Qanday qilib Xitoy Rossiya iqtisodiyotining “xo‘jayini”ga aylandi? | T24

DW Xitoy qanday qilib Rossiya iqtisodiyotining hayotiy tarmog‘iga aylangani, Kremlning texnologiya sohasida Pekinga qaramligi ortib borayotgani va “dollarizatsiya” qanday qilib “yuanlashtirish”ga aylanganini ko‘rib chiqdi Pekinning xalqaro siyosiy sahnada mezbonlik qilgan diplomatik tirbandligi katta qiziqish uyg'otayotgani Xitoyning jahon siyosatidagi salmog'i ortib borayotganini ko'rsatadi Xitoy rahbari Si Tszinpinning AQSh prezidenti Donald Trampdan so‘ng Rossiya prezidenti Vladimir Putinni qabul qilgani buni ko‘rsatadi Bundan tashqari, Xitoyning Rossiya iqtisodiyotini nazorat qilish uchun kelgani endi sir emas Rossiya prezidenti Vladimir Putin Xitoy bilan munosabatlar “g‘alaba qozonish” tamoyili asosida rivojlanib, “adolatli hamkorlik”ga asoslanishini ta’kidladi Biroq, bu munosabatlar, ayniqsa, 2022-yil fevralida Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi bilan Xitoyning qoʻlini asta-sekin mustahkamlab, bir yoqlama tus ola boshladi O'tgan yili neft narxining pasayishi tufayli o'zaro savdo hajmi kamaygan bo'lsa-da, Moskva Ukrainaga keng ko'lamli bosqinni boshlaganidan keyin Xitoyga Rossiya tovarlari eksporti deyarli ikki baravar ko'paydi 2024 yilda Rossiya Xitoyga taxminan 129 milliard dollarlik mahsulot eksport qildi. Buning mutlaq ko'pchiligi xom neft, ko'mir va tabiiy gaz bo'lib, ular katta chegirmalarda sotildi Energiya va toza havo tadqiqot markazi hisob-kitoblariga ko‘ra, Ukraina urushi boshlangandan beri Xitoy Rossiyadan 372 milliard dollarlik qazilma yoqilg‘i sotib olgan Bu G‘arb sanksiyalari nishoniga aylangan Moskvani Ukrainadagi urushni davom ettirish va armiyasini moliyalashtirish uchun zarur bo‘lgan moliyaviy manbalar bilan ta’minladi Buning evaziga Xitoyning Rossiyaga eksporti deyarli 116 milliard dollarga yetdi. Xitoy Gʻarb yetkazib beruvchilarining Rossiya bozoridan chiqib ketishi natijasida yuzaga kelgan boʻshliqni Rossiyaga sotgan mashinalar, elektron qurilmalar va transport vositalari bilan toʻldirdi Xitoy Rossiyaga to‘g‘ridan-to‘g‘ri harbiy texnika eksport qilishdan o‘zini tiygan bo‘lsa-da, milliardlab dollarlik ikki tomonlama, ya’ni fuqarolik va harbiy maqsadlarda foydalanish mumkin bo‘lgan tovarlar yetkazib berdi. Va bu Rossiyaga mudofaa sanoatini saqlab qolish imkonini berdi Ukraina urushi boshlanganidan so'ng AQSh, Yevropa Ittifoqi (YEI) va Buyuk Britaniya tomonidan joriy qilingan tobora kuchayib borayotgan sanksiyalar Rossiyaning G'arb texnologiyalariga kirishiga to'sqinlik qildi Qurol-yarog‘ ishlab chiqarish uchun muhim bo‘lgan yarimo‘tkazgichlar, mikroelektron mahsulotlar va ikki maqsadli mahsulotlarni Rossiyaga eksport qilishni taqiqlash Moskvani Xitoyga qaram qilib qo‘ydi Bloomberg ma'lumotlariga ko'ra, 2024 yilda Xitoy sanktsiyalar bilan qoplangan Rossiya texnologiya importining taxminan 80 foizini qondirgan. Bu ko‘rsatkich 2025-yilda 90 foizga yetadi Rossiya uchun raketa va uchuvchisiz uchish apparatlarini yig'ish uchun zarur bo'lgan materiallarni olish urushdan oldingiga qaraganda ancha qiyin va qimmatroq bo'ldi Ushbu mahsulotlarni etkazib berish uchun Moskva uchinchi davlatlar orqali murakkab kontrabanda tarmoqlarini qo'llash orqali sanksiyalarni chetlab o'tdi, Ukraina esa urushgacha bo'lganidan 90 foizdan ko'proq turadigan farqlarni to'lashi kerak edi Bloomberg maʼlumotlariga koʻra, Pekin Kremlga Yerni kuzatish boʻyicha razvedka maʼlumotlari, harbiy sunʼiy yoʻldosh tasvirlari va PUA yordamida ham yordam bergan Xitoy texnologiya sohasida yordam ko'rsatish bilan birga, Moskvaga qurol ishlab chiqarishni davom ettirish va hatto kuchaytirish imkonini berdi, shuningdek, Rossiyaning urush iqtisodiyotida uzluksizlikni ta'minlagan eng muhim resurs ta'minlovchi davlatga aylandi Rossiyaning Ukrainaga hujumi Rossiya banklarining SWIFT toʻlov tizimidan chiqarilishiga va Rossiya Markaziy bankining xorijdagi taxminan 300 milliard dollarlik zahiralarini muzlatib qoʻyishiga olib keldi Kreml dollarga asoslangan jahon moliya tizimidan chetlashtirilgan bo'lsa-da, sanktsiyalar nishoniga olingan Rossiya tashkilotlari bilan ishlash banklar, shaxslar va muassasalarni ikkilamchi sanksiyalar nishoniga olish xavfini ham qo'ydi Shundan so‘ng Moskva va Pekin “dollarizatsiya” jarayonini tezlashtirdi, ya’ni savdoda AQSh dollari o‘rniga o‘z milliy valyutalaridan foydalanishga o‘tdi Rossiya moliya vaziri Anton Siluanovning so‘zlariga ko‘ra, o‘tgan yil oxiriga kelib ikki davlat o‘rtasidagi o‘zaro savdoning 99 foizdan ortig‘i rubl va yuanda amalga oshirilgan Dollarizatsiya BRICSda ham qo'llab-quvvatlandi va BRIKS valyutasini yaratish g'oyasi hatto kun tartibiga ham kiritildi Biroq bu jarayon “yuanlashtirish” deb ta’riflangan jarayonni yoqib yubordi, bunda Xitoyning pul birligi Yuan birinchi o‘ringa chiqdi va bu yangi qaramliklarga olib keldi Misol uchun, Rossiya vaqti-vaqti bilan yuan tanqisligiga duch keladi, qarz olish xarajatlari oshadi va shuning uchun Moskva muzokaralarda Pekinning ustunligini tan olishga majbur bo'ldi Yuandan kengroq foydalanish Pekinning global iqtisodiy ta'sirini ham kuchaytiradi Yuanda aktivlari bor yoki qarz oladigan mamlakatlar endi Xitoy iqtisodiyoti va siyosatiga qaram bo‘lib bormoqda Rossiya va Xitoy bo'yicha ko'plab yuqori martabali ekspertlar Pekinning Moskva ustidan ta'siri yaqin yillarda yanada kuchayishini aytishadi Xitoy-Rossiya kengaytirilgan quvur liniyasi loyihalaridagi taraqqiyot Moskvaning eksport daromadlarini oshiradi va Xitoyning energiya xavfsizligini mustahkamlovchi qadam sifatida baholanadi AQShning Isroil va Eronga hujumi Xitoyni energiya ta'minotida jiddiy muammolarga duch keldi. Xitoy va AQSh o'rtasidagi Tayvan bo'yicha yuzaga kelishi mumkin bo'lgan keskinlik Pekinni energiya xavfsizligi sohasida katta qiyinchiliklarga olib kelishi mumkin Substack nashrida chop etilgan maqolasida Atlantika Kengashining katta eksperti Jozef Vebster Xitoyning Tayvanga bostirib kirish tahdidi G‘arbning Pekinga qarshi sanksiyalar qo‘yishiga olib kelishini va AQSh dengiz blokadasi orqali Xitoyning neft importini ham to‘xtatishi mumkinligini ta’kidlaydi Shu sababli Vebster Rossiyaning Xitoyga energiya quvuri quvvatini oshirish Xitoyning qo'lini kuchaytirishini ta'kidlaydi. "Bu Tayvan bilan bog'liq favqulodda vaziyatlarda Pekinning neft xavfsizligini sezilarli darajada oshiradi", deydi u Cookie-fayllar - bu veb-saytdan yuborilgan va foydalanuvchi ko'rish paytida foydalanuvchining kompyuterida foydalanuvchi veb-brauzeri tomonidan saqlanadigan kichik ma'lumotlar. Brauzeringiz har bir xabarni cookie deb nomlangan kichik faylda saqlaydi. Serverdan boshqa sahifani so'raganingizda, brauzeringiz cookie-faylni serverga qaytarib yuboradi. Cookie-fayllar veb-saytlar uchun ma'lumotlarni eslab qolish yoki foydalanuvchi ko'rish faoliyatini qayd etish uchun ishonchli mexanizm bo'lishi uchun yaratilgan Ushbu cookie-fayllar veb-saytning ishlashi uchun zarur va ularni bizning tizimlarimizda o'chirib bo'lmaydi. Ular odatda faqat tranzaktsiyalaringizni qayta ishlash uchun o'rnatiladi. Bu jarayonlar maxfiylik sozlamalarini oʻrnatish, tizimga kirish yoki shaklni toʻldirish kabi xizmat soʻrovlarini oʻz ichiga oladi. Brauzeringizni ushbu cookie-fayllarni bloklaydigan yoki ogohlantiradigan qilib sozlashingiz mumkin, lekin agar shunday qilsangiz, saytning ayrim qismlari ishlamasligi mumkin Ushbu cookie-fayllar bizga saytga tashriflar sonini va trafik manbalarini hisoblash imkonini beradi, shunda biz saytimiz faoliyatini o'lchashimiz va yaxshilashimiz mumkin. Ular bizga qaysi sahifalar eng ko'p va eng kam tashrif buyurilganligini va tashrif buyuruvchilar saytni qanday kezishini o'rganishga yordam beradi. Ushbu cookie-fayllar tomonidan to'plangan barcha ma'lumotlar birlashtirilgan va shuning uchun anonimdir. Agar siz ushbu cookie-fayllarga ruxsat bermasangiz, saytimizga tashrif buyurganingizda biz bilmaymiz Ushbu cookie-fayllar bizga videolar va jonli chat kabi kengaytirilgan funksiya va shaxsiylashtirishni taklif qilish imkonini beradi. Ular biz yoki bizning sahifalarimizda xizmatlaridan foydalanadigan uchinchi tomon provayderlari tomonidan o'rnatilishi mumkin. Agar siz ushbu cookie-fayllarga ruxsat bermasangiz, ushbu funksiyalarning barchasi yoki ba'zilari to'g'ri ishlamasligi mumkin Ushbu cookie-fayllar bizning reklama hamkorlarimiz tomonidan bizning saytimizda o'rnatiladi. Ulardan tegishli kompaniyalar sizning qiziqishlaringiz profilini yaratish va boshqa saytlarda tegishli reklamalarni ko'rsatish uchun ishlatilishi mumkin. Ular brauzeringiz va qurilmangizni noyob tarzda aniqlash orqali ishlaydi. Agar siz ushbu cookie-fayllarga ruxsat bermasangiz, biz sizga turli saytlarda moslashtirilgan reklama tajribasini taklif qila olmaymiz Eslatma: E'lonlar cookie-fayl siyosatidan qat'iy nazar ko'rsatiladi Ushbu cookie-fayllar bizning kontentimizni do'stlaringiz va tarmog'ingiz bilan baham ko'rishingiz uchun saytimizga o'rnatilgan turli ijtimoiy media xizmatlari tomonidan o'rnatiladi. Ular, shuningdek, siz boshqa saytlardan foydalanayotganingizda brauzeringizni kuzatishi va qiziqish profilingizni yaratishi mumkin. Bu siz tashrif buyurgan boshqa saytlarda ko'radigan kontent va xabarlarga ta'sir qilishi mumkin. Agar siz ushbu cookie-fayllarga ruxsat bermasangiz, ushbu almashish vositalaridan foydalana olmasligingiz yoki ko'rmasligingiz mumkin