Haydar Aliyev tafakkurida milliy mafkura tushunchasi

Demokratik va insoniy qadriyatlar kontekstida Biz tavalludining 103 yilligini katta hurmat va mehr bilan nishonlagan Umummilliy yetakchi Haydar Aliyev shaxsiga, u bizni jismonan yo‘qligidan ayirganida, dunyo miqyosida qiziqish yanada ortdi. Buyuk Yo‘lboshchi siyosiy dahosining alohida tuslarini chuqur o‘rganib, bu qudratli shaxs siymosi siyosiy palitrasining yanada boyishiga hissa qo‘shamiz Milliy mafkuraning asosiy tarkibiy qismi Biz tadqiqotimizda Haydar Aliyev tomonidan ilgari surilgan konsepsiyani mustaqil Ozarbayjon milliy mafkurasining shakllanishi kontekstida va tarixiy an’analar, insoniy va demokratik qadriyatlar fonida baholaymiz. Haydar Aliyev televideniyega bergan intervyularidan birida milliy mafkura masalasiga to‘xtalar ekan: "Kommunistik mafkura kabi maxsus mafkura yaratmasligimiz kerak, deb o‘ylayman. Albatta, yo‘q. Lekin, bizning xalqimizda, millatimizda qandaydir mafkuraviy tamoyillar bo‘lishi kerak. Bu tamoyillar bo‘lishi kerak va shakllanishi kerak. Ularning asosi Konstitutsiyamizdir. Lekin, bu xalqimizning tarixiy tuyg‘usida etishmayotgan jihatlar bor. Demokratik davlat tamoyillarini unutib qo‘ymasak, xalqimizning ma’naviy-axloqiy mentaliteti bor Aytishimiz kerakki, Prezident Ilhom Aliyev tez-tez ta’kidlab turadigan “davlat yutib, xalq g‘alaba qozonadi” tushunchasi Haydar Aliyev yaratgan milliy mafkuraviy konsepsiyaning ajralmas qismi va ilg‘or bosqichidir Haydar Aliyevning milliy mafkuraviy konsepsiyasining asosini mustaqillik g‘oyasi tashkil etadi. Biroq, bu sof nazariy tushuncha emas, balki ilmiy-nazariy va amaliy tushunchadir. Bu, birinchi navbatda, mustaqil davlat sifatida mavjud bo'lishni anglatadi. Shu bilan birga, ichki va tashqi siyosat, ijtimoiy-siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy sohalarda amalga oshirilayotgan davlat siyosati milliy mafkuraga asoslanadi Haydar Aliyev “Milliy mafkura nima?” degan savolga javoban quyidagi tezislarni ilgari suradi. Birinchidan, davlatchilik an’analarini himoya qilish. Davlat ongi bilan yashash har bir fuqaroning, jamiyat va davlatning bugungi va kelajakdagi asosiy burchidir. Davlatchilik Ozarbayjonning mustaqilligini, hududiy yaxlitligini saqlash, Ozarbayjon mustaqilligini mustahkamlash gʻoyasi va amaliy faoliyatiga asoslanadi. Ilg‘or tezisga ko‘ra, davlatchilik har bir fuqaroning qalbida, ongi va tafakkurida bo‘lishi kerak. Har bir fuqaro vatanparvarlik tuyg‘ulari bilan yashashi, shu bilan birga, siyosiy platformalarda va barcha davlat organlarida olib borilayotgan targ‘ibot ishlari Ozarbayjonda davlatchilikni rivojlantirishga qaratilishi, har bir fuqaro milliy vatanparvarlik tuyg‘ulari bilan yashashi zarur. Har bir fuqaroda milliy vatanparvarlik tuyg‘ulari shu qadar kuchli bo‘lishi kerakki, u milliy manfaatni shaxsiy manfaatidan, shaxsiy ro‘zg‘orini, shaxsiy hayotini hamma narsadan ustun qo‘yadi Bunga misol qilib, Haydar Aliyev milliy-ma’naviy qadriyatlari, etnik ildizlari bir xil bo‘lgan Turkiya davlatini tanlaydi va Turkiyadagi odamlarda milliy vatanparvarlik, vatanga sadoqat tuyg‘ulari juda yuqori ekanligini keltirib o‘tadi. Haydar Aliyev bu ma’noda har bir shaxsning mas’uliyatini alohida ta’kidlaydi. Uning fikricha, har bir fuqaroda o‘z Vatani, millati, xalqi, ona tili uchun milliy g‘urur tuyg‘usi bo‘lishi, ozarbayjonlik ekanidan faxrlanishi kerak. Mashhur ibora: “Har bir insonning millati uning faxridir. Men ozarbayjonlik ekanligimdan doimo faxrlanib kelganman, bugun esa faxrlanaman Haydar Aliyev milliy mafkuraning milliy til omili Buni asosiy o‘zak deb hisoblab, shunday deydi: “Ba’zan borib, “men rusiyzabon ozarbayjonman”, “men unchalik ozarbayjon emasman” demasligi kerak. Bunday odamlarni safimizdan olib tashlash kerak. Agar har bir ozarbayjon rus, ingliz va boshqa tillarni mukammal bilsa va ulardan foydalansa, o‘z ona tiliga e’tiborini kamaytirmasligi, o‘z ona tilini hurmatini kamaytirmasligi kerak, o‘z ona tilini o‘z ona tiliga hurmatini kamaytirmasligi kerak. yanada mukammal va uni doimo hurmat qiling." Agar biz Haydar Aliyev va g‘alaba qozongan Oliy Bosh qo‘mondon Ilhom Aliyev o‘rtasida o‘xshashlik olib borsak, xuddi shunday fikrlarni topamiz. Prezident Ilhom Aliyev: "Koʻrib turibman, baʼzi joylarda adabiy tilimiz boshqa mamlakatlarda yashovchi ozarbayjonlar orasida yoʻqolib ketmoqda. U koʻproq maishiy til sifatida qoʻllaniladi, u chet soʻzlarga toʻla. Shunday ekan, tilimizni himoya qilmasak, tilimizni toza va sof saqlamasak, asta-sekin tilimizni yoʻqotishimiz mumkin. Har bir millat, har bir millat, uning ona tili asosiy faolligi, barcha ijtimoiy-ijtimoiy eʼtibor omili boʻlishi kerak. yana 50 milliondan ortiq odamning ona tili bo'lib, bu leksikani hammamiz qo'llayotganimiz to'g'ri Ko‘rinib turibdiki, Haydar Aliyev va Ilhom Aliyevni birlashtirgan mafkuraviy tafakkur milliy-ma’naviy qadriyatlarga asoslanadi Milliy o'zlikni anglash nuqtai nazaridan milliy axloqiy qadriyatlar Milliy mafkuraning yana bir tarkibiy qismi bo‘lgan milliy vatanparvarlik va milliy g‘urur tushunchalariga e’tibor qaratsak. Haydar Aliyev milliy vatanparvarlik va milliy g‘urur davlatchiligimiz bardavom bo‘lishining muhim omillaridan biri, deb hisoblardi. Davlatchilik ongi davlatni mustahkamlaydi, davlat jamiyatga tayanadi, jamiyat odamlardan iborat bo‘lib, xalqning har biri chinakam fuqaro, vatanparvar bo‘lishi, milliy g‘urur tuyg‘usi bilan yashashi zarur. Shunda u davlatchilikni rivojlantiruvchi fuqaro bo‘ladi. Bu milliy mafkuramizning asosiy qismi, dedi dohiy siyosatchi Haydar Aliyev milliy mafkuramizning ikkinchi muhim yo‘nalishi milliy-ma’naviy qadriyatlarimiz ekanligini alohida ta’kidladi. Milliy-axloqiy qadriyatlarimiz bilan faxrlanishimiz kerak. Milliy-axloqiy qadriyatlarimiz xalqimiz hayoti va turmushida asrlar davomida shakllanib kelgan. Milliy-axloqiy qadriyatlarga ega bo‘lmagan xalq haqiqiy xalq, haqiqiy xalq bo‘la olmaydi. Buyuk Yo‘lboshchi Haydar Aliyev ozarbayjon xalqining eng muhim milliy-axloqiy qadriyatlari muqaddas kitobimiz “Qur’oni Karim”da o‘z ifodasini topgan, deb hisoblagan. Buyuk Yo‘lboshchi ushbu tezis bilan diniy qadriyatlarimizni milliy qadriyatlarimizni o‘z ichiga olgan madaniyatimiz bilan uyg‘unlashtiradi. Shu bilan birga, u buyuk tarixiy o‘tmishga ega bo‘lgan ozarbayjon xalqining o‘ziga xos milliy-axloqiy qadriyatlari mavjudligini ta’kidlaydi. Taklif etilayotgan tezisga ko‘ra, bu bizning an’analarimiz, milliy axloqiy mentalitetimiz, axloqiy qadriyatlarimiz majmuidir Dohiy siyosatchi ularning barchasi bilan faxrlanishimiz kerakligini ta’kidladi. Hech bir milliy-axloqiy qadriyatlarimiz bizni qoralamaydi, sharmanda qilmaydi. Haydar Aliyev masalaga chuqurroq kirib bordi va shunday dedi: “Bunday bir paytda g‘alati jarayon bo‘layotgan edi. Bir tomondan, bu milliy-axloqiy qadriyatlarimiz shu qadar chuqur ildizlarga egaki, ular yashab o‘tgan va ularni hech kim buza olmas edi. Lekin, shu bilan birga, ayrim konyunkturistlar o‘zimizning milliy-axloqiy qadriyatlarimizni mensimay, ulardan ajralmoqchi bo‘ldilar. Go‘yo “bu ortda qolgan narsa, o‘tmishdagi odatlarimiz, biz undan emasmiz, ilg‘ormiz, ilg‘ormiz” Haydar Aliyev milliy til omilini mafkuraviy konsepsiyaning asosiy o‘zagi deb hisoblab, milliy-ma’naviy qadriyatlarimizni uch toifaga ajratgan: Dohiy siyosatchi ilgari surgan konsepsiyadagi eng muhim omillardan biri bu din omilidir. Haydar Aliyev din haqida o‘z fikrlarini bildirar ekan, shunday deydi: "Mustaqillikka erishganimizdan so‘ng islom dinimizni o‘zimizga qaytardik. Ya’ni, bu din hamisha odamlarning qalbida yashab kelgan, lekin rasmiy bo‘lmagan. Rasmiy ravishda qaytgan, tiklangan. Shubhasiz, buyuk axloqiy me’yorlar muqaddas kitobimiz “Qur’oni Karim”da ham o‘z ifodasini topgan. Biz ularga dindan shaxsiy maqsadlarda foydalanishga yo'l qo'ymasligimiz kerak odamlarning qo'liga tushishiga yo'l qo'ymaslik kerak. Dindan haqiqiy din peshvolari foydalanishi va amal qilishi kerak. Bu yerda qilinadigan ishlar ko‘p, biz yurtimizda dinni targ‘ib qilish, muqaddas islom dinining axloqiy me’yorlarini fuqarolar o‘rtasida keng targ‘ib qilish bilan birga, bir vaqtning o‘zida fundamentalizm va aqidaparastlikka yo‘l qo‘ymasligimiz kerak. Fundamentalizm, fanatizm muqaddas kitobimizning ma’nosi emas. Bular dindan oʻz siyosiy maqsadlariga erishish yoki oʻz davlat ishlarini yoʻlga qoʻyish uchun keyinchalik paydo boʻlgan alohida yoʻnalishlardir. Biz Ozarbayjonda bunday holatlarga yo‘l qo‘ymasligimiz kerak” Buyuk Yo‘lboshchining milliy o‘z-o‘zini anglashi “milliy o‘zlikni anglash” tushunchasi bilan birlashtirilib, tarixiy ongga asoslanadi. Milliy o‘zlikni anglash kontseptsiyasining strukturaviy asoslari nuqtai nazaridan yondashilganda, bu tushunchaning Ozarbayjon tarixida davlat tafakkuri darajasida konseptuallashtirilishi aynan Safaviylar davrida sodir bo‘lganligi ayon bo‘ladi. Safaviylar siyosiy maʼmuriyatining mafkuraviy oʻzagida shakllangan milliy oʻzlikni anglash siyosati milliy davlatchilik gʻoyasi bilan uzviy bogʻliq boʻlib, shu jihatdan zamonaviy Ozarbayjon davlatchiligining gʻoyaviy asoslari bilan jarangladi. Ozarbayjon o‘zligining zamonaviy tarixiy boshlanishini Safaviylar siyosiy va falsafiy tafakkurida izlash ilmiy nuqtai nazardan ham shu sababdan ham ilmiydir Tarixiy tajriba milliy taraqqiyotning mafkuraviy asosidir Bu kontekst zamonaviy davrda kuzatilgan makkor aksil-Safaviy yondashuvlarning mohiyatini ham oydinlashtiradi. Bu turdagi hujumlarning asosiy maqsadi Safaviylar merosi emas, balki ushbu merosning tarixiy milliy o'ziga xoslik salohiyatini zaiflashtirishga urinishlar bilan bog'liq. Chunki har bir xalqning barqaror rivojlanishi uning tarixiy-milliy energiyani qay darajada faollashtira olishiga bevosita bog‘liq bo‘lib, tarixiy tajriba milliy taraqqiyotning mafkuraviy asosidir Haydar Aliyevning milliy-tarixiy merosga alohida ahamiyat berishi ana shu yondashuvdan kelib chiqqan. U Safaviylar davlatini milliy o‘zlikni davlatchilik darajasida ro‘yobga chiqaradigan fundamental siyosiy tajriba deb hisobladi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, Ozarbayjon siyosiy tarixida Shoh Ismoil Xatayni milliy o‘zlik ramzi sifatida ko‘rsatish va uning haykalini Prezident Ilhom Aliyev tomonidan siyosiy vorislik kontekstiga qo‘yish mafkuraviy izchillik ifodasidir Shoh Ismoil Xatayning tarixiy missiyasi faqat davlat qurilishi bilan cheklanib qolmagan. Uning ona tilida yaratgan she’riyati milliy o‘zlikni anglashning g‘oyaviy quroliga aylanib, “milliy til – milliy adabiyot – milliy davlat” triadasi darajasida konseptual ma’no kasb etdi. Bu yondashuv ozarbayjon xalqining milliy ma’naviyatini uyg‘otuvchi, uni yagona siyosiy iroda atrofida birlashtiruvchi mafkuraviy vosita rolini o‘ynadi Shunday qilib, Ozarbayjon Safaviylar davlati o‘zining tarixiy mohiyatiga ko‘ra zamonaviy ozarbayjon o‘ziga xosligining g‘oyaviy-siyosiy salohiyatini shakllantiruvchi asosiy bosqich vazifasini bajaradi. Haydar Aliyevning bu merosga yondashuvi aynan milliy o‘zlikni anglashning tarixiy davomiyligi va davlatchilikning strategik asoslari kontekstida edi. Bunday yondashuv zamonaviy “g‘olib xalq” va “zamonaviy ozarbayjonlik o‘zligi” tushunchalarining chuqur tarixiy ildizlarga asoslanganligini yaqqol ochib beradi Jahon miqyosida milliy o‘zlikni teran anglab, uni davlat siyosati markazida ushlab turgan davlatlar iqtisodiy, siyosiy va madaniy jihatdan jadal rivojlanib, xalqaro mavqeini mustahkamlayotgani kuzatilmoqda. Bu voqelik zamonaviy ozarbayjon oʻziga xosligining strategik ahamiyatini yana bir bor ochib beradi: milliy oʻzlikni ongli anglab, unga muvofiq ish tutgan fuqaro nafaqat davlatning ichki barqarorligiga, balki uning xalqaro obroʻsi, geosiyosiy mavqei va mintaqaviy yetakchiligiga ham hissa qoʻshadi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, zamonaviy ozarbayjon o‘ziga xosligi ham milliy davlatchilik strategiyasining faol ishtirokchisi, global chaqiriqlarga javob beradigan va davlat taraqqiyotini ta’minlovchi dinamik va strategik fuqarolik modeli sifatida namoyon bo‘ladi. Milliy o‘zlikni anglash, uning tarixiy, madaniy va siyosiy asoslarini baholash va uni zamonaviy chaqiriqlar bilan uyg‘unlashtirish Ozarbayjonning barqaror rivojlanishi va mustahkam xalqaro mavqeini ta’minlashning zarur shartidir Taqdim etilgan tezisga ko‘ra, biz ana shu milliy qadriyatlarning barchasi bilan faxrlanamiz va faxrlanishimiz kerak. Bizning barcha targ‘ibot-tashviqotimiz, barcha ilmiy ishlarimiz odamlarda ana shu milliy-axloqiy qadriyatlardan g‘urur va iftixor tuyg‘ularini uyg‘otish, ana shu milliy-axloqiy qadriyatlarga sadoqatni singdirishdan iborat bo‘lishi kerak Haydar Muammolarni tarixiy kontekstda baholar ekan, Aliyev shunday dedi: "Ozarbayjon xalqi qancha vaqt mustamlakachilik zulmi ostida yashadi. Ozarbayjon xalqi tarix davomida har xil hukmdorlar qoʻlida boʻldi, qanchalar azob chekdi. Biroq oʻz tilini, dinini, urf-odatlarini, axloqiy-axloqiy mentalitetini saqladi, barcha axloqiy meʼyorlarini saqladi. Bu bizning xalqimizning milliy gʻoyasi qanchalik chuqur ekanini koʻrsatadi. mana shu mafkurani targ‘ib qilish, bu mafkurani kengaytirish, bu mafkurani rivojlantirish, odamlarga tushunish uchun” Axloqiy qadriyatlar milliy boyligimizdir Haydar Aliyev milliy mafkurani umuminsoniy qadriyatlar mazmunida alohida ta’kidlab, o‘zini ham milliy, ham insoniy qadriyatlarning tashuvchisi deb bilgan, xalqimizning axloqiy-axloqiy mentalitetini uning eng katta omili, milliy-ma’naviy qadriyatlarni esa milliy boylik deb bilgan. O‘z mentaliteti bilan boshqa xalqlardan farq qilmaydigan xalq o‘z xarakterini ko‘rsata olmasligini ta’kidladi. Har bir xalqning o‘ziga xos mentaliteti, axloq qoidalari bo‘lishi kerak. Biz axloqiy qadriyatlarimizni qurbon qila olmaymiz Haydar Aliyev o‘zi ilgari surgan ilmiy-nazariy konsepsiyani amaliy materiallar bilan boyitib, kattaga hurmat, kichikga mehr, farzandning ota-onaga bo‘lgan hurmati, ota-onaning o‘z farzandiga bo‘lgan g‘amxo‘rligi va mehrini alohida qadrlagan. Bu qadriyatlar bizda milliy g‘urur uyg‘otishi kerakligini ta’kidladi Qadriyatlarning yemirilishiga keskin munosabat bildirgan Haydar Aliyev: “Ammo hozir ba’zilar targ‘ib qilayotgan gaplar: “Hech kimni sanab o‘tirmang, na oqsoqol bor, na falonchi, birov yo‘q. Men shu yerdaman, aytganlarim o‘sha bo‘lishi kerak". Yo‘q, bunday bo‘lishi mumkin emas. Bir marta aytgandim, 1970-yillarda shu yerda ishlaganimda Moskvadan vakillar kelib, shaharu qishloqlarimizni aylanib chiqishdi. Ular kelib hayron bo‘lib aytishdi: "Biz ketdik, falon joyda 10-15 yosh o‘tiribdi. Bizni ko‘rgan zahoti hammasi o‘rnidan turishdi. Biz hayron qoldik. Ular qanday turishdi? Nega bunday bo'ldi?". Bu tabiiy holat deyman. U esa "Axir Rossiyaning bir qishlog'iga yoki shahariga boraylik - bizni ko'rishsa ham gaplashishmaydi, e'tibor ham qilishmaydi, deydi. Lekin mana turib oldilar". Xalqimizga xos fazilat shu, dedim. Xalqimizning mentaliteti shunday. Kichkining kattaga hurmati bu. Bu mezbonning mehmonga hurmati" Milliy va oilaviy qadriyatlar masalasida Haydar Aliyev va Ilhom Aliyevning pozitsiyalarini parallellashtirsak, xuddi shunday fikrni kuzatamiz. Bu buyuk siyosiy arboblar o‘rtasidagi fikr birligi va siyosiy voris o‘zidan oldingi shaxs tafakkurini chuqur o‘zlashtirganligining namoyonidir Prezident Ilhom Aliyev: "Oilaviy qadriyatlar jamiyatimiz poydevoridir. Ozarbayjon xalqi azaldan oilaviy qadriyatlarga sodiq, keksalarga hurmat, bolalarga mehr-oqibatli bo‘lib kelgan va bugungi kunda ham bu an’ana saqlanib qolgan", deb ta’kidlaydi Haydar Aliyev YAPning 6 yilligida milliy mafkura haqida o‘z fikrlarini bildirdi va shu bilan birga bu masalalarni olimlar, tadqiqotchilar tomonidan chuqur o‘rganishni tavsiya qildi. Prezident Ilhom Aliyevning AMEAning 80 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqida ham xuddi shunday tavsiyani uchratamiz Haydar Aliyev bu tezislarni ilgari surar ekan, tarixiy an’analarga sodiq qolish muhimligini ta’kidladi. Shuningdek, daho siyosatchi taklif etilayotgan konsepsiyani dogma sifatida qabul qilmaslik, balki olim va tadqiqotchilar tomonidan o‘rganish uchun ochiqligi va uni takomillashtirish zarurligini ta’kidladi. Olim va tadqiqotchilarimiz bu borada keng ko‘lamli ishlarni amalga oshirishlari zarur, dedi. Milliy-ma’naviy qadriyatlarimiz, tarixiy milliy ildizlarimiz, tilimiz va dinimiz – barchasi milliy mafkuramizning katta qismi, katta tarmog‘idir. Milliy mafkura insoniy qadriyatlarga asoslanadi Haydar Aliyev fikricha, insoniy qadriyatlar milliy mafkuramizning asosiy yo’nalishlaridan biridir. Uning fikricha, insoniy qadriyatlar ozarbayjon xalqi tomonidan ko'p o'n yillar va asrlar davomida tushunilgan va qabul qilingan. Eng avvalo, Konstitutsiyamizning asosini insoniy qadriyatlar tashkil etadi. Ilg‘or tezisga ko‘ra, huquqiy, demokratik, dunyoviy davlat deganda insoniy qadriyatlar majmui tushuniladi. Shu bilan birga, insoniy qadriyatlar bilan birga Ozarbayjon milliy-ma’naviy qadriyatlari birligi ham o‘z ifodasini topgan Haydar Aliyev ta’kidlagan edi: “Umuminsoniy qadriyatlar va milliy-axloqiy qadriyatlarning birligi va sintezi bugungi milliy mafkuramizning mazmun-mohiyatini tashkil etadi. va kelajak. Shuni ham qayd etamanki, biz hech qachon tarixiy ildizlarimizni tark eta olmaymiz. Biz har doim tarixiy ildizlarimizni g‘urur tuyg‘usi bilan qadrlashimiz, tarixiy ildizlarimiz ma’nosini dunyoga e’lon qilishimiz, yoyishimiz, targ‘ib etishimiz, g‘ururlanishimiz kerak. Shu bilan birga, milliy-axloqiy qadriyatlarimizni umuminsoniy qadriyatlar bilan uyg‘unlashtirish, ularni boyitish, ozarbayjon xalqining umumiy qadriyatlari va ma’naviy qadriyatlarini yaratishimiz zarur. Yana aytaman, u demokratiya, huquqiy normalar, dunyoviy davlat, inson erkinligi, inson huquqlarini himoya qilish, plyuralizm, erkin savdo, inson erkinligi, erkin bozor savdosi, erkin bozor iqtisodiyoti – bularning barchasi umuminsoniy qadriyatlarning milliy-ma’naviy qadriyatlarimiz bilan birligidan kelib chiqadigan qoidalardir. Bular milliy mafkuramizning katta qismini tashkil etadi”. Insoniy qadriyatlar kontekstida ozarbayjonlik oʻziga xosligi tarixan turli sivilizatsiyalar chorrahasida shakllanib, koʻp qatlamli madaniy, diniy va ijtimoiy mazmun kasb etgan. Ozarbayjon joylashgan geosiyosiy makon qadimdan Sharq va Gʻarb oʻrtasida tabiiy koʻprik boʻlib xizmat qilgan, jamiyatning ochiq va madaniy uygʻunlashuv tendentsiyasini mustahkamlagan Aynan shu tarixiy-geografik voqelik ozarbayjonlik o‘ziga xosligining monolit bo‘lmasa ham, ichki yaxlitlikka ega tuzilma sifatida shakllanishiga zamin yaratdi. Qadimda Atropatena, Kavkaz Albaniyasi kabi davlatlarning mavjudligi Ozarbayjon hududida ilk siyosiy tashkilot va davlat tafakkurining mustahkam negizlarga asoslanganligini ko`rsatadi. Bu davlatlar hududiy bog'lanishning dastlabki shakllarini, siyosiy hokimiyat kontseptsiyasini va jamoaviy boshqaruv madaniyatini yaratishga xizmat qildi. Oʻrta asrlarda Shirvonshohlar, Eldaniylar va Safaviylar davlatlari bu anʼanalarni davom ettirib, ozarbayjonlik oʻziga xosligining siyosiy va madaniy konturlarini yanada aniqlab berdi. Ayniqsa, Safaviylar davrida ozarbayjon turkchasini davlat tili darajasiga ko‘tarish milliy o‘zlikni til, kuch va siyosiy qonuniylik bilan birlashtirganligini ko‘rsatdi Sharqiy axloqiy qadriyatlar va G‘arb ratsional fikrlash tizimining tarixiy sintezi ham ozarbayjonlik o‘zligiga alohida mafkuraviy muvozanat olib keldi. Islom sivilizatsiyasining axloqiy-axloqiy tamoyillari bilan Yevropa huquqiy va boshqaruv modellarining o‘zaro ta’siri jamiyat taraqqiyotida asosiy xulq-atvor normalari sifatida bag‘rikenglik, multikulturalizm va ijtimoiy totuvlikni shakllantirdi. Turli diniy va etnik jamoalarning birgalikda yashashining tarixiy tajribasi ozarbayjonlik o'ziga xosligining inklyuziv va ochiqligini tasdiqlovchi asosiy ko'rsatkich bo'lib xizmat qiladi. Haydar Aliyev YAPning 6 yilligida milliy mafkura haqidagi eng qimmatli tarixiy fikrlarini aytdi. Albatta, bu bizda partiya a’zosi sifatida g‘urur tuyg‘usini uyg‘otsa, ayni paytda asosiy maqsad kengroq milliy manfaat ekanini ko‘rsatadi. Haydar Aliyev ushbu tadbirda Ozarbayjon jamoatchiligini birdamlik va muloqotga chaqirdi. Ozarbayjon siyosiy palitrasining barcha vakillariga, siyosiy hayotda betaraflikni saqlayotgan partiyasizlar, keng jamoatchilikning barcha vakillariga murojaat qilar ekan, u xalqning taqdirli milliy muammolari haqida o‘z fikrlarini bildirdi. Albatta, bu tomoshabin tasodifan tanlanmagan Haydar Aliyev o‘zi boshchiligidagi partiyaning barcha g‘oyalari milliy manfaatdan tug‘ilganligini ko‘rsatib, xalq manfaatlarini himoya qilishni, o‘z milliy manfaatlarini shaxsiy manfaatlardan ustun qo‘yishni o‘rgatdi: “Bugun men bu g‘oyalarni tushuntirayotganimda, bu g‘oyalar “Yangi Ozarbayjon” partiyasining siyosiy va amaliy faoliyatida o‘z ifodasini topishiga ishonaman. Bu g‘oyalar Ozarbayjon davlatining tashqi va ichki siyosatida, amaliy faoliyatida o‘z ifodasini topgan va bo‘ladi” Janob Ilhom Aliyev prezidentlik davrida ham partiyamiz a’zolari, ham keng jamoatchilik oldiga bu vazifalar yanada kuchli va keskin shaklda qo‘yildi Zamonaviy globallashuv, axborot oqimlarining kuchayishi va xalqaro siyosiy o‘zgarishlarning chuqurlashib borayotgan davrida milliy o‘zlikni anglash tushunchasi yangicha mazmun kasb etmoqda. Shu nuqtai nazardan, "zamonaviy ma'noda ozarbayjonlik bo'lish" tushunchasi faqat etnik, til va madaniyat ko'rsatkichlari bilan cheklanmaydi. Shu bilan birga, u mustaqil davlat tafakkuri, huquqiy va siyosiy mas’uliyat, milliy manfaatlarga sodiqlik va global dunyoda raqobatbardosh fuqarolik modeli bilan ajralib turadi Ozarbayjonning o'ziga xosligi bugungi kunda tarixiy xotira, zamonaviy rivojlanish strategiyasi va kelajakka qarash sintezi natijasida shakllangan murakkabdir. tushuncha sifatida ishlaydi. Bu Milliy yetakchi Haydar Aliyev yaratgan va Oliy Bosh Qo‘mondon Ilhom Aliyev tomonidan ishlab chiqilgan ozarbayjonlik mafkurasi – Ozarbayjonni yorug‘ kelajak sari yetaklovchi mafkura! Sodiq QURBONOV, Milliy Majlisning Tabiiy resurslar, energetika va ekologiya qo‘mitasi raisi