Kitobga sadoqat formulasi: tarix va zamonaviylik birlikda

Kutubxonalar odamlarning jim do'stlari, kitoblari bilan uchrashadigan, vaqt sekinlashayotgandek va butun dunyo bir lahza jim bo'ladigan ajoyib maskanlardan biridir Afsuski, bugungi kunda tez yangilanib borayotgan texnologiya kutubxonalarning rolini pasaytirdi, ekranga qaram jamiyat kitob sahifalari va kutubxona javonlaridan uzoqlashdi. “525-gazeta”ning mazkur loyihasi kitobxonlar, ayniqsa, yosh talaba-yoshlar uchun o‘z ona yurtiga kutubxona deb qaytishda muhim eslatma bo‘lib xizmat qilishni maqsad qilgan Bugungi kunda kutubxonalar o‘zining qimmatli hayotini ta’lim muassasalarida o‘tkazmoqda. Albatta, ularning aholisi asosan talabalar, o'qituvchilar va tadqiqotchilardir. Loyihamizning navbatdagi manzili Ozarbayjonning birinchi oliy ta’lim muassasasi bo‘lgan va 107 yildan buyon o‘z yetakchiligini saqlab kelayotgan Boku davlat universitetining ilmiy kutubxonasidir. Suhbatdoshimiz va gid – Ilmiy kutubxona direktori, Axborot va hujjat aylanishi fakulteti kutubxonachilik kafedrasi dotsenti, tarix fanlari falsafa doktori Nigar Ismoilova. U bilan suhbatimizni eng boshidan – universitet bilan birgalikda tashkil etilgan ushbu qadimiy kutubxona tarixidan boshladik 107 yillik tarixiy yo'l "Ma'lumki, Ozarbayjondagi nufuzli ilm-fan va ta'lim markazi bo'lgan Boku davlat universiteti Ozarbayjon Demokratik Respublikasining yodgorligi hisoblanadi. 107 yillik tarixga ega universitet musulmon Sharqida yangi tipdagi birinchi oliy ta'lim muassasasi sifatida ozarbayjonlik mafkurasiga sodiqligini doimo namoyon etib kelgan. Boku Davlat universitetining asosiy tuzilmasi 1919-yilda tashkil etilgan Ilmiy kutubxona. universitet tashkil etilganda, oʻsha paytda ehson va sovgʻalar hisobidan kutubxona fondi shakllangan edi Hozirgi kunda kutubxonamiz fondida 2,5 millionga yaqin adabiyotlar mavjud. Ayniqsa, kutubxona fondining boyligi respublikamizda M.F. Oxundov. Jamg‘armamiz noyob nashrlarga boy. Jamg‘arma tarkibi ozarbayjon, ingliz, rus, nemis, frantsuz, turk, arab, fors va boshqa tillarda tuzilgan. Ilmiy kutubxona universitet talabalari, aspirantlari, doktorantlari va professor-o‘qituvchilari, ya’ni 25 mingdan ortiq kitobxonlar kontingentiga, shuningdek, Ozarbayjon va xorijiy davlatlarning boshqa ilmiy muassasalaridan kelgan kitobxonlarga xizmat ko‘rsatadi Ilmiy kutubxona BDUning 5 ta alohida binosini qamrab oladi. Kitob ayirboshlash fondining mavjudligi ham boshqa kutubxonalar bilan kitob almashish, ham uslubiy markaz sifatida kitob sovg‘a qilish imkonini beradi BDU Ilmiy kutubxonasi respublikamizda 1953 yildan beri nashr etilayotgan va jahon miqyosida olib borilgan ilmiy tadqiqotlar natijalarini aks ettiruvchi ma’lumotnoma jurnallarini olgan yagona kutubxonadir. Ilmiy kutubxona fondi boyligi, moddiy-texnik bazasi, yuqori malakali kadrlar, xizmat ko‘rsatish madaniyati va boshqa ko‘rsatkichlari tufayli 1971 yilda Ozarbayjon SSR Oliy va o‘rta ta’lim vazirligining tegishli buyrug‘i bilan Ozarbayjon oliy maktab kutubxonalarining metodik markazi hisoblangan. 1974 yilda kutubxonaga Ilmiy kutubxona maqomi berildi Albatta, bunday yirik universitet kutubxonasining ishi yanada kengroq va murakkab. BDU ilmiy kutubxonasining o‘ziga xos xususiyatlaridan biri an’ana va zamonaviylik birligidir. Bu birdamlik kutubxonaning keng, yorug‘, ko‘zni qamashtiruvchi o‘quv zallarida ham bir qarashda qulaylik va osoyishtalik va’da qilgan holda yaqqol ko‘zga tashlanadi. Bir tomondan kitobxonlar kitoblarni ko‘zdan kechirayotgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan kompyuterda kerakli nashrning elektron versiyasini izlash bilan band Bunday kutubxonaning tuzilishi murakkab va xilma-xildir. Nigar xonim ilmiy kutubxona o‘z faoliyatini Ozarbayjon Respublikasining “Kutubxona ishi to‘g‘risida”gi qonuni, universitet nizomi, universitet rahbariyatining buyruq va ko‘rsatmalaridan kelib chiqadigan vazifalarga muvofiq tashkil etishini aytadi. Bugungi kunda rektor Elchin Babayevning ilmiy kutubxona faoliyatiga ko‘rsatayotgan e’tibori va g‘amxo‘rligi samarasida kutubxona o‘z taraqqiyotining yangi bosqichiga qadam qo‘ydi. Universitet rahbariyati tomonidan ilmiy kutubxona faoliyatini takomillashtirish maqsadida doimiy ravishda tarkibiy islohotlar amalga oshirilmoqda. Hozirgi kunda kutubxonada 4 ta boʻlim va 2 ta sektor mavjud. Qizig'i shundaki, bo'lim va sektorlar nomlari bugungi kun bilan hamohangdir: Axborotni qayta ishlash va hujjat aylanishini tashkil etish boshqarmasi; Kutubxona-axborot resurslarini boshqarish va ularga xizmat ko'rsatish tashkil etish bo'limi; Uslubiy ish va hamkorlik bo'limi; Elektron kutubxona bo'limi; Axborot resurslari va axborot xizmatlari sektorlari Suhbatdoshimning aytishicha, ilmiy kutubxonada ilmiy, o‘quv va badiiy adabiyotlardan iborat 5 ta obuna mavjud bo‘lib, 500 dan ortiq kitobxon bir vaqtning o‘zida 8 ta o‘quv zalidan foydalanishi mumkin: “Kutubxonada mavjud axborot-so‘rov-bibliografiya fondining kitobxonlarga xizmat ko‘rsatish ishlarini tashkil etish, kitobxonlar ehtiyojlarini qondirishda katta o‘rni bor. Respublikamiz nafaqat universitet xodimlariga xizmat qiladi, aytish mumkinki, respublikamizda olib borilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlari bilan shug‘ullanayotgan barcha tadqiqotchilarga kutubxonaning so‘rov-bibliografiyasi ham kitobxonlar uchun eng qimmatli ma’lumot manbai bo‘lgan jurnal va gazetalarda chop etilgan maqolalar katalogiga ega Nodir kitoblarning jonli nafasi orasida 107 yillik ulkan tarixga ega bo‘lgan kutubxonadan nodir kitoblarni topib bo‘lmaydi. Nigar xonim ta’kidlaganidek, ilmiy kutubxonada noyob va qimmatli nashrlar maxsus oyna ostida himoyalangan juda qiziqarli va ko‘zni qamashtiruvchi o‘quv zali ham mavjud. Bu zalga kirganingizdanoq o‘zingizni tarixning yetib bo‘lmas, tushunib bo‘lmas qa’riga kirgandek his qilasiz. Tarixiy nusxalar, qo‘lyozmalar, gazeta-jurnallar sizga har tomondan kulimsiradi, ularda yozilgan alifboni tushunmasangiz ham, ular siz bilan suhbatni boshlagandek bo‘ladi Ko‘zlarim kitobdan kitobga o‘tib, barmoqlarim asl teridan yasalgan yuz chig‘anoqlarini, tilla suvda bitilgan matnlarni silarkan, men ham Nigor xonimning ma’lumotlariga diqqat bilan quloq tutaman: “Ilmiy kutubxonaning nodir kitoblar va qo‘lyozmalar fondida nodir kitoblar, jurnal va kitoblar, ozarbayjon, rus, nemis, ozarbayjon, rus, o‘zbek, fors tillarida mavjud. Janubiy Kavkaz va Sharq mamlakatlari adabiyoti, tarixi, madaniyati, san'ati va geografiyasi bilan bog'liq urdu va boshqa tillar. Qimmatbaho qoʻlyozmalarning 96 nusxasi saqlanadi. Qo‘lyozmalar va qimmatbaho nashrlar kutubxonaning umumiy fondida emas, universitetning nodir kitoblar va qo‘lyozmalar o‘quv zalida saqlanmoqda. Ushbu namunalarni quyosh nuri va namlikdan himoya qilishga alohida e'tibor beriladi. Bu yerdagi eng qadimiy qoʻlyozmalardan biri Husamuddin ibn Sharafuddinga tegishli 992 yil. “Tavarixi-Bulgariya”. Ozarbayjon kutubxonalaridan topilgan nodir va qimmatli nashrlar Ozarbayjon Respublikasi milliy madaniy resurslari reestriga kiritildi. “Ozarbayjon kitob yodgorliklari” nomli elektron nashr tayyorlandi. Ozarbayjon davlat universitetining nodir va qimmatli nashrlar fondidan 255 ta kitob va 36 ta jurnal Ozarbayjon Respublikasining milliy madaniy resurslari reestriga kiritilgan Uzluksiz mehnat, doimiy yangilanadigan fond Direktor xalqaro aloqalarga to‘xtalar ekan, kutubxona nafaqat mamlakatimiz, balki dunyoning 45 ta davlatining 60 dan ortiq yetakchi oliy o‘quv yurtlari va ilmiy muassasalari bilan aloqalar o‘rnatayotgani, ko‘plab oliy o‘quv yurtlari profiliga ko‘ra elektron va bosma shaklda adabiyotlar xarid qilinib, kitob almashinuvi yo‘lga qo‘yilganini ta’kidladi O‘quvchilarning axborotga bo‘lgan ehtiyojini yuqori saviyada tashkil etish, ularni elektron resurslar bilan ta’minlash maqsadida 2004-yildan buyon BDU Ilmiy kutubxonasi qoshida Ozarbayjon kutubxonasi axborot konsorsiumi (Az.KIK) faoliyat yuritib kelmoqda. Az.MDH doimiy ravishda xalqaro elektron nashriyotlar bilan elektron jurnallar va elektron kitoblarni xarid qilish boʻyicha muzokaralar olib boradi va aʼzo tashkilotlarni taʼlim va fan sohalariga mos elektron axborot resurslari bilan taʼminlaydi. Hozirda respublikamizning 15 ta oliy oʻquv yurtlari Az.MDHga aʼzo boʻlib, ularning EBSCO maʼlumotlar bazasiga kirishi BDU ilmiy kutubxonasi tomonidan amalga oshirilmoqda Ozarbayjonda yaratilgan birinchi elektron katalog Ozarbayjon oliy o‘quv yurtlari kutubxonalari o‘rtasida elektron katalog yaratish birinchi bo‘lib BDU Ilmiy kutubxonasida boshlangan: "Elektron kutubxonamizda umumiy foydalanish uchun ochiq mahalliy va masofaviy taqsimlangan axborot resurslari mavjud. Hozirda elektron kutubxona bo‘limi Ilmiy kutubxonada to‘liq matnli elektron ma’lumotlar bazasini yaratish bilan shug‘ullanmoqda. Bu yerda elektron ma’lumotlar bazasini umumxalq tartibiga qo‘shish, elektron ma’lumotlar bazasini yangi yo‘l bilan qo‘shish jarayoni amalga oshirilmoqda. hamda alohida ahamiyatga ega bo‘lgan ta’lim, monografiyalar, darsliklar va o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar raqamlashtirilib, elektronlashtirildi. ma'lumotlar bazasiga kiritilgan" Bu jarayonning tirik guvohi sifatida mamlakatimizda kutubxona ishiga katta ahamiyat beradigan, yoshlarni kutubxonalarga keng jalb etish, ularning kitobdan foydalanishini yanada qulay va ba’zan qulay qilishda ham an’anaviy, ham zamonaviy usullardan nihoyatda muvaffaqiyatli foydalanayotgan kutubxona mavjudligidan juda xursandmiz. Bundan roppa-rosa 12 yil avval bitiruvchi sifatida tark etgan Boku davlat universitetini talabalik davrimiz bilan solishtirganda, tarix uchun juda qisqa muddat bo‘lgan 12 yil oliy ta’lim muassasasi va uning kutubxonasi uchun qanday favqulodda rivojlanish yo‘li bo‘lishi mumkinligini ko‘rdik Hamma holatda ham o‘zgarmaydigan yagona jihat shundaki, BDU ilmiy kutubxonasi kechagidek ilm-fan ibodatxonasi, talabalar va professor-o‘qituvchilar uchun ma’naviy ozuqa manbaidir