Shahana Mushfiq o‘tmish va kelajakni birlashtirgan zamonaviy xazinani yozadi

Kutubxonalar odamlarning jim do'stlari, kitoblari bilan uchrashadigan, vaqt sekinlashayotgandek va butun dunyo bir lahza jim bo'ladigan ajoyib maskanlardan biridir Afsuski, bugungi kunda tez yangilanib borayotgan texnologiya kutubxonalarning rolini pasaytirdi, ekranga qaram jamiyat kitob sahifalari va kutubxona javonlaridan uzoqlashdi. “525-gazeta”ning mazkur loyihasi kitobxonlar, ayniqsa, yosh talaba-yoshlar uchun o‘z ona yurtiga kutubxona deb qaytishda muhim eslatma bo‘lib xizmat qilishni maqsad qilgan Bugungi kunda kutubxonalar o‘zining qimmatli hayotini ta’lim muassasalarida o‘tkazmoqda. Albatta, ularning aholisi asosan talabalar, o'qituvchilar va tadqiqotchilardir. Loyihamizning navbatdagi manzili Ozarbayjon Tillar Universiteti (ATU) ilmiy kutubxonasi va axborot xizmati markazidir. Bu yerda suhbatdoshimiz Markaz direktori Jamila Aliyeva bo‘ldi. Jamila xonim dastlab kutubxona tarixi haqida gapirdi 7000 kitobdan boshlanadigan tarix Jamila xonimning so‘zlarini tinglagan kishi ADU kutubxonasi nafaqat kitob fondi, balki universitet tarixining xotirasi ekanligini his qiladi. Uning yo'li mamlakat oliy ta'lim tizimidagi o'zgarishlar bilan parallel ravishda rivojlandi “Kutubxona ilk bor 1948 yilda Ozarbayjon pedagogika instituti kutubxonasidan 7 mingga yaqin kitob fondi va 4 nafar xodim tomonidan koʻchirilgan holda ish boshlagan. Dastlabki yillarda kitob fondi kutubxona kollektori hisobidan ham, turli sovgʻalar hisobiga ham boyidi. 1950-yillarda kutubxona asosiy taʼlim ehtiyojlarini qondirishga harakat qildi, yil sayin talabalarning kitobxonlar soni koʻpayib bordi. institutning asosiy binosi va yotoqxonalari 1959-yilda Ozarbayjon Pedagogika chet tillar instituti M.F.Oxundov nomidagi Rus tili va adabiyoti instituti bilan birlashtirilgach, har ikki oliy maktab kutubxonalari birlashtirilib, Rashid Behbudov koʻchasi, 134-uyda yangi kutubxona tashkil etildi 1973 yilda Haydar Aliyev tashabbusi bilan institutlar yana ajratilganda kitob fondi ixtisosliklarga koʻra taqsimlandi. Ozarbayjon chet tillar pedagogika instituti kutubxonasida chet tillaridagi kitoblar, ozarbayjon va rus tillaridagi darsliklar saqlangan. Bu davrda kutubxona, asosan, chet tillarini oʻqitishga xizmat qiluvchi muhim ilmiy-madaniy markaz sifatida faoliyat koʻrsatdi 2000-yilda Ozarbayjon davlat tillar instituti negizida Ozarbayjon tillar universiteti tashkil etilgach, kutubxona faoliyati yanada kengaytirildi. Universitetning Tabriz ko‘chasida joylashgan yangi binosida kutubxona uchun katta maydon ajratilib, 2007 yildan boshlab fondning asosiy qismi yangi, zamonaviy qiroat zallariga o‘tkazildi. Bu yerda elektron xizmatlar, bibliografiya va axborot bo‘limlari tashkil etildi, zamonaviy texnik jihozlar bilan ta’minlash kuchaytirildi U Prezidentimiz Ilhom Aliyevning 2004-yil 12-yanvardagi “Ozarbayjon tilida lotin yozuvida ommaviy nashrlarni yo‘lga qo‘yish to‘g‘risida”gi qarori asosida nashr etilgan kitoblar bilan bepul to‘ldirildi. Hozirgacha kutubxonamizga ozarbayjon va jahon yozuvchilarining asarlari, xalq og‘zaki ijodi namunalari sovg‘a sifatida yetti mingdan ortiq nusxada taqdim etilgan Ilmiy xotira saqlovchisi Suhbat davomida ma’lum bo‘ldiki, EKIKHM nafaqat kitoblar saqlanadigan joy. Bu yerda universitet ilmiy merosini muhofaza qilish, tizimlashtirish va kelajak avlodlarga yetkazish borasida jiddiy ishlar amalga oshirilmoqda. Shunday qilib, kutubxona kitobxonlarga har tomonlama xizmat ko‘rsatish maqsadida ilmiy faoliyat bilan shug‘ullanadi: – 2005-yildan boshlab respublika oliy o‘quv yurtlari o‘rtasida birinchi marta universitetimizda faoliyat yuritayotgan xodimlar tomonidan xorijda va mamlakatimizda chop etilgan asarlarning “Bibliografiyasi” har yili kitob holida nashr etilmoqda. Bundan tashqari, 1948 yildan 2010 yilgacha Ozarbayjon Tillar universitetida ishlagan barcha xodimlarning nashr etilgan asarlari haqida ozarbayjon va rus tillarida 2 jildlik bibliografik ko‘rsatkich nashr etildi” Zamonaviy kutubxonaning yangi missiyasi Bugungi kunda universitet kutubxonalari nafaqat bosma kitoblar to'planadigan joy. Raqamlashtirilgan dunyoda ular elektron resurslardan foydalanish imkonini beruvchi yirik axborot markazlariga ham aylanadi “Kutubxona o‘tgan yillar davomida shakllanib, ko‘p tilli, darslik va boshqa materiallar bo‘yicha Ozarbayjondagi eng yirik universitet kutubxonasiga aylandi. 2021-yildan kutubxona boʻlimi “Ilmiy kutubxona-axborot xizmati markazi” nomi ostida faoliyat koʻrsatmoqda. EKIXMning asosiy va eng muhim maqsadlaridan biri ta’lim jarayonini axborot bilan ta’minlashdan iborat ADU EKIKHM talabalari juda ko'p O‘quv materiallaridan tashqari, u sizga kerakli ma’lumotlarni olishga yordam beradigan ekspert maslahatlarini ham taqdim etadi” Strategiya, maqsad va kelajak maqsadlari Suhbat chog‘ida Jamila xonim Markaz faoliyati nafaqat bugungi, balki ertangi istiqbolni hisobga olgan holda tashkil etilganini ham alohida ta’kidladi: “Maqsadimiz kitobxonlarning axborotni erkin olish huquqini ta’minlash, ularning kutubxona fondini tashkil etuvchi kitob, davriy nashrlar va boshqa hujjatlarga bo‘lgan talabini qondirish maqsadida ta’limni qo‘llab-quvvatlash, universitetning axborotga bo‘lgan ehtiyojini qondirish, kutubxonada yagona axborot to‘plash va ayirboshlash tizimini yaratishga rahbarlik qilishdan iborat Markazning strategiyasi bizning maqsadlarimizni amalga oshirish uchun universitet ichida va tashqarisida hamkorlikni yo'lga qo'yish, kutubxonada innovatsiyalar madaniyatini tatbiq etish va xizmat ko'rsatish maqsadlarimiz va kasbiy rivojlanishga sodiqligimizni oshirishdan iborat. Bu kutubxonaning ta'lim va ilmiy tadqiqotlar uchun, balki ijtimoiy-intellektual aloqalar uchun ham qulay uchrashuv joyi sifatidagi imkoniyatlarini kengaytiradi "Gibrid kutubxona" modeliga Ma’ruza davomida kutubxonaning bugungi faoliyatiga e’tiborimizni qaratgan asosiy jihatlardan biri an’anaviy va elektron resurslarni parallel ravishda rivojlantirish bo‘ldi. EKIXM zamonaviy davrning “gibrid kutubxona” modelini joriy etishga harakat qilayotgan asosiy universitet kutubxonalaridan biridir Jamila Aliyevaning taʼkidlashicha, EKIXM har bir fan yoʻnalishi boʻyicha anʼanaviy va elektron resurslarni birlashtirgan holda “gibrid kutubxona” xizmatini taqdim etishda davom etadi. Elektron resurslarning o'sishi an'anaviy kutubxona resurslari yoki nashrlaridan foydalanishning mos ravishda pasayishi bilan birga bo'lmaydi. Markaz ichki jarayonlarni tartibga solish orqali raqamli resurslardan foydalanishni tezlashtiradi va Ozarbayjon kutubxonasi axborot konsorsiumi bilan hamkorlikda akademik resurslardan foydalanishni vaqti-vaqti bilan yaxshilaydi EKIKHM tuzilmasi va xizmat ko'rsatish sohalari Kutubxona faoliyatining keng doirasi uning tuzilmasida ham o‘z ifodasini topgan. Turli bo'limlar o'quvchilarga an'anaviy va elektron resurslardan qulay foydalanishni ta'minlashga harakat qiladi Kutubxona bo‘limi kitobxonlarning turli talablarini tez va to‘liq qondirishga harakat qiladi, bosma nashrlardan samarali foydalanishga ko‘maklashadi, fondni muhofaza qilishni amalga oshiradi. Shu bilan birga, kutubxonaga kitobxonlarni ro‘yxatga olishni tashkil etadi va kitobxonlar guruhlariga xizmat ko‘rsatadi. Jamg‘arma yig‘ishda ishtirok etadi va kitobxonlarning ushbu adabiyotlarga bo‘lgan talablarini bajaradi: Butun fondni ro‘yxatga olish, kitobxonlar ma’lumotlar bazasini yaratish, elektron kitoblarni tarqatish kabi muhim jarayonlar bosqichma-bosqich ishlab chiqilmoqda Kutubxona ichida yaratilgan zamonaviy o‘quv zallari, elektron xizmatlar o‘quvchilarning qulay foydalanishi uchun yaratilgan. Bu yerda anʼanaviy oʻqish muhiti ham, raqamli imkoniyatlar ham birlashtirilgan O‘qish xonalari bo‘limida ochiq javon usulida ensiklopediyalar, lug‘atlar, ma’lumotnomalar, darsliklar va hokazo adabiyot turlari joylashtiriladi. Shu bilan birga, muhim va tarixiy kunlarga bag‘ishlangan yangi o‘zlashtirilgan adabiyotlar, kitob va davriy matbuot ko‘rgazmalari tashkil etilmoqda. O'quvchiga axborot resurslaridan foydalanishda yordam berish, yo'l-yo'riq ko'rsatish va istalgan vaqtda kutubxona texnologiyalari va kolleksiyalari bo'yicha ko'rsatmalar berish Axborot xizmati va raqamlashtirish bo‘limi axborot resurslaridan universitet, respublika va xalqaro axborot tarmoqlariga kirishni ta’minlab, kitobxonlarga yanada samarali xizmat ko‘rsatish imkonini bermoqda. Elektron xizmatni rivojlantirish zaruriyatini zamonaviy kutubxonada ro‘y berayotgan o‘zgarishlar bilan bog‘lagan holda, xizmat zarur mavzular bo‘yicha maxsus ma’lumotnomalar bilan amalga oshirilmoqda. Kutubxona veb-sahifasini tezkor yangilash, avtomatlashtirilgan kutubxona tizimiga qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritishni nazorat qilish, raqamli kutubxona yaratish, nashrlarni elektron shaklga o‘tkazish ishlarini tashkil etish, O‘quvchi talabiga ko‘ra Internetda foydali ma’lumotlar va saytlarni izlashni ta’minlash, kutubxonada o‘tkazilayotgan ommaviy tadbirlarni saytning “yangiliklar” blokida taqdim etish, saytning “yangiliklari” blokida ma’lumotlar bazasini yaratish, avtomashinalar sayti bo‘yicha ma’lumotlar bazasini yaratish Toʻldirish va tizimlashtirish boʻlimi Elektron toʻldirish, elektron kataloglashtirish, elektron toʻliq matnli maʼlumotlar bazalarini yaratish va kutubxona fondlarini bosqichma-bosqich zamonaviy axborot tashuvchilarga oʻtkazish orqali boʻlimda ishlarni avtomatlashtirish; Elektron ayirboshlash tizimlaridan (internet va boshqalar) foydalanish va ushbu tizimlarda milliy jamg‘armalarni aks ettirish bosqichlari 2021-yildan boshlab “Avtomatlashtirilgan kutubxona” tizimi asosida amalga oshiriladi Ma'lumotnoma va tadqiqot bo'limining ish printsipiga ma'lumotnoma va ilmiy yordam, kutubxonaga ko'rsatma berish, ilmiy maslahatlar berish, to'plamlarni tayyorlash va materiallar to'plash, statistik bibliografiya deb ataladigan bibliometrik tadqiqotlar bilan fanning rivojlanishini tekshirish, tadqiqotlarni baholash va kutubxona fondlarini boshqarishga tatbiq etish kiradi. Kafedra ilmiy tadqiqot ishlarini tashkil etish, tadqiqotchilarga uslubiy yordam ko‘rsatish bilan shug‘ullanadi Jamila xonimning so‘zlariga ko‘ra, ushbu tuzilma kutubxonaga ham an’anaviy kutubxona funksiyalarini, ham zamonaviy axborot texnologiyalari asosida xizmat ko‘rsatishni amalga oshirish imkonini beradi Bugungi kunda ma’lumotlar ko‘pligida insonning to‘g‘ri manbaga, ishonchli bilimga, sokin fikrlash maskaniga bo‘lgan ehtiyoji ko‘proq seziladi. ADU Ilmiy kutubxona va axborot xizmati markazi an’anaviy kutubxona ruhini saqlab, zamonaviy texnologiyalar imkoniyatlaridan foydalangan holda ushbu missiyani davom ettirmoqda