Armanistondagi saylovlar: Ozarbayjon yaratgan yangi voqelikning natijasi - TAHLIL

Armanistonda boʻlib oʻtgan parlament saylovlari natijalari shuni koʻrsatdiki, jamiyat soʻnggi yillarda mintaqada yuz bergan geosiyosiy oʻzgarishlar va yangi voqeliklarni hisobga olgan holda oʻz tanlovini amalga oshirgan. Bu natijalar nafaqat Armanistonning ichki siyosiy jarayonlari, balki Janubiy Kavkazda shakllangan yangi xavfsizlik va hamkorlik muhiti taʼsirida ham paydo boʻldi. Bu borada Prezident Ilhom Aliyev tomonidan amalga oshirilgan mintaqaviy siyosat va uning ajralmas qismi bo‘lgan Ozarbayjon va Armaniston o‘rtasidagi tinchlik kun tartibi saylov natijalarini belgilovchi asosiy omillardan biri bo‘ldi Ozarbayjon urushdan keyin mintaqada yangi siyosiy voqeliklarning shakllanishida hal qiluvchi rol oʻynadi. Ozarbayjonning hududiy yaxlitligi va suverenitetini tiklash hamda bosqinchilikka barham berish yoʻlida amalga oshirgan muvaffaqiyatli harbiy, siyosiy va diplomatik qadamlari arman siyosiy elitasini yangicha yondashuvlar izlashga majbur qildi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, saylov natijalarini belgilovchi asosiy omillardan biri mintaqada yuzaga kelgan yangi voqeliklardir va bu voqeliklarning muallifi Ozarbayjon va uning rahbaridir. Arman jamiyati so‘nggi yillardagi voqealardan xulosa chiqarar ekan, Ozarbayjon bilan munosabatlarni normallashtirish va mustahkam tinchlik yagona muqobil yo‘l ekanini yanada aniqroq tushuna boshladi Tinchlik tashabbusi g‘olibi Ozarbayjondan chiqdi Ayniqsa, 44 kunlik Vatan urushidan so‘ng g‘olib tomon bo‘lganiga qaramay, aynan Ozarbayjon tinchlik tashabbusini o‘z qo‘liga olganini alohida ta’kidlash lozim. Prezident Ilhom Aliyev mintaqada barqaror barqarorlikni ta’minlash maqsadida Armaniston bilan munosabatlarni normallashtirishni taklif qildi va buning uchun xalqaro huquq normalari va tamoyillariga asoslangan asosiy tamoyillarni ilgari surdi. Bunday yondashuv Ozarbayjonning mintaqada uzoq muddatli tinchlik va hamkorlik muhitini yaratish niyatini namoyish etdi Ana shu siyosat natijasida mintaqada hamkorlikning yangi imkoniyatlari shakllana boshladi. Armaniston rahbariyati ham asta-sekin tushunib yetdiki, qarama-qarshilik siyosatining davom etishi mamlakatning rivojlanish istiqbollariga xizmat qilmaydi va tinchlik dasturi yanada oqilona tanlovdir Hamkorlik istiqbollari tinchlik kun tartibini mustahkamlaydi Keyingi davrda Armaniston Bosh vaziri Nikol Pashinyanning Prezident Ilhom Aliyev olib borayotgan siyosatini qo‘llab-quvvatlashi tinchlik dasturi amaliy natijalarga olib kelishiga imkon berdi. Vashington uchrashuvidan so'ng ikki davlat chegarasida barqarorlik va xavfsizlikni mustahkamlash uchun qadamlar qo'yildi. Mintaqada transport aloqalarini ochish va Armaniston ko'p yillar davomida duch kelgan aloqa cheklovlarini bartaraf etish istiqboli bor edi. Bu nafaqat Ozarbayjon va Armaniston, balki butun mintaqa uchun yangi iqtisodiy imkoniyatlar va tranzit afzalliklarini va'da qilmoqda Bundan tashqari, kelgusi hamkorlik doirasida Armanistonning energiya xavfsizligini mustahkamlash, savdo aloqalarini rivojlantirish, mintaqaviy iqtisodiy loyihalarga qo‘shilish kabi istiqbollar ham kun tartibidan o‘rin olgan. Fuqarolik jamiyati institutlari o‘rtasidagi aloqalarni kengaytirish, o‘zaro tashriflar tashkil etish va jamoatchilik bilan muloqotni rivojlantirish ham tinchlik jarayonining muhim elementlari hisoblanadi. Mintaqada uzoq yillardan beri hukm surayotgan qarama-qarshilik ritorikasining bosqichma-bosqich zaiflashishi va hamkorlik kun tartibining paydo boʻlishi eng muhim nuqtalardan biridir Armanistondagi saylov natijalarini nafaqat ichki siyosiy jarayonlarning yakuni, balki mintaqada shakllangan yangi geosiyosiy voqelikning tasdig‘i sifatida ham baholash mumkin. Bu haqiqatni yaratgan siyosat muallifi Prezident Ilhom Aliyevdir. Arman jamiyatining xabari shundaki, hamkorlik va tinchlik mintaqa kelajagini belgilovchi asosiy omil bo‘lishi kerak, qarama-qarshilik va revanshizm emas. Buni Janubiy Kavkazda mustahkam tinchlik va barqarorlik o‘rnatish yo‘lidagi muhim siyosiy ko‘rsatkich deyish mumkin Ozarbayjonning umidlari: tinchlik siyosiy bosqichidan qonuniy bosqichga o'tish Armanistondagi saylovlardan so'ng asosiy e'tibor saylov natijalaridan ko'ra bu natijalar qanday siyosiy qarorlarga aylanishiga qaratiladi. Chunki Ozarbayjon nuqtai nazaridan gap Pashinyanning hokimiyatda qolishi yoki biror siyosiy kuchning g‘alabasi emas. Asosiy masala, Armaniston so'nggi yillarda e'lon qilingan tinchlik siyosatini aniq huquqiy va institutsional qadamlar bilan tasdiqlaydimi? So‘nggi yillarda Ozarbayjon va Armaniston o‘rtasidagi munosabatlarda muayyan yutuqlarga erishildi. Davlat chegarasida chegaralarni delimitatsiya qilish bo‘yicha chora-tadbirlar ko‘rildi barqarorlik tiklandi, tomonlar tinchlik bitimi matnining aksariyat qismi bo‘yicha kelishib oldilar. Biroq, Bokuning fikricha, uzoq muddatli va barqaror tinchlik uchun hal qilinishi kerak bo'lgan fundamental masalalar hali ham mavjud Bu masalalarning boshida Armanistonning siyosiy va huquqiy tizimida o'tgan mojaro davridan qolgan elementlarni yo'q qilish turibdi. So‘nggi yillarda mintaqada yuzaga kelgan yangi vaziyatga qaramay, turli doiralar hamon o‘tmishdagi siyosiy kun tartibini saqlab qolishga harakat qilmoqda. Ozarbayjonning yondashuviga ko‘ra, agar Armaniston haqiqatan ham yangi mintaqaviy voqeliklarni qabul qilsa, bu voqeliklarga zid bo‘lgan siyosiy va mafkuraviy mexanizmlarning mavjudligini yo‘q qilish kerak Qorabogʻ masalasini Armaniston siyosatidan butunlay olib tashlash Ozarbayjonning asosiy umidlaridan biri Qorabogʻ masalasini Armaniston ichki va tashqi siyosati kun tartibidan butunlay olib tashlashdir. Chunki Qorabog‘ masalasi allaqachon xalqaro huquq nuqtai nazaridan hal qilingan va yangi geosiyosiy voqelik shakllangan Shu nuqtai nazardan qaraganda, Boku Armaniston ichida va tashqarisida faoliyat yuritayotgan, o‘tgan mojaro davri kun tartibini saqlab qolishga urinayotgan turli tuzilmalar, muassasalar va tashabbuslar faoliyatini to‘xtatish kerak, deb hisoblaydi. Chunki bu mexanizmlarning mavjudligi tinchlik jarayonining ruhiga mos kelmaydi va kelajakda siyosiy manipulyatsiya uchun yangi imkoniyatlar yaratishi mumkin Xususan, turli mamlakatlarda faoliyat olib borayotgan va o‘zlarini Qorabog‘ bilan bog‘liq tuzilmalar sifatida ko‘rsatayotgan tashkilotlarning mavjudligi rasmiy Yerevan tomonidan e’lon qilingan normallashtirish siyosatiga zid bo‘lgan omillardan biridir Konstitutsiyaviy savol: tinchlik jarayonining asosiy sinovi Ozarbayjon e'tibor qaratayotgan eng muhim masalalardan biri Armaniston Konstitutsiyasi bilan bog'liq. Boku uzoq vaqtdan beri Armanistonning asosiy qonunida Ozarbayjonga qarshi hududiy da'volar bilan bog'liq qoidalar mavjudligi tinchlik jarayoni oldida turgan asosiy huquqiy to'siqlardan biri ekanligini aytib keladi Jahon tajribasi shuni ko‘rsatadiki, uzoq muddatli tinchlik bitimlari nafaqat siyosiy kelishuvlarga, balki huquqiy kafolatlarga ham asoslanadi. Shu bois, Armanistonning kelgusida referendum yo‘li bilan yangi Konstitutsiya qabul qilishi va barcha hududiy da’volarga huquqiy nuqtai nazardan chek qo‘yishi tinchlik jarayonining barqarorligi uchun muhim qadam sifatida qaralmoqda Aslida bu masala nafaqat Ozarbayjon, balki Armanistonning o‘zi uchun ham strategik ahamiyatga ega. Chunki huquqiy qarama-qarshiliklarni bartaraf etish kelajakda mamlakat ichidagi va tashqarisidagi revanshist kuchlarning o‘sha mavzulardan siyosiy vosita sifatida foydalanishining oldini oladi Tinchlik kelishuvi mintaqa kelajagini belgilab beradi Saylovdan keyin ko'tariladigan asosiy masalalardan biri yakuniy tinchlik bitimining imzolanishi bo'ladi. So‘nggi yillarda tomonlar bu yo‘nalishda sezilarli yutuqlarga erishgan bo‘lsa-da, bu jarayon hali yakuniga yetmagan Agar Armaniston hukumati qo‘lga kiritgan yangi siyosiy mandatdan foydalanib, qolgan huquqiy va siyosiy muammolarni hal qilish choralarini ko‘rsa, mintaqada mutlaqo yangi bosqich boshlanishi mumkin. Bunday holda, Janubiy Kavkaz uzoq davom etadigan ziddiyat bosqichidan chiqib, hamkorlik, transport aloqalari, iqtisodiy integratsiya va o'zaro bog'liqlik modeliga o'tishi mumkin Bu nafaqat Ozarbayjon va Armaniston, balki butun mintaqa uchun yangi imkoniyatlar yaratadi. Processes such as the development of transport corridors connecting the East and the West, the expansion of energy cooperation, the increase in trade turnover and the attraction of foreign investments will be possible only in conditions of lasting peace Pashinyan jarayonni yakunlashi kerak Natijada, Armanistondagi saylovlar mamlakatning siyosiy kelajagi bilan bog'liq muhim qarorni ochib berdi. Biroq saylovning eng muhim natijasi saylov kuni emas, balki saylovdan keyingi davrda aniqlanadi Agar Nikol Pashinyan hukumati saylovchilardan olgan mandatini haqiqiy siyosiy islohotlarga, huquqiy o‘zgarishlarga va tinchlik kun tartibini yakunlashga yo‘naltira olsa, 2026-yilgi saylovni Armaniston tarixidagi burilish nuqtasi deb hisoblash mumkin. Aks holda, hududda yaratilgan imkoniyatlar oynasidan to‘liq foydalanilmaydi Shu nuqtai nazardan qaraganda, Armanistondagi saylovlarning asosiy natijasi Pashinyanning g‘alabasi emas. Asosiy natija shundaki, Armaniston jamiyati birinchi marta yangi mintaqaviy voqeliklarga mos keladigan siyosiy kursga aniq mandat berdi. Endi bu mandat aniq qarorlarga aylanadimi va nihoyat Ozarbayjon bilan yakuniy tinchlik bitimi butun mintaqa kelajagini belgilab beradi