Haydar Aliyevning jurnalistlar bilan bo'lgan qiziqarli lahzalari: "Meni alday olmaysiz" - INTERVYU

Prezident ma’muriyati tomonidan akkreditatsiyadan o‘tgan jurnalist: “Gaydar Aliyev savollarimizga shunchalik sezgir ediki...” Ilhama Gasimli: “Biz eng boshqacha Haydar Aliyevni Naxchivanda ko‘rdik” Vaqt o‘tgan bo‘lsa-da, atoqli davlat arbobi Haydar Aliyev davri Ozarbayjon tarixida alohida bosqich bo‘lib qolmoqda. Milliy yetakchi tavalludining 103 yilligi arafasida Prezident ma’muriyati tomonidan uzoq yillar akkreditatsiyadan o‘tgan taniqli jurnalist Ilhama Gasimli Modern.az saytiga intervyu berdi. U o‘sha yillardagi siyosiy va matbuot muhitiga qaytdi va o‘zi guvohi bo‘lgan voqealarni esladi. Shu bilan birga, u Haydar Aliyevning matbuot bilan aloqalari haqidagi xotiralari va kuzatishlari bilan o‘rtoqlashdi. Ilhama Gasimli “Eksklyuziv” axborot agentligi, “7 kun” va “525” gazetalarida ishlagan. U bilan bo‘lgan suhbatni havola qilamiz: — Ilhama opa, siz Prezident Administratsiyasida uzoq vaqt jurnalist bo‘lib akkreditatsiyadan o‘tgan muxbir sifatida ishlagansiz. Xalq yetakchisi Haydar Aliyevni ilk bor jonli ko‘rgan paytlaringizni qanday eslaysiz? – Prezident tadbirida ilk bor 1995 yoki 1996-yillarda, o‘sha paytda faoliyat yuritayotgan “Eksklyuziv” axborot agentligi xodimi sifatida qatnashganman. Bu kichik delegatsiyalarni qabul qilish uchun mo'ljallangan xona edi. Xona kichkina bo‘lgani uchun men Milliy yetakchini uzoqdan kuzatishim mumkin edi. Delegatsiya tarkibi cheklangani bois, ichidagi jurnalistlar soni 3 kishidan ancha kam bo'lardi. Men Haydar Aliyevni birinchi marta ko‘rmagunimcha, men yanada hayajonda edim. 21-22 yoshli jurnalist uchun prezident bilan uchrashish kasbiy muvaffaqiyat bo‘lgan bo‘lsa-da, uning fikrini buzilmasdan yetkazish mas’uliyatliroq edi. Uning DTK generali, sobiq SSSR yetakchilaridan biri bo‘lganligi hayajonimni yanada oshirdi. Ammo tadbir boshlanganidan bir oz o‘tgach, Haydar Aliyevning soddaligidanmi yoki ijobiy aura tufaylimi, bilmadim, hayajon yo‘qoldi. Biz Prezidentni uzoqdan kuzatganimizdek, u bizning eng kichik harakatimizni ham ko‘rib turardi. Uchrashuvning qayd etmagan qismida hamkasbim bilan ish haqida gapira boshladik. Bir lahza suhbatga berilib, qayerda ekanligimizni unutib qo‘ydik. Darhaqiqat, Prezident yig‘ilishidagi xatti-harakatlarimiz ish jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatgani uchun qattiqroq javobga loyiq edi. Lekin Haydar Aliyev bizning ovozimizdan xavotirini avvalo norozi nigohlari bilan bildirdi. Birozdan so‘ng bizni uning yordamchisi Eldar Namozov ogohlantirdi. Bizning noto'g'ri xatti-harakatimizga nisbatan yumshoq ogohlantirish oldik. - Haydar Aliyevga birinchi savolingizni berganingizda qanday munosabatda bo'ldi? Bu haqda nimani eslaysiz? - Birinchi savolimni qachon berganimni eslolmayman. Albatta, hayajon bor edi. Ammo Haydar Aliyev bizning savollarimizga, umuman jurnalistlar bilan munosabatlariga shu qadar sezgir ediki, biz vaqti-vaqti bilan tashvish hissini engib, biroz vaqt o'tgach, biz ishonch bilan qattiq savollar berishga jur'at etardik. Men hozir eslashga harakat qilaman. Esimda, ba'zida biz juda arzimas darajada savollar berardik. Umummilliy lider barcha savollarimizga rahbarga xos sabr va donolik bilan javob berdi. – Haydar Aliyevga hamrohlik qilgan jurnalist sifatida “kamera ortida qanday odam edi” degan savolga javobingiz qiziq bo‘lardi... – Naxchivonda eng boshqacha Haydar Aliyevni ko‘rdik. Uning biznes uslubi ham ichki, ham xorijiy safarlarda o'zgarmadi. Faqat Naxchivonda mehmon sifatida jurnalistlarga g‘amxo‘rlik qilgan. Esimda, u birdan yaqinlashib, “sizda muammo bormi?” deb so‘radi. Naxchivonning oddiy fuqarolari bilan uchrashuvlarida tabiiy samimiylik bor edi Prezident bilan eng esda qolarli tashrifingiz qaysi edi? U erda nima bo'ldi? - Barcha safarlar qizg'in ish jadvaliga, deyarli tanaffussiz o'tkazilgan uchrashuvlarga boy bo'ldi. Bizning unutilmas sayohatimiz yana Naxchivan bilan bog'liq bo'ldi. 2002-yil avgust oyida Naxchivanga tashrifi chog‘ida u yana odatdagidek bizga yaqinlashib, Naxchivondan ko‘nglimiz to‘ldimi, deb so‘radi. Ushbu samimiylikdan foydalanib, biz undan bir kundan keyin Sadarakdagi aloqa liniyasida Armaniston Prezidenti Robert Kocharyan bilan o‘tkazadigan uchrashuvi arafasida bizga biroz vaqt berishini va savollar berishini so‘radik. Shuningdek, u kutilmaganda matbuot anjumani tashkil etish bo'yicha ko'rsatmalar berdi. Bir-ikki soatdan so‘ng Haydar Aliyev matbuot anjumanida bo‘lib, u ko‘plab savollarimizga javob berdi... - Tashriflar chog‘ida kutilmagan, kulgili yoki hayratlanarli voqealar bo‘lgandir? - Yuqorida aytgandim, “biz Naxchivonda eng boshqacha Haydar Aliyevni ko‘rdik”. Haqiqatan ham shunday edi. Shaharni kezib, odatdagidek choyxonaga o‘tirdi, timyan choyi ichdi. Har doimgidek, biz o'z savollarimizni berish imkoniyatini qidirdik. Bizda siyosiy savollar bor edi, ularning mavzusi hozir esimda yo'q. Lekin choyxonada, ishbilarmon bo‘lmagan muhitda Prezidentga siyosiy savollar berish noto‘g‘ri hiyla ekanligini tushundik. Shu bois sizdan mahalliy ijtimoiy vaziyat va bozorda ko‘rayotgan narsalaringiz haqida fikr-mulohazalaringiz bilan o‘rtoqlashishingizni so‘radik. Bozorda ko‘rganlari haqida ham o‘z fikrlarini biz bilan bajonidil o‘rtoqlashdi. Shundan so‘ng, navbatdagi siyosiy savollarimizga o‘tmoqchi bo‘lganimizda, u kulib, “Meni aldab bo‘lmaydi, bu yerda hech qanday siyosiy savol yo‘q”, dedi. - Haydar Aliyev jurnalistlarning yozishi va savollarini diqqat bilan kuzatib bordimi? Birorta postingizga fikr bildirganmisiz? — Bir voqeani aytib beraman, bu haqdagi video ijtimoiy tarmoqlarda tarqaldi. Aniq yili esimda yo'q, adashmasam 1999 yoki 2000 yillar edi. Haydar Aliyev BMT majlisida ishtirok etish uchun AQShga borishi kerak edi. Safar arafasida matbuotda uning AQShda katarakt tekshiruvidan o‘tishi va operatsiya qilinishi mumkinligi haqida xabarlar tarqalgan edi. An’anaga ko‘ra, Prezident aeroportda jurnalistlar oldida bayonot berdi. Sayohat dasturi va bo‘lajak uchrashuvlar haqida keng gapirgan bo‘lsa-da, sog‘lig‘i haqidagi xabarlarga tegmadi. Ayni damda men Milliy yetakchidan ushbu yangilikka izoh berishni so‘radim. “Janob Prezident, tashrifingiz chog‘ida davolanish, ko‘rikdan o‘tish kabi shaxsiy ishlaringizga vaqt ajratasizmi?” deb so‘radim Prezident mening savolimni jurnalist etikasidan tashqari savol sifatida baholadi va keskin munosabat bildirdi “525 gazeta”da prezidentga bergan savolim va uning munosabati yuzasidan tanqidiy ruknim chop etildi. Bu maqolamda Prezident jamoat arbobi bo‘lgani uchun uning shaxsiy hayoti yo‘qligini yozgandim. Aynan shu haqiqat tufayli Bill Klinton Monika Levinskiy bilan bo'lgan munosabatlari tafsilotlarini matbuotga e'lon qilishiga chidashga majbur bo'ldi Aeroportdagi navbatdagi suhbatda men hozir esdan chiqara olmaydigan mavzu haqida savol berdim. Savolimga javoban Haydar Aliyev tabassum bilan boshladi: “Ko‘rdim, sen kichkina qizsan, menga savol berasan, keyin borib, men haqimda yomon narsalarni yozasan”. O‘tgan galgi savolimga qattiq javob berganidan so‘ng u menga ishora qilayotganini ovozining ohangidan sezdim. Suhbatdan so‘ng kotibiyat mudiri Dilara Seyidzoda yonimga kelib, biroz suhbatlashdi. O‘shanda mening savolimga Haydar Aliyevning keskin javobi haqidagi tanqidiy maqolam Prezident devonida o‘qilgani ma’lum bo‘ldi. Prezidentning “yomon yozganim” haqidagi yoqimli shikoyati o‘sha tanqidga javob deb tushundim Uning musiqaga, adabiyotga, ziyolilarga munosabatini qanday eslaysiz? — Haydar Aliyevning musiqa, adabiyot, umuman, san’atga bo‘lgan didi yuqori ekanligi allaqachon ma’lum. Nazarimda, Haydar Aliyevga eng qulay muhitlardan biri uning san’atkorlar bilan uchrashuvlari bo‘lgan. Ularning Rashid Behdudov, Muslim Magomayev, Tofig‘ Guliyev kabi san’atkorlar bilan bir-birlarining xonadoniga borishga samimiyat bilan munosabatda bo‘lishlarini uchrashuv va tashriflar chog‘idagi suhbatlaridan bildik. Albatta, bu samimiyatda Haydar Aliyevning madaniyat va san’atning nozik jihatlarini bilishi, his qilishi muhim rol o‘ynadi. Bu samimiy samimiylikni taqdirlash marosimlarida ham, boshqa uchrashuvlarda ham doimo kuzatganmiz. — O‘sha paytda Prezident ma’muriyatida akkreditatsiyadan o‘tgan jurnalist bo‘lish qanchalik qiyin edi? Haydar Aliyev jurnalistlarga nisbatan qanday tamoyillarni afzal ko'rdi? — Haydar Aliyev faoliyatini yorituvchi jurnalistlar orasida men ham og‘ir savollar berganlardan biri edim. Vaqti-vaqti bilan u mening savollarimga keskin munosabatda bo'ldi, hatto g'azablangan javoblar ham bor edi. Shunga qaramay, men va boshqa hamkasblar shu sababli hech qanday cheklovlarga duch kelmadik. Biroq, Milliy yetakchining matbuot bilan munosabatlarida o‘zgarmas deb hisoblangan bir tamoyil bor edi: axborotni yolg‘on yoki buzib ko‘rsatishga yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi. Bunday hollarda murosaga yo'l qo'yilmadi. Jumladan, MDH mamlakatlari Sog‘liqni saqlash vazirlari kengashining Bokuda bo‘lib o‘tgan yig‘ilishi doirasida ishtirokchilarning Prezident bilan uchrashuvi uning oldidan bo‘lib o‘tgan Xavfsizlik kengashi yig‘ilishi tufayli biroz kechikib boshlandi. O‘shanda yangi akkreditatsiyadan o‘tgan jurnalistlardan biri ertasi kuni e’lon qilingan hisobotida taxminan quyidagi fikrni yozgan edi: “MDH mamlakatlari sog‘liqni saqlash vazirlari bilan uchrashuv oldidan Xavfsizlik kengashi yig‘ilishining o‘tkazilishi Haydar Aliyevning ushbu yig‘ilishga qanchalik ahamiyat berayotganini isbotlaydi”. Natijada o‘sha jurnalistning akkreditatsiyasi bekor qilindi. Hatto o'sha jurnalist Boshqa ommaviy axborot vositalarida ishlaganida ham akkreditatsiyadan o‘ta olmagan. - Jurnalist sifatida undan olgan eng katta professional saboq nima edi? Mening javobim bir ma'noda qabul qilinmasligi mumkin. Yillar o'tib, hayotim va kasbimdagi aqldan ozgan, hissiyotli davrni boshdan kechirganimdan so'ng, men Haydar Aliyevning keskin munosabatiga sabab bo'lgan ba'zi savollarni berishda professional tamoyillarni hisobga olmadim, deb o'ylayman Hozirgi dunyoqarashim bilan men qancha savol berganim bo'yicha professional standartlardan oshib ketdim deb o'ylayman. Masalan, “Janob Prezident, keyingi amnistiya ro‘yxatingizga siyosiy mahbuslarning ismlari kiritiladimi?”. Kasbiy me'yorlarga ko'ra, savolni bu tarzda berish jurnalistni mavzuga qiziqqan shaxsga o'xshatadi. Biroq, professional standartlarga ko'ra, savol "Yevropa Kengashi tomonidan siyosiy mahbus sifatida ko'rsatilgan shaxslar" spetsifikatsiyasi bilan berilishi kerak edi. Aks holda, jurnalist mo‘ljallanayotgan shaxslarni siyosiy mahbus deb hisoblagandek tuyuladi, bu esa professional nuqtai nazardan qabul qilib bo‘lmaydigan uslubdir Haydar Aliyev jamoasida bo'lgan, ya'ni Prezident ma'muriyatida akkreditatsiyadan o'tgan jurnalistlar kimlar edi? Bu javob meni qadrli hamkasblarim bilan yuzma-yuz qo‘yishidan qo‘rqaman. Chunki bizda ko'pmiz. Ammo ko‘p yillar davomida akkreditatsiyadan o‘tgan jurnalistlarimiz orasida marhum Elmira Amrahgizi (“Ozodlik” radiosi), Elmira Oxundova (“Svaboda” radiosi), Asya Hajizade (“Panorama” gazetasi), marhum G‘anira Pashayeva (ANS), Sabina Aliyeva (Fransuz matbuoti), Aida Na Sultonova (Associated Press), Aida Na Sultonova (“Ozodlik” radiosi), Ayifqder (TV Lenziya) (Space TV), Aliov (ANS), Tural Museyibov (Space TV), Farid Qahramanli (Turan), Tapdig Farhodoglu (Amerika Ovozi), Sevinj Abdullayeva (ITAR-TASS), Elchin Huseynov (Trend) ni qayd etishim mumkin Haydar Aliyevning o‘ziga xos munosabati bo‘lgan jurnalistlar bo‘lsa kerak... — Ha, albatta. Elmira Amrahgizi va G'anira Pashayeva. Afsuski, ikkalasi ham juda erta hayotdan ko'z yumdilar. Xalq yetakchisi Elmira Amrahg‘iziga ham, G‘anira Poshoyevaga ham o‘zgacha munosabatini doimo his qilgan. Ular o‘zlarining yuksak kasb mahorati va jasorati bilan bunday munosabatga munosib bo‘lishdi. Olloh uchchalasini ruhini shod qilsin. - Uzoq tanaffusdan so'ng o'tgan yili Ozarbayjon matbuotiga qaytdingiz. Bunga nima ehtiyoj bor edi? Sabablari ko'proq shaxsiy edi. Turkiyadan Ozarbayjonga asosan rafiqam va o‘g‘limning talabi bilan ko‘chib o‘tdik. Buning asosiy sabablaridan biri Ozarbayjonning jinoyatchilik nuqtai nazaridan ancha barqaror va osoyishta mamlakat ekanligi va, albatta, bu mening vatanim ekanligi edi. Ikkinchi Qorabog‘ urushidagi g‘alabamizdan so‘ng Ozarbayjonda ma’naviy-ruhiy jihatdan yashash zarurligini his qildim, shuning uchun ham oilamning boshqa a’zolarining xohishiga rozi bo‘ldim Bokuga moslashish jarayoni qanday kechdi va bundan keyin nima qilmoqchisiz? Erim va o'g'limdan farqli o'laroq, men moslashishga qiynalaman. Bunda ish hayotim hali men xohlagan tartibda bo'lmagani ham o'z o'rniga ega bo'lsa kerak. Vusala Mohirgizi xayr, APA TVda muharrir bo‘lishni taklif qildi. Aytishim mumkinki, televidenie kasbiy faoliyatimdagi zaif tomonlarimdan biridir. Bosma jurnalistikaga sodiq inson sifatida televideniyedagi ish jarayonidan zavqlana olmadim. “Yeni Sabah” saytida qisqa muddat ishlaganimdan so‘ng, zamonamizda idealistik reportajlar, hayajonli jurnalistika davri o‘tganini his qildim. Ish jarayoni qanchalik sodda bo‘lsa ham, ijtimoiy tarmoqdagi xabarlarni yangilik sifatida taqdim etish davriga moslashish menga qiyin. To‘g‘ri, meni to‘liq ishsiz deb hisoblashmaydi – Turkiyadagi bir qancha tashkilotlar bilan hamkorlik qilganman. Ammo bu barqaror biznes jarayoni emas. Shuning uchun men haligacha “qaysi sohada foydaliroq bo‘lishim mumkin” degan g‘oyalar bilan izlayapman. Agar munosib barqaror ish bo‘lsa, ko‘p yillik jurnalistik tajribamga asoslanib, OAV bilan bir qatorda matbuot xizmati va aloqa sohasida ham ishlay olaman deb o‘ylayman. Afg'on G'afarli