosi bilan qiziquvchi kitobxonlar uchun muhim manba ekanligi ta’kidlandi BEKİR SITKI COBANZADE KIM? 1893-yil 27-mayda Dog‘an Cho‘banzoda boshlang‘ich va o‘rta ta’limni Qrimning Karasupazar shahrida tugatdi. 1909-yilda litseyda oʻqish uchun Istanbulga borib, arab va fransuz tillarini oʻrganadi. Chobanzade 1915-yilda Odessaga borib, u yerda slavyan tillarini toʻplaydi QIPCHAKLARNING BIRINCHI LIG'ATI KIRIB ETDI: CODEX CUMANICUS (KUMAN/QIPCHAK LIG'ATI) 1916-yili Budapesht universitetiga borgan Chobanzade qipchoq lahjasining eng muhim yozma manbasi boʻlgan Codex Cumanicus (Kuman kitobi yoki Qipchoq kitobi)ni oʻrganib chiqdi. 1920 yilda ushbu universitetda doktorlik darajasini olgan Chobanzoda 1920 yilda vatani Qrimga qaytib keldi U 1926 YIL BOKU I. TURKOLOGIYA KONGRESIDA ISHTIROK ETGAN 1926-yilda Bokuda boʻlib oʻtgan 1-Turkologiya qurultoyida “Turk lahjalari oʻrtasidagi oʻzaro aloqalar” va “Turk-tatar tillarida ilmiy terminologiya yaratish” mavzularida muhim maʼruzalar bilan chiqqan Choʻbanzoda yiliga bir marta Al Ittifoqi Ozarbayjondagi Markaziy Qoʻmita va Ozarbayjonda Turk kalendarlarining alifbosi, imlosi va terminologiyasi boʻyicha koʻplab tadqiqotlar olib bordi. Terminologiya qo'mitasi Nemis, fransuz, arab, venger, chex va polyak tillarini juda yaxshi bilgan Chobanzoda deyarli barcha turkiy talaffuzlarda asarlar yozgan. Deyarli barcha turk lahjalari va turk tilshunosligi boʻyicha 120 dan ortiq kitob va maqolalari boʻlgan Chobanzoda 1932 yilda SSSR Fanlar akademiyasining Kavkaz boʻlimiga, 1935 yildan Ozarbayjon boʻlimiga doimiy aʼzo boʻlib, 1935 yilda Parij tilshunoslik jamiyatiga aʼzolikka saylangan Shuningdek, bu davrda Chobanzade "Yanı Çolban", "İleri" va "Okuv Ishleri" nomli jurnallarda ilmiy maqolalar yozdi va turli universitetlarda professor, dekan va rektor lavozimlarida ishladi U SOVET TERRORI QURBONI BO'LGAN Mashhur qrim-tatar turkologi, turk dunyosiga mashhur olim Bekir Sitqi Chobanzoda 1937-yil 13-oktabrda Ozarbayjon chegaralarida sovet terrorizmi tomonidan otib shahid bo‘ldi