Davlat ijtimoiy qo'llab-quvvatlashi davom etmoqda: ichki ko'chirilganlarga yangi yondashuv - SHARH

Ozarbayjon parlamentining Mehnat va ijtimoiy siyosat va inson huquqlari qo‘mitalarining 3-iyun kuni bo‘lib o‘tgan qo‘shma yig‘ilishida Uy-joy kodeksiga “Qochqinlar va ichki ko‘chirilganlarning maqomi to‘g‘risida”gi hamda “Ichki ko‘chirilganlar va ular bilan muomala qilingan shaxslarni ijtimoiy himoya qilish to‘g‘risida”gi o‘zgartirishlar muhokama qilindi. Bu oʻzgarishlar ijtimoiy nuqtai nazardan oʻta muhim boʻlishidan tashqari, Ozarbayjon fuqarolarining konstitutsiyaviy va mulkiy huquqlarining eng yuqori darajada oʻrnatilishi va tiklanishini anglatadi. Bu o‘zgarishlar bilan mustaqillikka erishgandan keyingi 35 yil davomida qabul qilingan qochqinlar va ko‘chirish to‘g‘risidagi hujjatlar allaqachon tarixga aylanib, yangi “Buyuk Qaytish” qonunlari yozilmoqda. Hozirgi akt kelajakda millatimiz va davlatimiz tarixida shonli sahifa bo‘lib qolishiga shubha yo‘q. Chunki Buyuk Qaytish qonunlari mag‘lubiyat, bosib olish va ko‘chish davrining tugashi, zafarli yuz yillikning boshlanishini ko‘rsatuvchi bosh milliy g‘oyadir Ta’kidlash joizki, Armanistonning bosqinchilik siyosati natijasida o‘z vatanlaridan ko‘chirilgan ichki ko‘chirilganlarning ijtimoiy himoyasini kuchaytirish Ozarbayjon davlati siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. O‘tgan yillarda mamlakatimiz rahbariyatining topshirig‘iga binoan ushbu toifadagi fuqarolarning turmush sharoitini yaxshilash maqsadida yangi aholi punktlari, ko‘p qavatli turar-joy binolari barpo etildi. 2007 yilda 12 ta chodir va vagon shaharchalari, 2016 yilda esa fin tipidagi 16 ta aholi punktining oxirgisi tugatildi.Majburiy ko‘chirilganlarning uy-joy va yashash sharoitlarini yaxshilash maqsadida 121 ta yangi posyolka va ko‘p qavatli uylardan iborat turar-joy majmualari qurilib foydalanishga topshirildi. Shu tariqa, 62 mingdan ortiq, ya’ni 300 mingdan ortiq ko‘chqin oilalarining yashash sharoiti yaxshilandi O‘tgan yillar davomida Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti tomonidan 75 ta farmon va farmoyishlar, Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan 224 ta qaror va farmoyishlar, Ozarbayjon Respublikasi Milliy Majlisi tomonidan 11 ta qonun qabul qilingan. Ozarbayjon Respublikasi Prezidentining 2004-yil 1-iyuldagi 298-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Qochqinlar va ichki koʻchirilganlarning turmush sharoitlarini yaxshilash va bandligini oshirish boʻyicha Davlat dasturi” qabul qilindi Shu bilan birga, shu yillarda “Ozarbayjon Respublikasining bosib olingan hududlariga Buyuk qaytish boʻyicha 1-Davlat dasturi”ni amalga oshirish boʻyicha mustahkam huquqiy baza yaratildi, qonunchilikka tegishli oʻzgartirishlar kiritildi, Qorabogʻ va Sharqiy Zangezurda ishlayotgan va yashovchi fuqarolar uchun yangi turdagi nafaqa belgilandi, taʼtil, soliq, ijtimoiy sugʻurta imtiyozlari va imtiyozlari belgilandi. Muhokama uchun kiritilgan oʻzgartirishlar mazkur sohada amalga oshirilayotgan ishlarning huquqiy asoslarini takomillashtirish, bosib olingan hududlardagi majburiy koʻchmanchilarni turar-joy massivlariga koʻchirish, ularning mulkiy huquqlarini taʼminlash hamda majburiy koʻchki maqomini yoʻqotish bilan bogʻliq qonun hujjatlarini takomillashtirish maqsadida tayyorlangan Yangi o‘zgarishlardagi muhim masalalardan biri bosqindan ozod qilingan hududlarda doimiy aholi punktlari fondini tashkil etish tashabbusidir. Ushbu fondga kiritilgan aholi punktlari ichki ko‘chirilganlarni joylashtirish va bu hududlarni ularning mulkiga o‘tkazish maqsadida foydalaniladi. Yangi tashkil etilayotgan Jamg‘arma tarkibiga kiruvchi turar-joy binolari fuqarolarga ijara shartnomasi asosida emas, balki mulk huquqi asosida beriladi Shu bilan birga, Qonunga taklif etilayotgan o‘zgartishga ko‘ra, majburiy ko‘chirilgan shaxs maqomini yo‘qotish holatlari ko‘rsatiladi. Aytish joizki, ko‘chib o‘tgan oilalarga ko‘p yillardan buyon turli ijtimoiy himoya choralari, jumladan, yagona oylik nafaqa to‘lash orqali davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanib kelinmoqda. Yana bir muhim masala, ta’lim sohasida qo‘llanilayotgan qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari majburiy ko‘chirilgan oilalardan bo‘lgan yoshlarning bilim olish imkoniyatlarini himoya qilish va rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Maʼlumot uchun, faqat 2025/2026-oʻquv yilida toʻlov asosida yangidan oʻqishga qabul qilingan majburiy migrant maqomidagi 3923 nafar talabaning taʼlim xarajatlari davlat tomonidan qoplanadi Yana shuni ta'kidlash joizki, ishg'ol qilish muddati tugashi munosabati bilan ichki ko'chirilgan shaxsning maqomi va unga nisbatan qo'llaniladigan maxsus ijtimoiy mexanizmlar yana tartibga solinadi. Yangi normativ-huquqiy hujjatlarda nimalar aks ettirilgan? Eng avvalo, ishg'oldan ozod qilingan hududlarga ko'chirilganlar, shuningdek, taklif etilayotgan ko'chirishdan bosh tortgan ko'chirilganlarning maqomi shu paytdan boshlab o'zgaradi va yo'qolgan hisoblanadi. Eng muhimi, ko'chirilgan shaxslar va ko'chirish taklifini qabul qilmaydigan shaxslar uchun maqomni yo'qotgan kundan boshlab 3 yil davomida ijtimoiy himoya choralari davom etadi. Yana bir muhim jihati shundaki, ushbu 3 yillik muddat qonun kuchga kirgunga qadar boshqa joyga ko‘chirilgan shaxslar uchun ko‘chirilgan kundan boshlab hisoblanadi. Bo‘shatilgan hududlardan ko‘chirilganlar uy yoki kvartira bilan ta’minlanib, o‘sha turar joy zudlik bilan ularga topshiriladi Takliflarda taʼlim oluvchilar uchun taʼlim toʻlovlarini toʻlash taʼlim muddati tugagunga qadar davlat byudjeti hisobidan davom ettirilishi koʻzda tutilgan. Bu shuni ko'rsatadiki, davlatning ijtimoiy himoya tizimi yagona maqomga bog'liq emas, balki ko'p bosqichli mexanizmlardan iborat. Va u manzilli ijtimoiy yordam, bandlik dasturlari, uy-joy, ta'lim va sog'liqni saqlash, reabilitatsiya va ijtimoiy integratsiya dasturlarini o'z ichiga oladi Shunday qilib, Ozarbayjon davlati tomonidan amalga oshirilayotgan siyosatdan ko‘rinib turibdiki, majburiy ko‘chirilganlarning farovon yashashi, ijtimoiy himoyasi va o‘z ona yurtiga qaytishini ta’minlash mamlakatimizning strategik ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. Ozarbayjon davlati bu boradagi faoliyatini izchil davom ettirib, ko‘p yillardan buyon o‘z vatanini sog‘ingan insonlarga munosib turmush sharoiti topishini ta’minlamoqda. Bu siyosat ham insonparvarlik va davlat-fuqaro hamjihatligi tamoyillariga asoslangan muvaffaqiyatli ijtimoiy modelning yorqin namunasidir Ulardan foydalanganda saytdagi materiallarga murojaat qilish muhimdir. Veb-sahifalarda ma'lumotlardan foydalanilganda, giperhavola orqali havola qilish majburiydir