Prezident Erdog'anga Yerevan taklifi

Yevropa davlatlari o’rtasida strategik yaqinlik, hamkorlik, muloqot va muvofiqlashtirish maqsadida tashkil etilgan Yevropa Siyosiy Jamiyati (AST) yig’ilishiga Prezident Rajap Tayyip Erdog’an ham taklif qilindi Yig‘ilish 4 may kuni Armaniston poytaxti Yerevanda bo‘lib o‘tadi “Kelajakni qurish: Yevropada birlik va barqarorlik” shiori boʻlgan yigʻilishga Yevropa Ittifoqi (YI) kengashi raisi Antonio Kosta va Armaniston Bosh vaziri Nikol Pashinyan raislik qiladi Dunyo chuqur geosiyosiy o‘zgarishlarni boshidan kechirayotgan bir paytda o‘tkaziladigan yig‘ilishning mavzulari demokratik mustahkamlikni oshirish, aloqalarni yaxshilash, iqtisodiy va energetik xavfsizlikni mustahkamlash bo‘lishi belgilandi Turkiya 2022-yil 6-oktabrda Chexiya poytaxti Pragada boʻlib oʻtgan ASTning birinchi yigʻilishida ishtirok etdi Erdog’an, 2024-yilning 7-noyabr kuni Vengriya poytaxti Budapeshtda, 2025-yilning 16-may kuni esa Albaniyaning poytaxti Tiranada bo’lib o’tgan uchrashuvlarda ham ishtirok etdi Biroq 2023-yilda Ispaniya va Moldovada, 2024-yilda Angliyada, 2025-yilda Daniyada o‘tkazilgan yig‘inlarga taklif qilingan bo‘lsa-da, qatnashmadi Erdo‘g‘anning Yerevanda bo‘lib o‘tadigan yig‘ilishda ishtirok etishi yoki qatnashmasligi borasida Turkiya tomonidan hozircha rasmiy bayonot berilmagan Yevropa Ittifoqi rasmiysi, "Erdog'an ishtirok etadimi yoki yo'qmi deyishga hali erta. Ishtirokchilar ro'yxati hali aniq bo'lmagan. Ishtirok holati yaqin kunlarda aniq bo'ladi" dedi Erdo‘g‘an Yerevanda bo‘lib o‘tadigan sammitda qatnashmasa, Turkiya vakili bo‘lmaydi Qoidalarga ko‘ra, yig‘ilishda faqat davlat va hukumat rahbarlari ishtirok etishi mumkin Vazirlik darajasida yoki undan pastroq vakillik qabul qilinmaydi Uchrashuv Turkiya va Armaniston o'rtasidagi munosabatlarni normallashtirish uchun qadamlar tashlangan bir davrga to'g'ri kelishi bilan diqqatni tortmoqda Ikki davlat oʻrtasida toʻliq normallashuvni qoʻllab-quvvatlovchi Yevropa Ittifoqi “Armaniston-Turkiya oʻrtasidagi normallashuv jarayonidagi bu barqaror surʼat mintaqada roʻy berayotgan yanada kengroq ijobiy dinamikani aks ettiradi”, deb hisoblaydi Yevropa Ittifoqiga ko'ra, bu dinamikalar barqaror tinchlik va barqarorlik uchun juda muhimdir AST yig'ilishiga 48 davlatning davlat va hukumat rahbarlariga taklifnomalar yuborildi YIning barcha 27 davlati ishtirok etishi kutilayotgan yig‘ilishda Armaniston mezbon sifatida ishtirok etadi Uchrashuvga Turkiyadan tashqari Albaniya, Andorra, Ozarbayjon, Bosniya-Gersegovina, Gruziya, Angliya, Shveytsariya, Islandiya, Chernogoriya, Kosovo, Shimoliy Makedoniya, Lixtenshteyn, Moldova, Monako, Norvegiya, San-Marino, Serbiya va Ukraina ham taklif etilgan Bu uchrashuvning eng diqqatga sazovor jihati shundaki, birinchi marta Yevropa qit'asida bo'lmagan davlat rahbari taklif etildi Ishtirokchilar orasida so'nggi paytlarda AQSh bilan aloqalar va xalqaro tartib haqidagi izohlari bilan e'tiborni tortgan Kanada Bosh vaziri Mark Karni ham bo'ladi Karnining taklifini e'lon qilgan ijtimoiy media xabarida Kosta shunday dedi: "Yevropa va Kanada nafaqat hamfikr hamkorlar; biz birgalikda tinchlik, umumiy farovonlik va ko'p tomonlamalikni himoya qilish uchun global ittifoq qurmoqdamiz." Mavjud kon'yunktura tufayli Rossiya va Belarus bundan mustasno AST 2022 yilda Fransiya prezidenti Emmanuel Makron tashabbusi bilan yaratilgan Aslida uning asosi 1989-yilda Fransiyaning o‘sha paytdagi prezidenti Fransua Mitteranning “konfederal Yevropa” taklifida yotadi AST Yevropa Ittifoqining kengayishga bo'lgan ishtiyoqi eng past darajada bo'lgan va a'zo bo'lishni xohlovchi davlatlar soni yuqori darajada bo'lgan bir paytda kuchga kirdi Kengayish jarayonida ishtirok etayotgan mamlakatlarning a'zo bo'lishni kutar ekan, Evropa Ittifoqidan uzoqlashishiga yo'l qo'ymaslik ushbu platformani yaratishning asosiy sabablaridan biri edi AST Yevropa Ittifoqi a'zoligidan mustaqil deb hisoblangan loyihadir U Yevropa Ittifoqining maqsadi, qadriyatlari va tamoyillarini baham ko‘radigan demokratik davlatlar bilan barcha tomonlar manfaatdor bo‘lgan sohalarda chuqur hamkorlik, muloqot va muvofiqlashtirishga qaratilgan Siyosat, xavfsizlik, migratsiya, energetika, transport, sarmoya va odamlarning erkin harakatlanishi kabi masalalar ASTda muhokama qilinadigan mavzular qatoriga kiradi AST keng geografiyadagi yetakchilarga turli masalalar bo‘yicha fikr almashish imkonini beruvchi va zanjirli aloqani ta’minlovchi norasmiy platforma sifatida ajralib turadi Garchi Evropa Ittifoqi rahbarlari tez-tez va muntazam ravishda bir-birlarini ko'rishsa-da, bu boshqa mamlakatlar rahbarlari uchun bunday emas, bu esa ASTga "strategik uchrashuv" hajmini qo'shadi Ishtirokchilar sonining ko'pligi va ayrim mamlakatlar o'rtasida jiddiy muammolar mavjudligi AST institutsional asosini moslashuvchan bo'lishini taqozo etadi AST shunga o'xshash malakali tashkilotlar va platformalar bilan mos kelmasligini ta'minlash alohida harakatlar amalga oshirilmoqda Strasburgda joylashgan Yevropa Kengashi (YeK) va Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti (YXHT) Vena shahrida joylashgan boʻlib, Yevropa davlatlarini bir tom ostida birlashtirgan tuzilmaga ega Ushbu tashkilotlar samarali bo'lmagan joylarda ASTni samarali qilish uchun harakatlar olib borilmoqda Yevropa Ittifoqi boshidanoq uchrashuv oʻz homiyligida oʻtgandek taassurot qoldirmaslik va har bir ishtirokchi oʻzini teng his qilish uchun katta saʼy-harakatlar qildi AST yig'ilishlari yiliga ikki marta o'tkaziladi Rotatsiya tizimi bilan o'tkaziladigan yig'ilish uchun Yevropa Ittifoqi mamlakati va Yevropa Ittifoqiga a'zo bo'lmagan davlat bir marta tanlanadi ASTning Yerevandan keyingi navbatdagi yig'ilishi 2026 yilning noyabr oyida Irlandiyada bo'lib o'tadi