BMT Fransiyani Kanaki haqida ogohlantirdi

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Irqiy kamsitishlarga barham berish bo'yicha qo'mitasi (CERD) tomonidan frantsuz mustamlakachi Kanaki bo'yicha bayonot qabul qilindi Boku Tashabbus Guruhining Azarbayjonga ma’lum qilishicha, bayonotda CERD Fransiyani Kanakidagi mustamlakachilik siyosati tufayli yuzaga kelgan vaziyat tufayli ogohlantirgan va jiddiy xavotir bildirgan holda, Kanaki bilan bog‘liq siyosiy va konstitutsiyaviy islohotlar faqat mahalliy kanak xalqi ishtirokida erkin va oshkora amalga oshirilishi kerakligiga e’tibor qaratgan Bayonotda taʼkidlanishicha, Fransiya tomonidan 2021-yil 12-dekabrda Kanakida uchinchi marta oʻtkazilgan “oʻz taqdirini oʻzi belgilash referendumi” Kanaki xalqining milliy motam davriga toʻgʻri kelganligi sababli, xalqning referendumni kechiktirish haqidagi qonuniy chaqiriqlari Fransiya hukumati tomonidan eʼtiborga olinmagan. Bayonotda kanak xalqi vakili boʻlgan kanak anʼanalari senati va sakkizta viloyatning odatlar kengashlari bu borada bir necha bor rasmiy murojaatlar qilgan boʻlsa-da, ularning irodasi va pozitsiyasi butunlay eʼtiborga olinmagani, Fransiya esa kanak xalqining siyosiy irodasi va anʼanaviy institutlariga nisbatan ochiqdan-ochiq eʼtiborsizlik koʻrsatgani alohida taʼkidlanadi Referendumdan keyin ham Fransiya hukumati bir tomonlama tartibda “siyosiy islohot” deb atalgan, kanak xalqining huquqlari va hayotiy manfaatlariga zid boʻlgan jarayonni ularning roziligi va ishtirokisiz amalga oshirdi, mahalliy kanak xalqini oʻz taqdiriga oid qarorlarni qabul qilish jarayonidan ataylab chetlab oʻtdi, ularning siyosiy irodasini zaiflashtirish va anʼanaviy obroʻ-eʼtiborni obroʻsizlantirishga qaratilgan siyosatni amalga oshirdi Hujjatda qayd etilishicha, Fransiyaning 1998 yilda imzolangan Noumea kelishuvi mohiyatini o‘z foydasiga o‘zgartirishi dekolonizatsiya jarayonining qonuniyligiga jiddiy putur yetkazadi va ularning roziligisiz Kanak xalqining kelajagi haqida qaror qabul qilish xavfini oshiradi Qo‘mita, shuningdek, xalqaro inson huquqlari doirasida 2024-yil may oyida mahalliy aholining qonuniy norozilik namoyishlari chog‘ida xavfsizlik kuchlari tomonidan haddan tashqari kuch ishlatish, jumladan, o‘limga olib keladigan zo‘ravonlik holatlarini tekshirish muhimligini ta’kidladi. Bundan tashqari, 2025-yilda Bujival shahrida yopiq eshiklar ortida o‘tkazilgan muzokaralar natijasida Kanakning kelajagi bo‘yicha yangi siyosiy kelishuv tayyorlangani, ammo bu jarayonda Kanak xalqi vakili bo‘lgan muassasalarning ishtiroki ta’minlanmagani ta’kidlandi Hujjatda aytilishicha, Kanak xalqi hali ham tarkibiy irqiy kamsitishlarga duchor bo'lmoqda. Bu holat ularning siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlaridan to‘liq va teng foydalanishida jiddiy cheklovlar yaratadi. Shu sababli Fransiya hukumati kanak xalqining siyosiy jarayonlarda teng va samarali ishtirokini ta’minlash, ularning asosiy huquqlari himoyasini kafolatlash, zo‘ravonlik haqidagi da’volarni mustaqil va oshkora tergov qilish, shuningdek, BMTning tegishli tavsiyalarini to‘liq va izchil amalga oshirishga chaqiriladi Eslatib o‘tamiz, Boku tashabbus guruhi tomonidan 2024-yilda BMT Inson huquqlari qo‘mitasiga taqdim etilgan muqobil hisobotda Fransiyaning mustamlakachilik siyosati va kanakliklar huquqlarining poymol etilishiga oid masalalar qo‘mita joriy bayonotida ham o‘z aksini topgan 2026 © AZERTAC. Mualliflik huquqi himoyalangan. Axborotdan foydalanish giperhavola bilan havola qilinishi kerak