Akademik Zarifa Aliyeva, ko‘zlarga nur, dillarga nur ato etgan olim

Inson dunyoni ko'zi bilan ko'radi, lekin qalbi bilan tushunadi. Ko'rish - bu inson hayotining sifati. Sog'lom ko'z - aniq fikrlash va to'g'ri qaror qabul qilishning boshlanishi. Tibbiyot fanlari doktori, professor, xizmat ko‘rsatgan fan, akademik Zarifa Aliyevaning mazmunli hayot yo‘li ana shunday boshlanishi bilan boshlandi Moviy osmon, charaqlab turgan quyosh va musaffo dunyo, bu dunyoga kelgan qadriyat belgisi. Bizga bu dunyoda his qilish va ko‘rish qobiliyatini beradigan qimmatli imzo akademik oftalmolog olim Zarifa Aliyevaning imzosidir Geray Geraybeyli - tibbiyot fanlari doktori, professor, ATU rektori: Atoqli davlat va olim, tibbiyot fanlari doktori, professor Aziz Aliyevning buyuk merosining davomchisi Zarifa Aliyeva xonim genetika fanida qo‘yilgan poydevorlarni juda muvaffaqiyatli davom ettirdi. Menimcha, umuman olganda, bu nom, bu oila dunyodagi eng kam uchraydigan oilalardan biridir. Chunki bunday keng bilim, bunday saxovat, shunchalik aql-zakovat, aql-zakovatga ega bo‘lish, o‘z san’atiga e’tibor berish avloddan-avlodga o‘tadi. Zarifa xonim ham butun umrini bag‘ishlagan tibbiyot, sog‘liqni saqlash, ayniqsa, oftalmologiya sohasida katta olimdir Posho Qalbinur - tibbiyot fanlari doktori, professor: Akademik Zarifa Aliyeva ustozim edi. Shu ma'noda u haqida gapirish men uchun ham oson, ham juda qiyin. U o‘qituvchi sifatida ko‘p esda qolgan, shogirdlari taqdirini yozgan inson edi. Uning ta'lim tizimi, bilim berish qobiliyati uning ajoyib qobiliyati edi. Har bir o'qituvchining o'z uslubi bor. U boshqacha o'qituvchi edi. O'QITUVCHI katta harflar bilan Sharaf Jaliliy – filologiya fanlari fanlari doktori, publitsist-tadqiqotchi: Akademik Zarifa Aliyeva SSSR Tinchlikni muhofaza qilish qoʻmitasi aʼzosi, ayni paytda Ozarbayjon SSSR Tinchlikni muhofaza qilish qoʻmitasi raisining oʻrinbosari boʻlgan. O'sha paytda Tinchlikni himoya qilish qo'mitasining raisi Ozarbayjon Milliy Fanlar Akademiyasining 15 ta asoschisidan biri Mustafo Bey Topchubashov edi. Bularning barchasi o‘z davrining Zarifa xonimga bergan qadrining eng oliy dalilidir Akademik Zarifa Aliyeva oftalmologiya sohasida bir qator ilklarga imzo chekdi. Uning ko'rish organining kasbiy patologiyasi laboratoriyasi bunga yaqqol misol bo'la oladi. Ushbu soha oftalmologiyada birinchi bo'lib, bu soha Zarifa Aliyeva nomi bilan bog'liq Uning oftalmologiyaning sanoat muammolarini o‘rganishga bag‘ishlangan fundamental tadqiqotlari olimga katta shuhrat olib keldi va uni oftalmologiya olamida mashhur qildi. Zarifa opa fanda ilk bor yod va shina sanoati xodimlarining ko‘zlarida uchraydigan kasb kasalliklarini o‘rganib, ushbu kasalliklarning oldini olish choralarini ishlab chiqmoqda. Uning bu yo‘nalishdagi ilmiy tadqiqot ishlari jahon adabiyotida o‘xshashi bo‘lmagan nodir tadqiqotlar sirasiga kiradi. Akademik Zarifa Aliyeva ko‘rish organining kasbiy patologiyasi sohasidagi ilmiy izlanishlarining muvaffaqiyatli natijalari uchun sobiq SSSRning oftalmologiya sohasidagi eng nufuzli mukofoti – SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasining “Averbax” mukofoti bilan taqdirlangan Zarifa xonimning ilmiy izlanishlaridan biri traxomani davolashda sintomitsinni boshqa usullar bilan bir qatorda qo‘llash edi. O'sha vaqt uchun bu inqilobiy ochilish, davolashning inqilobiy usuli edi. Butun faoliyatini tibbiyot va oftalmologiyaga bag‘ishlagan Zarifa xonim oftalmologiyada juda chuqur iz qoldirdi Zarifa xonim samimiyat va muhabbatga to‘la inson edi. U o'z sevgisini va qalbining nurini odamlarga bemalol tarqatdi. Shuning uchun ham akademik Zarifa Aziz qizi Aliyevaning tarixi nafaqat Ozarbayjon, balki jahon oftalmologiyasi tarixida ko‘zning kristall qatlami bilan bog‘liq traxoma, glaukoma, katarakta kabi kasalliklarni davolashga oid eng jiddiy asarlar va ilk asarlar muallifi sifatida Uning Moskvadagi mashhur Gelmgolts nomidagi oftalmologiya ilmiy tadqiqot institutida ishlaganini aytish kifoya. O'sha paytda u Sovet Ittifoqining gullagan davrida "Averbax" nomidagi mukofot laureati edi. U koʻplab ilmiy kengashlar aʼzosi, koʻplab ilmiy jurnallar tahririyati aʼzosi boʻlgan. Zarifa xonimning ijtimoiy faoliyati ham keng bo‘lgan. U tomonidan oʻrnatilgan xalqaro munosabatlar va doʻstona munosabatlar natijasida Bokuda ittifoq miqyosida koʻplab anjumanlar oʻtkazildi. O'sha paytda bunday tadbirlar respublikada kam o'tkazilardi. Ammo Zarifa xonim boshchiligida Ozarbayjon va Bokuda yirik qurultoylar, konferensiyalar o‘tkazildi "Averbax" sovrinni qo'lga kiritdi. U birinchi ayol sovrindor edi. Oftalmologiya sohasidagi dunyodagi eng nufuzli ilmiy mukofotlardan biri edi, bunga loyiq edi" Zarifa Aliyeva insonni, odamiylikni sevardi. Bemor bilan tabibning teng do‘stligi, albatta, kasallikni engib o‘tishga sabab bo‘lishini juda yaxshi tushundi. Binobarin, u o‘z faoliyatida, ijodida, yozganlarida hamisha tibbiy etikaga, tibbiy deontologiyaga alohida e’tibor berib, “Tabibning ukolidan ko‘ra, uning e’tibori bemorni davolaydi”, deb doimo ta’kidlagan. Shu ma’noda uning qalamiga mansub qator asarlar Ozarbayjon tibbiyot fanida tibbiyot deontologiyasi uchun eng muhim va noyob ne’matlardan biridir Telli Panahgizi – xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi: O'sha paytda Bokuda juda mashhur ishlab chiqarish maydoni - chinni zavodi bor edi. U o'sha muassasadagi odamlar bilan gaplashib, ularning ko'zlarini tekshirib turardi. Tasodifan bir marta tekshiruvda qatnashib, uning nafis qiyofasi va go'zal ko'zlarida odamlarga bo'lgan buyuk muhabbatini his qildim. Hammaga o‘zinikiday gapirardi. U savollar berdi va diqqat bilan tingladi Avvalo, Zarifa xonim mening nazarimda buyuk tabib. Yaxshi odam tashxis qo'yishi va davolashi mumkin. Vaholanki, bemorni ko‘ngli to‘la davolamoq har kimning ham, shifokorning ham ishi emas, achinarli. Shu nuqtai nazardan Zarifa xonim barcha shifokorlarga o‘rnak edi. Zarifa xonim oftalmologiyaga oid qancha kitob va uslubiy tavsiyalar yozganligini aytish kifoya. Biroq, uning eng mashhur kitoblaridan biri tibbiy deontologiyaga bag'ishlangan kitobdir. Bu mutaxassisligidan qat'i nazar, har bir shifokor uchun stol kitobidir Zarifa davrida inson-bemor-shifokor munosabatlari, deontologiya, ya’ni bemor ruhiyatining xilma-xilligi, bugungidek, o‘sha davrda ham bo‘lmagan. Birinchi marta shifokor va bemor munosabatlari, tibbiyotda deontologiyaga oid ilmiy maqolalar yozgan. Va u buni Moskvada nashr etiladigan "Vestnik Oftalmologii" jurnalida nashr ettirdi. Endi bu jurnal dunyo bo'ylab chop etiladi va tarqatiladi Ba’zida bemorga tom ma’noda o‘sha munosabat, o‘sha tuyg‘u, shifokorning o‘sha g‘amxo‘rligi kerak bo‘ladi va shu nuqtai nazardan e’tiborga olinsa, Zarifa Aliyeva mana shu piramidaning tepasida turadi. Zarifa xonimning insoniy fazilatlari yoki kasbiy fazilatlari yaxshiroqmi, deb so‘rashsa, bu savolga javob berishga qiynalaman. Chunki ikkalasi ham juda baland edi. Ikkalasi ham juda yuksak bo‘lsa-da, tarixda shunday chuqur iz qoldirgan Zarifaxondir Taniqli akademik, oftalmolog M.Krasnov Zarifaning ko‘rish organining kasbiy patologiyasi bo‘yicha olib borgan ilmiy izlanishlari haqida: “Agar Zarifa Aziz qiziga yana bir necha yil berganida, yangi maktab asoschisi bo‘lardi”, degan edi Puchkovskayadek buyuk olim Zarifa Aliyeva xonimning tarjimai holi va xarakterida quvonch, baxt, ahillik, samimiylik, ezgulik, mehr-oqibat borligini aytadi Jahon oftalmologiya fanining boshqa taniqli namoyandalari Zarifa Aliyeva xonim haqida tarixiy fikrlarini bildirishgan. Atoqli oftalmolog, akademik A. Nesterov shunday dedi: “Zarifa Aliyeva o‘ta ziyoli va zo‘r kasb egasi edi. Men uni o‘z sohasida mashhur olim deb bilaman. U oftalmologiyada birinchi raqam edi." Professor A.Brovkina uni olijanoblik va ma'naviy poklik ramzi deb atagan Professor Shimilyova “Agar men professional yozuvchi sifatida Zarifa Aliyeva xonim haqida asar yozadigan bo‘lsam, uni, albatta, “O‘rnini bosmas shaxs haqida hikoya” deb atagan bo‘lardim”, deb uning ma’naviy qadriyatlar tarixidagi o‘rniga alohida baho berdi Zarifa Aliyeva zamonaviy Ozarbayjon asoschisi, zamonaviy Ozarbayjon me’mori, buyuk yo‘lboshchi Haydar Aliyevning bir umrlik hamrohi bo‘lgan va uni tarixning barcha davrlarida sodiq do‘st sifatida qo‘llab-quvvatlagan. Albatta, jamoat arbobi, buyuk tarixiy shaxs Aziz Aliev oilasi an’analaridan oziqlangan bu meros shunday bo‘lishi kerak edi Aziz Mammadkarim o‘g‘li Aliyevning xalqiga meros, meros qilib qoldirgan eng katta qadriyati, eng katta boyligi uning farzandlaridir Taqdir shunday qildiki, u juda katta odamning oilasida tug'ildi. U buyuk zotga bir umrlik hamroh edi Zarifa xonim munosib farzand, mas’uliyatli ona, fidoyi va nihoyatda g‘amxo‘r ayol edi. O‘z oilasi, yaqinlari, yaqinlari, avlodlari bilan doimo faxrlanadigan inson Aziz Aliyevning har bir farzandi musiqa saboqlarini ham olgan. Musiqa saboqlarini olganlar orasida san’at va madaniyat tarixiga o‘z nomlarini yozib qoldirgan ikki nafar ham bor edi. Gulara Aliyeva yangi ruh, yangi dunyo izdoshi bo‘lib, yangi dunyoga poydevor qo‘ydi. Lekin Zarifa Aliyeva xonimning qo‘llari, ya’ni uning ko‘plarga nur sochgan o‘sha nozik qo‘llari 1985 yil 15 aprelda Moskvaning sovuq zamini sevgining iliq nafasini oldi. Ko‘zni qamashtirgan Zarifa Aliyeva xonim Moskvada dunyoga ko‘zini abadiy yumdi Zarifa Aliyeva xonim olamdan o‘tganida buyuk yo‘lboshchimiz siyosiy faoliyatining Moskva davrini yashayotgan edi. Ulug‘ yo‘lboshchi Haydar Aliyev shu qadar qudratli davlat arbobi ekanligini hamma biladiki, uni har so‘zlaganida yig‘lab ham, yig‘lab ham bo‘lmasdi. Ammo buyuk yo'lboshchi Haydar Aliyev hayratda qoldi va hayotida ikki marta yig'ladi. Ulardan biri va birinchisi Zarifaxonim bilan Moskvadagi vidolashuv marosimida bo‘lib o‘tdi. Ikkinchidan, 1994 yilda Buyuk Yo‘lboshchi o‘z siyosiy hokimiyatining ikkinchi bosqichida tarixiy qaror qabul qildi. “Asr shartnomasi” imzolangandan so‘ng Zarifaxonim jasadining Moskvadan Bokuga ko‘chirilishi va sulh bitimi imzolanganidan so‘ng u Faxriy xiyobonda otasi yoniga dafn etilgani haqida so‘z boradi. Qabri yonidagi haykali ochilgan kuni Buyuk Yo‘lboshchimiz Zarifa xonim haykalini silab ko‘z yoshlarini to‘kadi Zarifa Aliyeva shifokor, o‘qituvchi, jamoat arbobi, ona, tadqiqotchi va Ozarbayjon fuqarosi bo‘lib, uning taqdirida alohida o‘rin tutgan Ona yurtni bilish, ona zamin iforidan ona nafasini his qilish... Bu buyuk muhabbat birligining muqaddasligi Zarifa xonimning farzandlariga qoldirgan eng qimmatli merosi edi. Bunday ona shunday generalni tarbiyalashi mumkin edi. Tarix yozgan, tarixda qolgan, asrga ovoz bergan sarkarda "Albatta, uning unutilmas siymosi bugun ham men uchun juda qadrli. Zarifa xonimdek onam borligidan juda xursandman" (Ilhom Aliyev) Shunday hayot kitobi, shunday hayot tarzi va shunday yorug'lik Bu dunyoda har kim o'z nomiga huquq beradi. Zarifa xonimning vazifasi nozik yelkalarida eng nozik kasb bilan dunyoga oq ko‘rsata bilish edi. Oq farishta missiyasi Faxriy Lilpar Isayeva San'atshunoslik bo'yicha falsafa doktori, telejurnalist