Bugun atoqli oftalmolog-olim, akademik Zarifa Aliyeva xotirasi kuni

Bugun atoqli oftalmolog-olim, akademik Zarifa Aliyeva vafot etganiga 41 yil to‘ldi “Report” eslatadi, Zarifa Aziz Gizi Aliyeva 1923-yil 28-aprelda Naxchivon Muxtor Respublikasi Sharur tumanidagi Shahtaxti qishlog‘ida tug‘ilgan Otasi – atoqli jamoat va davlat arbobi Aziz Aliyevning hayot yo‘li u uchun haqiqiy hayot maktabi bo‘ldi. Zarifa xonim zamonaviy, mustaqil Ozarbayjon davlatining me’mori va asoschisi, Milliy yetakchi Haydar Aliyevning umrboqiy hamrohi, do‘sti va safdoshi edi. U otasining uyida ko'rgan respublikaning birinchi odamining xotini bo'lganida yordamga keldi. U Buyuk Yo‘lboshchining ma’naviy tayanchi va suyanchi bo‘lgan Akademik Zarifa Aliyevaning olim sifatidagi izlanishlari va ulkan yutuqlari Ozarbayjon tibbiyot fani tarixida alohida bosqichni tashkil etadi. Ozarbayjon tibbiyot institutini tamomlagach, o‘qishni Moskvada, vrachlar malakasini oshirish institutida davom ettirdi. Mehnat faoliyatini 1949 yilda Ozarbayjon vrachlar ilmiy-tadqiqot institutida ilmiy xodim sifatida boshlagan va butun umrini oftalmologiya sohasiga bag‘ishlagan Ozarbayjonda ko'z kasalliklari, ayniqsa traxoma keng tarqalgan edi. Odamlarni bu muammodan qutqarish, shuningdek, yana bir dolzarb muammo – ko‘zning kasbiy kasalliklari bo‘yicha fundamental tadqiqotlar olib borish, ularni samarali davolash usullari va profilaktika choralarini ishlab chiqish zarur edi. Shunday qilib, yosh tadqiqotchining ilmiy izlanish mavzusini hayotning o‘zi belgilab beradi va u o‘zining ilmiy yo‘nalishlarining dastlabki bosqichini traxomani davolashga bag‘ishlaydi. Bu kasallik koʻproq tarqalgan hududlarga borib, kasallik oʻchoqlarini aniqladi, koʻz shifokorlariga maʼruzalar oʻqidi, aholi oʻrtasida suhbatlar oʻtkazdi Oradan ko‘p o‘tmay Zarifa xonim sintomitsinni traxomaning dastlabki bosqichida qo‘llash bo‘yicha muvaffaqiyatli natijalarga erishdi. O‘qishni tugatib, 1959-yilda “Traxomani sintomitsin bilan boshqa terapevtik usullar bilan birgalikda davolash” mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qildi. U taklif qilgan davolash usuli respublikamizda keng qo‘llanilib, traxomani kasallik sifatida bartaraf etishda muhim ahamiyat kasb etdi Zarifa xonim oftalmolog-olim sifatida glaukoma, ko‘rish organining yallig‘lanishini tashxislash, davolashga alohida e’tibor qaratdi. U oftalmologiyaning ilmiy jihatdan yetarlicha o‘rganilmagan sohasi – ko‘rish organining kasbiy patologiyasini chuqur o‘rgandi. Ushbu muammoning dolzarbligi nafaqat kimyo va elektronika sanoatining keng rivojlanishi, balki ko'plab yangi kimyoviy birikmalarning ko'rish organiga ta'sirini o'rganish bilan ham bog'liq edi. Bu sohada birinchi tadqiqotchi Zarifa xonim edi. U dunyoda birinchi marta ko‘rish organining kasbiy patologiyasini o‘rganuvchi ilmiy-tadqiqot laboratoriyasini yaratdi va ilm-fan olamida yangi yo‘nalish – kasbiy oftalmologiyaga asos soldi. Bu boradagi izlanishlarining dastlabki natijalarini jamlab, “Ozarbayjon kimyo sanoati xodimlarida ko‘rish organining holati” mavzusida doktorlik dissertatsiyasini yozdi. 1977 yilda unga tibbiyot fanlari doktori ilmiy darajasi berilgan 1980 yilda qizg‘in va samarali ilmiy faoliyati uchun “Xizmat ko‘rsatgan fan arbobi” faxriy unvoni berilgan. Atoqli olim tomonidan respublikamizning yirik sanoat korxonalarida olib borilgan keng ko‘lamli ilmiy-tadqiqot ishlari “Shina ishlab chiqarishda ko‘zning kasbiy patologiyasi”, “Yodning surunkali zaharlanishi davrida oftalmologiya”, “Yod sanoatida ko‘zning kasbiy kasalliklarining oldini olish” kabi qimmatli monografiyalarda o‘z ifodasini topdi. 1981 yilda ko'rish organining kasbiy patologiyasi sohasidagi ilmiy-tadqiqot ishlarining muvaffaqiyatli natijalari va oftalmologiya rivojiga qo'shgan hissasi uchun M.I. SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasining Averbax mukofoti, sobiq Ittifoqning oftalmologiya sohasidagi eng nufuzli mukofoti. U ushbu mukofotga sazovor bo'lgan birinchi ayol olim bo'ldi Zarifa Aliyeva 1983 yilda Ozarbayjon Fanlar akademiyasining haqiqiy a’zosi etib saylangan. Shuningdek, “O‘tkir virusli kon’yunktivit”, “Keratit, ko‘z tomir yo‘llari kasalliklari, to‘r parda, ko‘rish nervi, kataraktalar”, “Glaukoma”, “Organizm va uning gipertenziyasi va shikastlanishi”, “Organizm va gipertenziya” kabi qator darsliklar va monografiyalar muallifi. ko'z yoshi oqishi, "Qandli diabetda ko'z kasalliklari", "Ko'zning mikroxirurgiyasi", "Ko'z qorachig'i chegarasi". moslashuv va mudofaa funksiyasi” va hokazo.Olimning “Hayot yo‘llarining fiziologiyasi”, “Hayot yo‘llarini jarrohlik yo‘li bilan davolash”, “Ko‘z yoshi yo‘llarining himoya jarrohlik usullari” va boshqa asarlari. bugungi kunda ham o‘z dolzarbligini saqlab kelmoqda. U iridodiagnostika va iridoterapiya muammolari bilan ham shug‘ullangan va bu sohada ikkita monografiya tayyorlagan. Zarifa Aliyeva dunyo boʻylab birinchi boʻlib iridodiagnostika boʻyicha kitoblar yozgan Zarifa Aliyevaning tabiblik san’ati haqidagi fikri e’tiborni tortadi: “Shifokor insonga eng yaqin odam, u o‘zini odamlardan ajratmasligi, o‘zini sevuvchi, befarq bo‘lmasligi kerak” Akademik Zarifa Aliyeva ham taniqli jamoat arbobi edi. SSSR Tinchlikni himoya qilish qoʻmitasining sobiq aʼzosi, Ozarbayjon tinchlikni himoya qilish qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, Butunittifoq “Bilim” jamiyati boshqaruv kengashi, Butunittifoq oftalmologlar ilmiy jamiyati prezidiumi aʼzosi boʻlgan. Xalq adib Elmira Oxundovaning “Zarifa va Haydar Aliyevlar – mangu muhabbat” asarida o‘qiymiz: “Uning o‘zi ham o‘zining ko‘p sonli burchlarining birortasiga rasmiyatchilik bilan yondashmagan, masalalar muhokamasida shaxsan ishtirok etgan, ularning muvaffaqiyatli hal etilishi uchun bilim, kuch va kuchini ayamagan O'sha paytda u kundalik hayotining ish bilan bog'liq jihati ayollik va onalik burchlaridan oshmasligini ta'minlashga harakat qildi. Ba’zan Zarifa xonim o‘zini aybdor his qilardi, chunki ilmiy va ijtimoiy ishlar uning oilasi va farzandlariga bag‘ishlashi mumkin bo‘lgan vaqtini olib qo‘yardi Zarifa Aliyeva ko‘plab faxriy unvonlar, ilmiy unvonlar va mukofotlarga ega. Bu nomlarning har biri faxr-iftixor. Ammo bu ismlar orasida eng sharaflisi Anadir. Zarifa xonim Prezident Ilhom Aliyevning onasi, Milliy lider Haydar Aliyev siyosiy yo‘lining munosib davomchisidir 1985 yil 15 aprelda Moskvada vafot etdi Ulardan foydalanishda saytdagi materiallarga murojaat qilish muhimdir. Veb-sahifalarda ma'lumotlardan foydalanilganda, giperhavola orqali havola qilish majburiydir