Etnik xotira izlari: Gʻarbiy Ozarbayjon folklor va geografik nomlari

AMEA Folklor instituti G‘arbiy Ozarbayjon folklor bo‘limida navbatdagi ilmiy seminar bo‘lib o‘tdi Institutdan AZƏRTAC ga ma’lum qilishlaricha, gibrid formatda tashkil etilgan seminarda kafedra yetakchi ilmiy xodimi, filologiya fanlari fanlari doktori Aposh Valiyev “G‘arbiy Ozarbayjon folklorini o‘rganish muammosining ilmiy-nazariy asoslari” mavzusida ma’ruza qildi G‘arbiy Ozarbayjon xalq og‘zaki ijodi Ozarbayjonning tarixiy zamini bo‘lgan bugungi Armaniston hududida shakllangan, xalqning tarixiy xotirasi, etnik o‘ziga xosligi va ma’naviy qadriyatlarini aks ettiruvchi boy madaniy meros namunasi ekanligini ta’kidladi. 20-asrda sodir boʻlgan deportatsiya va etnik tozalash jarayonlari natijasida moddiy-madaniy merosning katta qismi yoʻq qilingan boʻlsa-da, ogʻzaki xalq ijodiyoti xalq oʻtmishining asosiy manbalaridan biri sifatida saqlanib qoldi. Bu folklorni oʻrganishda tarixiy-qiyosiy, struktur-semiotik, etnopoetik, sotsiolingvistik va etnografik usullardan foydalaniladi. Xususan, “ofat (fojia) folklor” usuli deportatsiya va qochqin voqealarining xalq og‘zaki ijodida aks etishini o‘rganish imkonini beradi. Gʻarbiy Ozarbayjon xalq ogʻzaki ijodining asosiy janrlari — oshiq ijodi, eski hikoyalar, ertaklar, rivoyatlar, rivoyatlar. Oshiq Alasgar kabi ijodkorlar ijodi bu muhitning yuksak badiiy-estetik saviyasini namoyon etadi. Toponimik folklor mintaqaning tarixiy geografiyasi va etnik xotirasini saqlaydigan muhim manba hisoblanadi. Tarixiy joy nomlari bilan bog‘liq rivoyat va rivoyatlar qadimiy toponimlarning saqlanib qolishini ta’minlab, hududning madaniy o‘ziga xosligini o‘rganishda muhim o‘rin tutadi So‘ngra kafedra yetakchi ilmiy xodimi Nurlana Mammadova t.f.n. filologiya fanidan “G‘arbiy Ozarbayjon toponimlarida muqaddas makon (pir, o‘choq, tog‘, suv, daraxt) tushunchasining lingvofolkloristik tahlili” mavzusida ma’ruza qildi. Ma’ruzachi G‘arbiy Ozarbayjon hududidagi joy nomlari ozarbayjon turklarining qadimiy vatanlari va madaniy merosining tashuvchisi sifatida ayniqsa dolzarb ekanligini ta’kidladi. Siyosiy jarayonlar, ko‘chishlar, maqsadli nomlash siyosatiga qaramay, xalq xotirasiga kirib kelgan bu toponimlarni o‘chirib tashlashning imkoni bo‘lmadi Ma’ruzada ta’kidlanganidek, folklor tafakkurida pira va kaminlar shifobaxsh quvvat maskani bo‘lib, ular ne’mat olib qasamyod qilgan va daxlsiz hisoblanadi. Viloyatda O‘jag‘, O‘chag‘aya, O‘chag‘verdi, Pirali, Pirmezre, Pirdag‘ kabi nomlar keng tarqalgan. Tadqiqotchi G‘arbiy Ozarbayjonning Qirxbulog‘, Shafa bulog‘i, Muqaddas buloq kabi gidronimlari suvning muqaddas kuchiga ishonishdan kelib chiqqanligini ta’kidladi. Bu erda buloqning manbai ko'z deb ataladi, bu suvga antropomorf mavjudot sifatida qaralishini ko'rsatadi Nurlana Mammadova ham turkiylarning kosmogonik tafakkuri markazida “Jahon daraxti” yoki “Umr daraxti” afsonasi turganini, yer osti olami, inson va osmonni birlashtirganini alohida ta’kidladi. Gʻarbiy Ozarbayjondagi Tekagac, Qoʻsh daraxt, Piragac, Togʻdagʻon, Ziyorat daraxti kabi dendronomik toponimlar bunga yaqqol misoldir. Dag'dagan va archa daraxtlari geografik nomlar bilan belgilanadi, chunki ular yovuz kuchlarni haydab chiqaradigan sehrli narsalar hisoblanadi 2026 © AZERTAC. Mualliflik huquqi himoyalangan. Ma'lumotlardan foydalanish giperhavola bilan havola qilinishi kerak