Eron va Amerika Qo'shma Shtatlari va Isroil o'rtasidagi o't ochishni to'xtatish kelishuvi: voqealar xronologiyasi

AQSh, Isroil va Eron o‘rtasida davom etayotgan harbiy mojaro 7 apreldan 8 aprelga o‘tar kechasi erishilgan o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha vaqtinchalik barham topdi va mintaqada nisbatan sukunat hukm surdi Bir qarashda 39 kun davom etgan jangovar harakatlarning to‘xtatilishi va tomonlar o‘rtasida siyosiy kelishuvga erishilishi to‘satdan qabul qilingan qarordek tuyulishi mumkin, ammo bu voqealar rivojining, aslida fonda olib borilayotgan jadal va ko‘p bosqichli diplomatik faoliyatning mantiqiy natijasi sifatida baholanishi mumkin APA kelishuvga erishilgan vaqt jadvalini taqdim etadi: Ultimatum strategiyasi va vaqt bosimi 4 aprel kuni Donald Trampning Eronga kelishuvga erishish uchun 48 soat vaqt berish haqidagi ultimatumi jarayonda burilish nuqtasi bo‘ldi. AQSh bu qadami bilan 6-aprelgacha aniq javob olishni maqsad qilgan.Shu kuni Donald Tramp "The Truth Social" platformasida shunday yozgan edi: "Biz Eronga aniq xabar yubordik - Hurmuz boʻgʻozi ochilishi kerak. Vaqt qisqa, qaror darhol qabul qilinishi kerak" 4 apreldan 5 aprelgacha bo'lgan 24 soat ichida harbiy kuchayish eng yuqori darajaga yetdi. Turli maʼlumotlarga koʻra, atigi bir kechada 40 dan ortiq raketa uchirilgan, 20 ga yaqin dron ishlatilgan. Mintaqadagi havo mudofaa tizimlari uzluksiz ishladi. Bu davrda neft narxi qisqa vaqt ichida taxminan 8-10 foizga oshdi Tomonlarning bayonotlari mojaroning nazoratdan chiqib ketish xavfi haqiqat ekanligini ko'rsatdi Diplomatik faollik 5-aprelga o‘tar kechasidan boshlab yuqori darajaga ko‘tarildi.Ma’lumotlarga ko‘ra, qisqa vaqt ichida 10 dan ortiq oliy darajadagi aloqalar o‘rnatilgan. AQSh, Eron va vositachi davlatlar o'rtasida parallel muzokara kanallari ishga tushirildi. Donald Tramp: "Muzokaralar davom etmoqda va katta taraqqiyot bo'lishi mumkin" deb yozdi Eron Tashqi ishlar vaziri Abbos Aragchi, “Oʻzaro hurmat saqlanib qolsa, kelishuvga erishish mumkin”, dedi Bu bosqichda diplomatiya harbiy kuchayishning oldini olishning asosiy mexanizmiga aylandi Pokiston, Turkiya va Xitoyning vositachilik missiyasi 6-7 aprel kunlari diplomatik jarayonning eng muhim bosqichida Pokiston va Turkiya parallel ravishda vositachilik va muvofiqlashtirish funktsiyalarini o'z zimmalariga oldilar. Xususan, Islomobod va Anqara o‘rtasidagi intensiv diplomatik aloqalar 7-aprel kuni tushdan keyin qayd etilgan.Ma’lumotlarga ko‘ra, bu bosqichda kamida 5-7 ta alohida aloqa kanali faol bo‘lgan, xabarlarni uzatish soatlab emas, ba’zan bir necha daqiqada amalga oshirilgan Pokiston tomoni Vashington va Tehron oʻrtasida “xabar almashish markazi” vazifasini bajarib, toʻgʻridan-toʻgʻri muloqot platformasi vazifasini bajargan. Pokiston Bosh vaziri Shahboz Sharif va feldmarshal Asim Munir jarayonda bevosita ishtirok etib, siyosiy va harbiy kanallar orqali muvofiqlashtirishni ta’minladi Donald Tramp "The Truth Social" platformasida shunday yozdi: "Biz Pokiston rahbarlari bilan juda samarali muzokaralar o‘tkazdik. Ular bu jarayonda asosiy rol o‘ynaydi" Ushbu bayonot Pokistonning roli texnik vositachilikdan kengroq - strategik muvofiqlashtirish darajasida ekanligini ko'rsatdi Shu bilan birga, Pokiston vositachiligi ikki bosqichli modelga asoslangan edi: birinchi bosqichda keskinlikni to'xtatish bo'yicha shoshilinch xabarlarni uzatish, ikkinchi bosqichda esa shartli o't ochishni to'xtatish mexanizmini kelishib olish. Ushbu model natijasida tomonlar o'rtasida dastlabki ishonch muhiti shakllandi. Abbos Aragchi: "Ba'zi vositachilik kanallari haqiqiy natija berdi va bu muloqotga imkon yaratdi", dedi Bu bayonot Pokiston rolining bilvosita belgisi sifatida ko'rilmoqda Bunga parallel ravishda Turkiya ko'proq "strategik muvozanatlashtiruvchi" va "muloqotni targ'ib qiluvchi" aktyor sifatida harakat qildi. Anqara to'g'ridan-to'g'ri xabar yuborish o'rniga, tomonlar o'rtasida umumiy muvofiqlashtirish muhitini saqlashga e'tibor qaratdi. Turkiya diplomatik kanallar orqali ham AQSh, ham mintaqa davlatlari bilan aloqalarni kuchaytirib, jarayonni nazoratdan chiqarib yubormaslikka harakat qildi. Bu bosqichda Turkiyaning asosiy roli taranglikning mintaqaviy darajaga tarqalishining oldini olish va diplomatik platformani faol ushlab turish edi Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyaxu: “Hududiy muvofiqlashtirish va sheriklarning ishtiroki xavfsizlik nuqtai nazaridan muhim” dedi Bu fikr bilvosita Turkiya va Pokiston kabi davlatlarning roli Isroil tomonidan hisobga olinganini ko'rsatadi Aprel oyining birinchi haftasida Xitoy omili ham faol muhokama mavzusiga aylandi. Kelishuvdan so'ng Pekinning Eronning o't ochishni to'xtatish kelishuvida muhim rol o'ynagani e'lon qilindi Trampning dunyoni larzaga solgan bayonoti Donald Tramp tomonidan Boku vaqti bilan 7 aprel kuni tushda berilgan bayonot butun dunyoni larzaga keltirdi. U Eronning mavjudligiga barham berishini aytdi "Bugun tunda butun tsivilizatsiya o'ladi va hech qachon qaytib kelmaydi. Men buni xohlamayman, lekin shunday bo'lishi mumkin. Biroq, hozirda rejimning to'liq o'zgarishi davom etmoqda. Unda boshqa, aqlliroq, kamroq radikal fikrga ega odamlar hukmronlik qilmoqda. Balki inqilobiy nimadir sodir bo'lar, kim biladi?" - dedi Tramp "Bugun tun dunyo tarixidagi eng muhim daqiqalardan biri. Nihoyat, 47 yillik zo'ravonlik, korruptsiya va o'lim tugaydi. Xudo Eronning buyuk xalqini asrasin", - deya ta'kidladi Tramp o'z bayonotida Trampning izohlaridan keyin hatto AQSh Eronga qarshi yadro qurolini qo‘llashi haqida taxminlar ham paydo bo‘ldi. Biroq, Oq uy tez orada bu da'volarni rad etdi Biroq Trampning bayonoti bilan deyarli bir vaqtda AQSh va Isroil qo‘shinlari Eronning Xarg oroliga, shuningdek, boshqa viloyatlardagi strategik infratuzilma – ko‘priklar va energetika obyektlariga hujum qila boshladi Boku vaqti bilan 8-aprelga o‘tar kechasi, belgilangan muddat tugashidan biroz oldin tomonlar o‘rtasida ikki haftalik otashkesim e’lon qilingani ma’lum bo‘ldi. Shartnoma muddati 14 kun qilib belgilandi. Asosiy shart - Eronga qarshi harbiy amaliyotlarni toʻxtatish va Hormuz boʻgʻozida kema qatnovini tiklash Donald Tramp: "Ikki haftalik otashkesimga erishildi. Bu katta qadam" deb yozdi Benyamin Netanyaxu “Isroil o‘t ochishni to‘xtatishni qo‘llab-quvvatlaydi, lekin xavfsizlik ustuvor ahamiyatga ega”, dedi Abbos Aragchi, "Agar hujumlar to'xtasa, Eron ham operatsiyalarni to'xtatadi va Hurmuz bo'g'ozidan xavfsiz o'tish mumkin bo'ladi", deb ta'kidladi Bu bilan butun dunyo vaqtincha bo‘lsa-da, yengil nafas oldi Bitimning energiya bozorlari va neft narxiga ta'siri Tanglik davrida neft narxi bir necha kun davomida keskin ko'tarildi. O‘t ochishni to‘xtatish kelishuvi e’lon qilingach, neft narxining 10-20 foizga tushishi kuzatila boshlandi. Donald Tramp buni "Energetika bozorlari barqarorlashmoqda va bu yaxshi signal" deb baholadi Benyamin Netanyaxu “Barqarorlik energiya xavfsizligining asosidir”, Abbos Aragchi esa “Energiya yoʻllari xavfsizligi oʻzaro masʼuliyatdir” deb yozgan Asosiysi, muzokaralar olib borish va yakuniy kelishuvga erishish 8-apreldagi sulh qisqa muddatli barqarorlik keltirgan bo‘lsa-da, uzoq muddatli istiqbollar noaniqligicha qolmoqda Qizig‘i shundaki, AQSh ham, Eron ham o‘zini 39 kunlik urushda g‘olib deb biladi. Ammo bu hozircha asosiy masala emas. Asosiysi, jarayonni davom ettirish, muzokaralar olib borish va yakuniy kelishuvga erishish Tomonlar o'rtasidagi ishonch darajasi past va kelishuv shartli. Bu shuni ko'rsatadiki, hozirgi sulh ko'proq taktik pauza va keyingi 14 kun jarayonning kelajagini belgilab beruvchi asosiy bosqich bo'ladi AQSh va Eron o'rtasidagi to'g'ridan-to'g'ri muzokaralar 10 aprel kuni Pokiston poytaxti Islomobodda boshlanadi. Muzokaralar natijasida yakuniy kelishuvga erishiladimi yoki yo‘qligini butun dunyo intiqlik bilan kutmoqda