— Hali o'lmaganmisiz? — deb so‘radi arman askari ratsionda

18 may Ozarbayjon aviatsiyasi uchun muhim kun. Aynan 2006-yil 18-mayda Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti janob Ilhom Aliyev “Fuqaro aviatsiyasi xodimlarining kasb bayramini belgilash toʻgʻrisida”gi Farmonni imzoladi. Hujjatga ko'ra, har yili 2 iyun (1938 yilda Ozarbayjonda birinchi aviatsiya guruhi tashkil etilgan kun) fuqaro aviatsiyasi xodimlarining kasb bayrami deb e'lon qilingan Albatta, Ozarbayjon aviatsiyasi ham boy tarixga ega. O‘sha tarixning bir qismi bo‘lganlar orasida Rasim Boboyev ham bor. 72 yillik umrining 54 yilini aviatsiyaga bag‘ishlagan R.Babayev ham Birinchi Qorabog‘ urushi qatnashchisi. Rasim aka bilan suhbatimizni shu sohaga kelganida boshladik Biz asli Bokuning Ramana qishlog‘idanmiz. Qiziqish uchun shuni aytmoqchimanki, hozirgacha qishlog‘imizdan jami 37 nafar uchuvchi jo‘nab ketgan. Ramana va Zabrat aeroporti orasidagi masofa unchalik ko'p emas. Hattoki, uyimiz ustidan vertolyotlar tinimsiz uchib yurganini aytardim. Biz bolalar bilan birga ularga baqirardik. Birinchi sinfga borganimda o‘qituvchi bolalardan katta bo‘lganda kim bo‘lishni xohlashlarini so‘radi. O‘shanda bu so‘zning ma’nosini bilmasam ham, uchuvchi dedim. Shunday bo'ldiki, men haqiqatan ham uchuvchi bo'ldim Bu ta'lim nuqtai nazaridan qanday sodir bo'ldi? Rossiyaning Ryazan shahridagi Aleksandr Taran nomidagi uchuvchilar maktabiga hujjatlarimni topshirdim. O'sha maktabni 2 yildan keyin tugatdim. Bokuga qaytib, Zabrat birlashgan aviatsiya otryadiga ikkinchi uchuvchi bo‘lib ishga kirdim. Ikki yildan so‘ng AN-2 kapitani etib tayinlandim. 1978 yilda AN-2 samolyotiga eskadron komandirining o'rinbosari etib tayinlandim. Taxminan 5 yildan beri shunday bo'ldi. Mening o'z orzuim bor edi. Men katta samolyotlarda uchishni xohlardim. Shuning uchun men Aviatsiya bo‘limining sobiq boshlig‘i, marhum Voqif Sadiqliga murojaat qildim. Meni Ukrainaning Kremenchuk shahridagi vertolyot uchuvchilari tayyorlaydigan parvozlar maktabiga yuborishdi Odatda ko'p odamlar samolyotlarga qiziqishadi. Qanday qilib samolyot uchuvchisi o'rniga vertolyot uchuvchisi bo'lishni tanladingiz? Shubhasiz, vertolyotni boshqarish samolyotdan ko'ra qiyinroq. Uning parvoziga ko'ra, zamonaviy samolyotlarda hamma narsa avtomatlashtirilgan. Vertolyotda qanchalik avtomatlashtirilgan bo'lmasin, ko'p azob-uqubatlar bor. Siz buni his qilishingiz kerak. Agar buni his qilmasangiz, vertolyotni zo'rg'a uchra olasiz Birinchi Qorabog‘ urushi qatnashchisi ham bo‘lgansiz. O'sha kunlarni qanday eslaysiz? Bu juda qiyin vaqt edi. Men uyga eng erta 15 kunda bir marta kelardim. Men bir muddat Naxchivonda edim. U yerda aholi juda qiynalgan. Oziq-ovqatning keskin tanqisligi bor edi. Haydar Aliyevning ko‘rsatmasi bo‘yicha Zangilon va Gubadlida Naxchivon xalqi uchun taom tayyorlab berishdi, men uni tunda vertolyotda olib keldim. Biz Eron ustidan o'tdik. Umuman olganda, men deyarli 3 yarim yil davomida urushda faol qatnashdim 3 yarim yil ichida urushdan nimani ko'proq eslaysiz? Ikki marta, bir marta vertolyotdan yuk tushirayotganda, ikkinchi marta Kerkijahonda o‘q uzildi. Hatto bir marta bir arman askari radio orqali: "Babayev, sen hali o'lmaganmisan?" Eng ta’sirli lahzalardan biri Ordubaddagi cho‘ponlarning g‘oyib bo‘lishi bilan bog‘liq bo‘ldi. O'sha voqeani eslaysizmi yoki yo'qmi, bilmayman. Ikki cho‘pon tog‘da adashib qoldi. O'sha paytda bu voqea katta rezonansga sabab bo'ldi. Qo‘y-qo‘zilar qaytgan bo‘lsa-da, cho‘ponlardan xabar yo‘q edi. Shuning uchun o‘sha tog‘li hududga bordik. Biz cho'ponlarning jasadlarini taxminan 3400 metr balandlikda topdik Armanlar cho'ponlarni otib tashlashdi, to'g'rimi? Ha, armanlar otishdi. Ular darhol vafot etdimi yoki yo'qmi, ayta olmayman. Ammo bunday yarador holatda tirik qolish mumkin emas edi. Jasadlarni olib kelishganda Ordubodda olomon bor edi. Bu katta rahmat edi. Ordubodliklar bunday narsalarga sezgir Siz o'sha voqealarning tirik guvohisiz. O‘sha davrda Naxchivonni saqlab qolish qanchalik qiyin edi? To‘liq ishonch bilan aytamanki, Haydar Aliyev bo‘lmaganida biz Naxchivonni sog‘inib qo‘ygan bo‘lardik. Ulug‘ yo‘lboshchi sharofati bilan uni saqlab qoldik. Bu juda qiyin davr edi. Haydar Aliyev kuniga deyarli 24 soat ishda edi. U doimo xalq bilan birga edi. Aholi va Naxchivonni himoya qilish uchun tinimsiz mehnat qildi. Umuman olganda, ruslar bizga qarshi bo'lgan. Ular har doim armanlarni qo'llab-quvvatlagan. Men ko'rganimni aytaman. Armaniston bizga dushman bo'lmaydi. Armani qornimiz bilan quvib chiqaramiz Xuddi biz 2020 yilda haydab chiqarganimiz kabi Ilhom Alievni uzoq ko‘rishimizga Alloh nasib qilmasin. Sabr va vazminlik kerak edi. Shundan so‘ng yana to‘planib, oxir-oqibat, dushmanga uyg‘onmaydigan tarzda zarba berish kerak edi. 44 kun ichida arman mag'lubiyatga uchraganini his qilmadi. Ozarbayjon qo‘shini Iravonga yetib kelayotganini ham ko‘rdi. Agar Rossiya bo'lmaganida biz Yerevanni olgan bo'lardik. Ozarbayjon bu urushda g'alaba qozonishi kerak edi. Chunki biz biz qonuniy kurash olib bordik. O‘zgalarning yerlarida ko‘zimiz yo‘q. Biz yerlarimizni qaytarib oldik Urushda ikki marta o‘q yeganimni, jami 6 marta yuragim va oyog‘imdan operatsiya qilinganimni aytdim. Lekin hech qanday shikoyatim yo'q. Bugunga shukur qilaman. Shukrki, bu g‘alabani ko‘rdik. Bu g‘alabaning asosiy sababi – davlatimiz rahbari va armiyamizdir. Ilhom Aliyevning vazmin siyosati, to‘g‘ri strategiyasi bizni g‘alaba sari yetakladi Xo‘jayli voqealarida, u yerdan odamlarni tashishda qatnashganmisiz? Yo‘q, avval ham Xo‘jaylida bo‘lganman. Umuman olganda, bu juda yomon davr edi. Har kuni biz qandaydir qiyinchiliklarga duch keldik. Xo‘jayli voqealaridan sal avval Xo‘javandda fors-major holat yuz berdi. Tasavvur qiling, Xo‘javanddan xavfsizroq joyga olib kelinishi kerak bo‘lgan odamlardan 48 nafari – xotinlari, bolalari, qariyalari qolgan. Men u yerga yetganimda allaqachon quyosh botgandi. Hamma vertolyotga chiqishni xohlardi. Chunki ular juda qo'rqishdi. Bu tushunarli edi. Har qanday daqiqada hamma narsa sodir bo'lishi mumkin. Aytganimdek, jami 48 kishi bor edi va bizning vertolyotimiz odatda 28 kishini qabul qilishi mumkin edi. Odamlarning yuziga qaradim, hamma vahimaga tushdi. Bunday vaziyatda qanday qilib birovni tanlash, kimnidir olish, kimnidir o'sha erda ushlab turish mumkin? Shuning uchun ham men “bortinjener” Antonovga hammani bortga olib chiqishni aytdim. Uning aytishicha, agar vertolyotda 28 dan ortiq odam bo‘lsa, u uchib ketmaydi. Unga quloq solmadim, hammani vertolyotga o‘tqazdik. Antonovning o'zi mening derazamdan kirishga majbur bo'ldi. Ochig'i, men katta tavakkal qilardim. Avval “Hamd” surasini o‘qidim. Ilohim, bizga yordam bering, faqat shu odamlarni bu yerdan olib chiqdim, deb yuragim bilan ibodat qildim. Undan keyin Alloh rahmlidir. Vertolyotga shunchalar ko‘p odam tushdi... xuddi avtobusga o‘xshardi. Men harakat qildim, oldingi g'ildirak 8 marta erga tegdi, qandaydir tarzda biz uchib ketdik. Shundan so'ng pastga tushish uchun og'riq paydo bo'ldi. Jamiyat yordamga kelgani yaxshi. Odamlar mashinalarini safga tirab, chiroqlarini yoqishdi. Go‘yo ular uchish-qo‘nish yo‘lagini yaratgandek edi. Bu dahshatli daqiqalar edi. Odatda 18-20 daqiqa, biz 38 daqiqada uchib ketdik. Xudoga shukur, hammasi yaxshi yakunlandi. Umuman olganda, urush dahshatli. Bolalarini sovuqdan o‘rab, sovuqdan himoya qilmoqchi bo‘lgan, sovuqdan qotib qolgan kelinlarimiz, onaxonlarimizni ko‘rib, odam o‘ziga kelmasdi. Yoki vertolyot ichidagi yaradorga shifokorlar aralashgan paytlar ham bo‘lgan. Ko‘z o‘ngingizda yosh bolaning oyog‘i kesilyapti, qo‘lingizdan hech narsa kelmaydi... Shunday narsalar borki, odam gapirolmaydi (ko‘zi to‘lib ketadi). Biz qurol olib yurganmiz. Politsiyachilarimizning jasoratini ko‘rdim. To‘p oldidan pulemyot ko‘targanlar chiqdi... Xudoga shukur, hammasi ortda qoldi. Biz barcha yerlarimizni bosqindan ozod qildik. Allohim xalqimizga bunday kunlarni ko'rsatmasin