Dasht donishmasi: Chingiz Aytmatov - QHA - Qrim axborot agentligi

Turk dunyosi va jahon adabiyotining buyuk adiblaridan biri, bugun 18 yil oldin olamdan o‘tgan Jengiz Aytmatov olamdan o‘tdi. Turk dunyosining mushtarak qadriyati Cengiz Aytmatov vafotining 18 yilligi munosabati bilan hurmat bilan yodga olindi Jahon adabiyoti va turk dunyosining qudratli adiblaridan biri, qirg‘iz adabiyotining muhim namoyandasi Chingiz Aytmatov 1928-yil 12-dekabrda Qirg‘izistonning Talas viloyatining Sheker qishlog‘ida davlat arbobi To‘requl Aytmatov hamda teatr rassomi va o‘qituvchi Nagima Aytmatovning farzandi bo‘lib tug‘ilgan 4 farzandli oilaning to‘ng‘ich farzandi bo‘lgan Jengiz Aytmatov otasi To‘requl Aytmatovning ishi tufayli 1929-yilda oilasi Moskvaga ko‘chib o‘tgandan so‘ng, 1935-yilda Moskvadagi sovet maktabida o‘qishni boshlagan. 1937 yilda Aytmatovning otasining hibsga olinishi va bir yildan so‘ng otib o‘ldirilgani uning hayotidagi eng katta jarohatni juda yoshligida boshdan kechirishiga sabab bo‘ldi. 1938 yilda Kirovskoyedagi viloyat rus maktab-internatiga yuboriladi U MANAS DOSTONINI TINGLAB OLGAN Aytmatov juda bilimdon va madaniyatli ayol bo‘lgan buvisi Ayiqman Xonimdan xalq ertaklari va “Manas” dostonini tinglab ulg‘aygan 1942-yilda Ikkinchi jahon urushi boshlanishi bilan qishlog‘ida qurol ko‘targan yigitlar frontga olib ketilgani uchun 14 yoshida, endigina 8-sinfda o‘qib yurganida qishloq kotibi etib tayinlanadi. Bu davrda u qishloq xoʻjaligi texnikasini roʻyxatga olish, soliq yigʻuvchi va rus tili oʻqituvchisi boʻlib ishlagan Aytmatov oilasi bilan 1946 yilda Ikkinchi jahon urushidan so‘ng Jambul shahriga ko‘chib kelgan. Bu yerdagi veterinariya texnikumini birinchi o‘rin bilan tamomlagan. Keyin 1953 yilda Frunze qishloq xo‘jaligi institutini imtiyozli diplom bilan tugatgan U GAZETALARDA MUHBAR BO'YICHA ISHLAGAN Aytmatovning “Jurnalist Syuda” qissasi urushda qashshoqlikka tortilgan yapon bolalari hayotidan hikoya qiladi, uning 1952 yilda yoza boshlagan ilk asarlaridan biridir Aytmatov 1999-1999 yillarda Qirgʻiziston chorvachilik ilmiy-tadqiqot institutida chorvachilik boʻyicha katta mutaxassis boʻlib ham ishlagan.Shu yillar davomida oʻzi qiziqqan teleradiokompaniyalarda tajriba orttirish maqsadida shahar gazetalarida muxbirlik qilgan va ruknlar yozgan QIRGIZ YOZISHI VA DAVLAT arbobi CHENIZ AYTMATOV O‘rganishga bo‘lgan ishtiyoqi to‘xtamagan yosh Aytmatov Moskvadagi Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga o‘qishga kirdi Uning 1958-yilda yozilgan “Cemile” romani fransuz shoiri Lui Aragon tomonidan fransuz tiliga tarjima qilinganida, u adabiy doiralarda yanada mashhur bo‘ldi Keyinchalik “Birinchi muallim (1962)”, “Asosiy hudud (1963)” asarlari nashr etildi. Uning 1963 yilda nashr etilgan "Tog'lar va dashtlar ertaklari" asari katta taassurot qoldirdi va Lenin mukofotini olishga yordam berdi U GORBACHOVNING MASLAHATchisi EDI Sovet Ittifoqi parlamentida deputat bo'lib ishlagan Aytmatov Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqining sobiq prezidenti va oxirgi rahbari Mixail Gorbachyovning beshta maslahatchisidan biri edi Oʻzining tugʻilib oʻsgan shahri Qirgʻiziston mustaqillikka erishgach, 1996 yilda Qirgʻiziston prezidenti Asqar Akayev tomonidan “madaniy elchi” etib YuNESKO vakili etib tayinlangan Keyingi yillarda davlat arbobi sifatida koʻplab ishlarni amalga oshirgan Jengiz Aytmatov, Qirgʻizistonni Lyuksemburg, Belgiya va Niderlandiyada elchi sifatida vakillik qildi. U, shuningdek, Yevropa Ittifoqi (YeI) va NATOda Qirg‘izistonni himoya qilgan ASARLARI 176 TILGA TARJIMA ETGAN Turk dunyosining buyuk yozuvchisi Chingiz Aytmatov o‘zining so‘nggi romani “Abadiy nishon – Tog‘lar qulaganda” deb 2007 yilda yozgan. Asarlari 176 tilga tarjima qilingan Aytmatov 1985-yilda Hindiston Javaharlal Neru mukofoti, Yaponiya Academy of Pharmacy instituti kabi ko‘plab mukofotlarga sazovor bo‘lgan. 1988-yil, Yevropa adabiyoti boʻyicha 1994-yilda Avstriya Davlat mukofoti, 1998-yilda Fridrix Ryukert mukofoti, 2004-yilda Aleksandr Men va Leo Kopelev mukofotlari TURK DUNYOSI UMUMIY QIMmati: CENGİZ AYTMATOV Butun Turk dunyosida sevib o'qilgan Aytmatov Sovet Ittifoqi davrida ham Turkiyada juda ko'p kitobxonga ega edi. Uning Turkiyaga birinchi tashrifi 1975 yilda Turon mamlakati adabiyoti xizmatlari mukofotini olish edi 1970-yilda yozgan “Selvi Boylum Al Yazılım” romani uni Turkiyada tanidi va sevib qoldi. The 1977 film, adapted from the book and starring Kadir İnanır and Türkan Şoray, became one of the classics of Turkish cinema Chengiz Aytmatov Turkiyaga yana bir necha bor kelish imkoniga ega bo‘ldi. U 1992 yili Istanbul kino kunlarida qatnashish va 2007 yili Turk dunyosi mukofoti va faxriy doktorlik unvonini olish uchun Istanbulga tashrif buyurdi Aytmatov Turkiyada Bu ko'plab tadqiqotlarni ilhomlantirgan qiymatdir. 1998 yilda Anqarada Aytmatov nomiga xalqaro bilim festivali, 2013 yilda Eskishehir Turk dunyosi madaniyat poytaxti tadbirlari doirasida Chengiz Aytmatov bilimlar uyi ochildi U GERMANİYADA DAVOLALANGAN YERDA HAYOTINI AYoTDI Aytmatov 2008 yilning may oyida Tatariston poytaxti Qozonda bo‘lganida betob bo‘lib, davolanish uchun olib ketilgan Germaniyada 2008 yilning 10 iyunida 79 yoshida vafot etgan O‘z yurti muammolari haqida qayg‘urishdan, unga xizmat qilishdan hech qachon qaytmagan Aytmatov o‘z asarlarida Turkiston dashtlarini, cho‘l xalqining turmush tarzini keng tasvirlab bergan. Uning romanlarida urushning oddiy odamlarga ta’siri, muhabbat, qahramonlik, urf-odatlar, xalq ertaklari keng o‘rin tutadi U 1980-yilda yozgan “Bir kun asr bo‘ladi” romanidagi “Manqurt” obrazi bilan o‘z millatiga, butun dunyoga muhim tarixiy xabar beradi, unda o‘z tarixini unutgan, oilasidan yiroqlashgan, asosiy qadriyatlaridan ajralib qolgan jamiyatlar tasvirlangan MANAS VA CHENIZ AYTMATOV MILLIY AKADEMİYASI TASHKIL ETILDI Qirg‘izistonda qirg‘iz xalqining turk dunyosi va jahon adabiyotiga eng katta tuhfasi bo‘lgan “Manas” dostoni va Chingiz Aytmatov asarlarini tadqiq qilish, asrab-avaylash va keng targ‘ib qilish maqsadida “Manas va Chingiz Aytmatov Milliy Akademiyasi” tashkil etildi Vasiyatiga ko‘ra, u umri davomida sog‘inib yurgan otasining qabri ham joylashgan Bishkekdagi “Ata Beyit” yodgorlik qabristoniga dafn etilgan. Yil davomida yurtimizdan va xorijdan mehmonlar tashrif buyurgan buyuk adib vafotining bir yilligi munosabati bilan dunyoning ko‘plab mamlakatlarida xotira tadbirlari o‘tkazilmoqda