Bug'doy ishlab chiqarishni qanday oshirish mumkin?

Ozarbayjon o‘zini bug‘doy bilan atigi 55 foiz ta’minlaydi. Statistik ma'lumotlarga ko'ra, 1 million 573 ming tonna mahalliy ishlab chiqarishga nisbatan 1 million 267 ming tonna import qilingan. Bu ko‘rsatkichlar agrar siyosatning keyingi bosqichida asosiy e’tibor faqat mahsulot hajmini emas, balki hosildorlik va samaradorlikni oshirishga qaratilishi kerakligini ko‘rsatadi Prezident Ilhom Aliyev yaqinda qishloq xo‘jaligi masalalariga bag‘ishlangan yig‘ilishda o‘zimizni bug‘doy bilan bor-yo‘g‘i 55 foiz darajada ta’minlayotganimizni, afsuski, bu koeffitsient ortib ketmayotganini ta’kidladi: “O‘z o‘rnida hisoblab turibmiz. Necha yildan buyon shu darajada bug‘doy yetishtiramiz, garchi katta turtki berilgan bo‘lsa-da, ko‘plab agroparklar ham Igroparkning rivojlanishida katta rol o‘ynaganini aytishdi. Shunday bo‘lsa-da, bug‘doy yetishtirish va uning o‘zini-o‘zi ta’minlash koeffitsienti 1 million 267 tonnani tashkil etadi, albatta, geografiyamiz va boshqa qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish zaruriyatini hisobga olgan holda, o‘zimizni 100 foiz oziq-ovqat bug‘doyi bilan ta’minlashni maqsad qilib qo‘ymasligimiz kerak Ko‘rinib turibdiki, Prezidentimiz yig‘ilishda alohida ta’kidlagan asosiy maqsad – hosildorlikni oshirish. Ayni paytda g‘allaning o‘rtacha hosildorligi gektariga 3,2 tonnani tashkil etmoqda. Maqsad - 5 tonna. Darhaqiqat, bu farq agrar siyosatning asosiy mohiyatini ko‘rsatadi. Boshqacha aytganda, yangi bosqich ko‘proq yer ekish bosqichi emas, balki mavjud yerdan yuqori hosil olish bosqichidir Iqtisodchi-ekspert Rozi Abbosbeylining aytishicha, so‘nggi ikki yilda Ozarbayjonda boshoqli don ekinlari orasida bug‘doy ekiladigan maydonlar taxminan 10 foizga kamaygan. Bug'doy hosildorlik ko'rsatkichlari pasayib ketdi. Hozirgi holatning sabablaridan biri dehqonlarning bug‘doy ekishga qiziqishi yo‘qligi: Chunki ajratilayotgan subsidiyalar yetarli darajada emas. Sug'orish tizimlari bilan ta'minlash rag'batlantirilmaydi. Shu bilan birga, unumdorlik pastligi tufayli 1 gektar uchun ta’minot ko‘rsatkichlari ayrim pasttekislik hududlarida 12 sentnergacha pasaygan. Bundan tashqari, davlat buyurtmasi bilan bug‘doyning xarid narxi oshirilmagan. Garchi dizel yoqilg‘isi va maishiy suv tariflari oshirilgan bo‘lsa-da, boshqa kommunal xizmatlar ko‘tarilganiga qaramay, davlat buyurtmasi bilan bug‘doy narxi oshirilmagan. Bundan tashqari, bozorda narx oshishi kuzatilmadi: "Natijada xarajatlari oshgan fermer sotish bozoridagi jiddiy muammolar tufayli bug‘doy yetishtirishdan voz kechdi. Yem-xashak yetkazib berishning qisqargani tabiiyki, importning ko‘payishiga olib keldi. Bu juda xavfli holat. Hukumat asosiy ekin ekish bo‘yicha ko‘plab dalda beruvchi choralar ko‘rishi kerak" Iqtisodchi ekspert Parviz Haydarovning aytishicha, Ozarbayjon import qilinadigan asosiy oziq-ovqat mahsulotlari orasida oziq-ovqat bug'doyi alohida o'rin tutadi. So‘nggi yillarda mamlakatimizda oziq-ovqat bug‘doyini mahalliy ishlab chiqarish va yetkazib berish bo‘yicha davlat darajasida qator rag‘batlantirish chora-tadbirlari amalga oshirilgan bo‘lsa-da, bu boradagi talab haligacha to‘liq qondirilmayapti. Natijada mamlakatimiz ushbu mahsulot bo‘yicha importga qaram bo‘lib qolmoqda: "Ichki bozorda ishlab chiqarilgan bug‘doyning tannarxi import qilinadigan shunga o‘xshash mahsulotlarnikidan yuqori. Ichki talabni to‘liq qondira olmasligimizning bir qator ob’ektiv va subyektiv sabablari bor. Avvalo, mamlakatimizda ishlab chiqarilgan bug‘doy talab qilinadigan sifat ko‘rsatkichlariga to‘liq javob bermayapti. Bundan tashqari, ichki bozorda yetishtirilgan bug‘doyning tannarxi ham shu kabi import qilinadigan yerning cheklangan miqdoridan yuqori bo‘lmoqda. Mamlakatimizda qishloq xo‘jaligiga yaroqli yerlarning cheklanganligi, iqlimi va suvi “Zaxiralar bilan bog‘liq qiyinchiliklar bug‘doy yetishtirishni kengaytirish va talabni qondirishga to‘sqinlik qilmoqda” Iqtisodchi mamlakatimizda mahalliy bug‘doy yetishtirishni ko‘paytirish bo‘yicha davlat tomonidan rag‘batlantiruvchi chora-tadbirlar amalga oshirilganini ta’kidladi: “Dotatsiya, imtiyozli kreditlar, infratuzilmani qo‘llab-quvvatlash borasida ko‘rilayotgan chora-tadbirlar o‘z samarasini bermoqda. Lekin asosiy masala – ekin maydonlarini ko‘paytirish. Busiz ichki talabni to‘liq qondiradigan ishlab chiqarishga o‘tish qiyin” Iqtisodchi ekspert Akif Nasirlining aytishicha, ayni paytda fermerlarning aksariyati o‘z tomorqasidan olingan urug‘lardan foydalanmoqda. O‘sha urug‘lar 3-4 yil ichida genetik salohiyatini yo‘qotib, kasalliklarni to‘playdi. Hosildorlik avtomatik ravishda pasayadi. Gektariga 5 tonna olish uchun sertifikatlangan, rayonlashtirilgan, qurg‘oqchilik va kasalliklarga chidamli super-elita va elita urug‘lari kerak. Turk, rus, yevropa navlari iqlimimizga moslashgan. Davlat urug‘chilik xo‘jaliklarini kuchaytirishi, fermerlarga subsidiyali urug‘lik yetkazib berishi kerak. Ekish uchun subsidiyalar urug‘ga bog‘langan bo‘lishi kerak: sertifikatlangan urug‘ olsang, pul olasan, o‘z urug‘ingni eksang, yo‘q: “Ikkinchi masala – tuproqni tahlil qilish. Bizda dehqon 20 yil davomida bir joyda bug‘doy ekib, na azotni, na fosforni, na po‘stloqni biladi. Buzilgan 5 tonna uchun tuproqdagi organik moddalar 2 foizdan yuqori bo'lishi kerak va shunga ko'ra, fermer ammoniy sulfatni sepadi va uning yarmini sug'orish uchun 5 tonnagacha suv olish mumkin emas dehqonlar birlashib 100 gektarni sug'oradilar, ular xarajatni bo'lishishadi. Boshqa joylarda, "no-till" va "mini-till" texnologiyasi, oldingi o'simlik va soqolni parvarish qilish namlik yo'qotilishini kamaytiradi." Iqtisodchi agrotexnik taqvimga rioya qilish asosiy shartlardan biri ekanini ta’kidladi: “Oktyabrda bug‘doy ekishimiz kerak, fermer esa noyabrning oxirida ekadi. Ekish kechiksa, unib chiqmaydi, boshoq kichik bo'ladi. Odatda gektariga 180-220 kg chigit ekiladi, dehqon “kafolat” bo‘lishi uchun 300 kg urug‘ sepadi. septorioz, zang kasalligini 1 hafta kech davolasangiz, 1 tonna hosil oladi. Shuning uchun har bir tumanda agronom maslahat xizmatini kuchaytirish kerak Mutaxassisning fikricha, texnika parkini yangilash kerak: "Eski seyalkalar chigitni notekis sochadi, yarmi ochiq, yarmi esa 10 sm chuqurlikka boradi. Zamonaviy pnevmatik seyalkalar, lazerli tekislagichlar, kombaynlar yo‘qotish 3 foizdan oshmasligi kerak. Bizda kombayn orqasida 500 kg. O‘rim-yig‘im vaqtida oddiy mashina, lekin tez bo‘lishi kerak. kichik dehqonlarga ijara xizmati ko‘rsatuvchi bog‘lar yaratilsin, har yili tuproq kasallik yig‘ib, hosildorligi pasayadi, beda, no‘xat ekiladi, kelasi yil o‘g‘it narxi 30 foizga arzonlashadi, dehqon “nega beda ekaman” demasin