Muvaffaqiyatning ilohiy formulasi iste'dod va mehnatning uyg'un birlashuvidir

Barcha tsivilizatsiyalar bitta o'zgarmas haqiqatga ega: haqiqiy muvaffaqiyat iste'dod va mehnatning uyg'un birlashmasidan iborat. Ana shu ilohiy formulani vaqtida anglagan insonlargina hayotda muvaffaqiyat qozonadi, ularning ichki salohiyati, mehnati hayotining mazmuniga, qo‘sh qanotiga aylanadi. Bugun tavallud ayyomini nishonlayotgan Ozarbayjon Milliy Fanlar Akademiyasi (AMEA) Nasimiy nomidagi Tilshunoslik instituti Hind-Yevropa tillari kafedrasi mudiri, professor Ilhom Tohirov ana shunday shaxslardan biridir. U iste’dodli bo‘lganidek mehnatkash, tinmay o‘z ustida ishlaydigan, zamon tezligidan hamqadam bo‘lmagan, ilm-fanning mashaqqatli yo‘llarida mardonavor qadam tashlaydigan ziyoli. Ilhom domlaning nafaqat Ozarbayjonda, balki xalqaro miqyosda tilshunos, pedagog, mohir tarjimon va publitsist sifatida e’tirof etilishida bu omillarning o‘rni inkor etilmaydi Bugungi kunda professor Ilhom Tohirov mamlakatimizda hind-yevropa tillarining eng nufuzli va asosiy tadqiqotchilaridan biri sifatida tan olingan. Tilshunos olim bu yoʻnalishda koʻplab tadqiqot ishlari muallifi boʻlib, zamonaviy tilshunoslikda koʻp tarmoqli yondashuvni qoʻllashi bilan ajralib turadi. Uning tadqiqotchi sifatidagi tadqiqot yo‘nalishining ko‘lami ancha keng – u dialektologiyadan umumiy tilshunoslikka, ozarbayjon tili grammatikasidan tortib hind-evropa tillarining qiyosiy-tipologik tahliligacha bo‘lgan boy ilmiy yo‘lni o‘z ichiga oladi. Uning Ozarbayjon tilshunosligi fanining fundamental yutug‘i hisoblangan, tilshunoslik tafakkurining teranliklarini ochuvchi “Tilda vaqtinchalik maydoni” va “Vaqt leksikasi” monografiyalarini bu boradagi inqilob deyish mumkin. Muhtaram akademik Agamusa Oxundov bu fundamental asarlarni yuksak baholab, “Ilhom Tohirovning “Tildagi zamonlik sohasi” asari shaxsan menga ma’lum bo‘lgan barcha asarlardan farq qiladi”, deb yozgani bejiz emas Ilhom Tohirov ozarbayjon tilshunosligida sermahsul va novator olim sifatida tanilgan. U umumiy tilshunoslik, til nazariyasi, tillararo munosabatlar, funksional-semantik soha, dialekt leksikasi, toponimika, qadimgi tillar va madaniyatlarni tadqiq etish masalalariga bagʻishlangan 7 ta monografiya va kitoblar, 6 ta dastur, 100 dan ortiq ilmiy maqola va tezislar muallifi. Olimning jahon tilshunosligiga olib kelgan nazariy yangiliklari diqqatga sazovordir. U soha nazariyasida funksional-semantik maydonning markaz-periferik struktura tipini belgilashda qo‘llaniladigan differensial belgilarga yangi ikkilik juftlik qo‘shishni taklif qilib, nazariy fikrni boyitishga muvaffaq bo‘ldi. In Azerbaijani linguistics, prof. Ilhom Tohirov ilk bor ozarbayjon tili materiallari asosida leksik va sintaktik temporallik masalalarini o‘rganib, leksik temporallik sohasining struktur-semantik modelini qurdi. Bu model tufayli ozarbayjon tilidagi o‘zlashgan so‘zlarning fonetik, grammatik tabiati, leksik-semantik xususiyatlarini sheva va sheva darajasida tadqiq qilish, qadimgi o‘zlashgan so‘zlarning tarixiy qatlamlarini ochib berish va tizimli tahlil qilish imkonini berdi Ilhom Tohirov buyuk olim bo‘lishidan tashqari, ibratli pedagog, shogirdlari ma’ruzalarini sevib tinglaydigan ustoz hamdir. Ozarbayjon Tillar universitetini a’lo baholarga tamomlagan yili yordamli tumanidagi olis Hamarqand qishloq o‘rta maktabiga ingliz tili o‘qituvchisi lavozimiga yuborilgan Ilhom Tohirov 4 yildan buyon shu yerda ishlab kelmoqda. Fanga bo‘lgan cheksiz mehri uni AMEA aspiranturasiga olib kelgan bo‘lsa-da, ilmiy ijod bilan birga pedagogik faoliyatini ham davom ettirmoqda. Oliy o‘quv yurtlarida u o‘zining bor pedagogik mahoratini yosh avlodda tilga muhabbatni shakllantirish, ularni tilshunoslik sirlariga mehr qo‘yish uchun sarflaydi. Uning yordamli tumanidagi Hamarqand o‘rta maktabida (1986-1990) boshlangan muqaddas ustozlik yo‘li Xazar universiteti (1994-1996), Ozarbayjon arxitektura va qurilish universiteti (1996-1998) va Ozarbayjon o‘qituvchilar institutida (2014-2016) muvaffaqiyatli davom etdi. Ilhom janoblari 2014-yildan buyon Lankaran davlat universitetida qiyosiy tipologiya, semantik soha, ingliz tili leksikologiyasi, stilistika, filologiyaning zamonaviy muammolari kabi fanlardan ma’ruzalar o‘qib kelmoqda, magistratura va doktorantlarga ilmiy rahbarlik qilmoqda. Uning ilmiy rahbarligida 16 nafar nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. and 2 Ph.D. dissertatsiyalar Professor Ilhom Tohirov nafaqat olim, ustoz, balki mohir tarjimon hamdir. U ingliz tilini mukammal biladi va bir nechta chet tillarini chuqur biladi eng muhimi, ona tilining nozik jihatlarini bilish tarjimadagi muvaffaqiyatni belgilovchi asosiy omillardir. Ilhom domla badiiy va ilmiy matnlar tarjimasida har ikki tilning ichki uyg‘unligi va ruhini his etuvchi tilshunos olimdir. Uning ingliz va rus tillaridan tilimizga tarjima qilgan 6 ta fundamental kitobi xorijiy ilmiy muhit bilan Ozarbayjon ilm-fani o‘rtasida mustahkam ilmiy-adabiy ko‘prik bo‘lib xizmat qilmoqda. Olim tomonidan so‘nggi yillarda yaratilgan “Ozarbayjon Respublikasi hududiy birliklarining nomlari ingliz tilida” (2022) kitobi shunchaki ilmiy ish emas, toponimikamizni himoya qilish, davlat ahamiyatiga molik milliy manfaatlarimizni jahon miqyosida to‘g‘ri ifodalash borasidagi muhim ilova va strategik muvaffaqiyatdir Tilshunos ijodining asosiy yo‘nalishlaridan biri tilda vaqt – zamonni o‘rganish bo‘lsa-da, uning shaxs, olim va pedagog sifatidagi hayot yo‘li butun yosh avlod uchun ibrat bo‘ladigan zamon namunasidir. Ilhom Tohirov bugungi kunda tilimizning grammatik qonuniyatlarini berib, uni hind-yevropa tillari bilan qiyosiy tahlil qilish bilan kifoyalanib qolmay, balki milliy tilning milliy ong va davlatchilikni shakllantirishdagi ulkan rolini kelajak avlodlarga singdiruvchi va sevuvchi olim-ziyoli sifatida tanilgan va sevilgan. Uning kun nabzini tutadigan publitsistik maqolalari, ocherklari, adabiy-tanqidiy maqolalari, taqrizlari uning olim va shaxs sifatidagi sofdilligi, boy mutolaasi va bilimdonligidan dalolat beradi Ona tilimizni nafaqat grammatik qoidalar bilan, balki milliy ong va ma’naviyat ko‘zgusi sifatida sevib, targ‘ib qilgan, ijodida zamon sirini tildan izlagan professor Ilhom Tohirov o‘z hayotida zamondan ham ulug‘ bir haqiqatni – ilm-fanga, insonga cheksiz mehrini isbotladi. Uning ilmiy missiyasi faqat tillarni solishtirish emasligini, uning pedagogik faoliyati ma’ruza o‘qish bilan tugamasligini, bu faoliyati milliy-ma’naviy, axloqiy qadriyatlarimizni, milliy xotiramizni targ‘ib etishni ham o‘z ichiga olganligini isbotladi Bugun o‘zi rahbarlik qilayotgan hind-evropa tillari kafedrasidan tortib, Lankaran davlat universitetida o‘qiyotgan talabalarigacha Ilhom janoblarining o‘chmas imzosi hamma joyda. Ozarbayjon ilm-fanining muvaffaqiyatli imzosi, taniqli chehrasi, xalqimizning buyuk ziyolisi – Yangi yilingiz bilan! Muvaffaqiyatlaringiz yoshingiz bilan Olloh taoloning zamon miqyosida ortib boraversin, izlanish vaqtingizdek uzoq umr, faoliyatingizning barcha yo'nalishlarida muvaffaqiyatlarga boy bo'lishini tilab qolamiz! Esmira Ismoyilova, filologiya fanlari doktori, dotsent