Bokudan butun dunyoga cho'zilgan energiya strategiyasi: resurs mamlakatidan strategik aktyorga - TAHLIL

“Boku energiya haftaligi”da global energiya xavfsizligi, “yashil energiya”ga o‘tish, mintaqaviy hamkorlik va kelajakning iqtisodiy modeli muhokama qilinadi. Bu Ozarbayjon allaqachon mintaqaviy energiya ishlab chiqaruvchi davlatdan global energetika kun tartibining faol ishtirokchisiga aylanganidan dalolat beradi O‘ttiz yil avval Kaspiy neft va gaz ko‘rgazmasi boshlanganda Ozarbayjon o‘zining ilk qadamlarini tashlayotgan edi. Bugungi kunda “Boku energiya haftaligi” dunyodagi yetakchi energetika platformalaridan biri hisoblanadi. Bir paytlar faqat mintaqa uchun muhim bo‘lgan energetika tadbiri bugun global energetika siyosati muhokama qilinadigan nufuzli xalqaro maydonlardan biriga aylangani bejiz emas Ushbu rivojlanish yo'li nafaqat ko'rgazmaning o'sishini, balki Ozarbayjon energetika strategiyasining tarixiy o'zgarishini ham aks ettiradi. Prezident Ilhom Aliyev ta’kidlaganidek, Kaspiy neft va gaz ko‘rgazmasi zamonaviy Ozarbayjonning energetika rivojiga poydevor qo‘ydi: “Zamon o‘tgan sayin u o‘zgarib, keng qamrovga ega bo‘ldi va endi “Boku energiya haftaligi” deb nomlanadi, bu ko‘plab voqealar va muhim foydali marosimlar bilan esda qoladi. To‘g‘ri xabar qilingan ediki, “Shohdengiz” gaz koni to‘g‘ridan-to‘g‘ri iyun oyida imzolangan dunyodagi eng yirik gaz shartnomasi hisoblanadi. 1996. Shunday qilib, soni ortib borayotgan mamlakatlarning energiya xavfsizligiga hissa qo'shayotgan Ozarbayjon gazi ishlab chiqarishda yangi sahifa ochildi" Milliy Majlisning Iqtisodiy siyosat, sanoat va tadbirkorlik qo‘mitasi a’zosi Rovshan Murodovning fikricha, Prezident Ilhom Aliyevning “Boku energiya haftaligi”dagi murojaatlari Ozarbayjon energetika resurslarini nafaqat iqtisodiy daromad manbai, balki milliy taraqqiyot va geosiyosiy qudratning asosiy vositalaridan biriga aylantirganini ko‘rsatadi: "Prezident Ilhom Aliyevning Boku energiya haftaligidagi xabarlari Ozarbayjonning energetika siyosati klassik xomashyo eksporti modelidan chiqib, yanada kengroq strategik mazmun kasb etganini koʻrsatmoqda. Mamlakat energiya resurslaridan nafaqat iqtisodiy daromad manbai, balki milliy rivojlanish, geosiyosiy taʼsir va xalqaro mavqeini mustahkamlashning asosiy vositalaridan biri sifatida ham foydalanmoqda" Davlatimiz rahbarining bu fikrlari Ozarbayjon energetika tarixidagi muhim bosqichlarni yana bir bor eslatadi. O‘sha davrda asos solingan strategik energetika siyosati keyingi yillarda mamlakatimiz iqtisodiy taraqqiyoti, xalqaro sheriklik munosabatlari, geosiyosiy mavqeini mustahkamlashning asosiy tayanchlaridan biriga aylandi. Bugungi kunda Ozarbayjon gazi va nefti nafaqat iqtisodiy resurs, balki xalqaro hamkorlikni mustahkamlovchi, energiya xavfsizligini ta’minlashga hissa qo‘shadigan va mamlakatning jahon miqyosidagi obro‘-e’tiborini oshiruvchi muhim strategik vositadir Mintaqaviy loyihadan global kuchga qadar 1994-yilda imzolangan “Asr shartnomasi” Ozarbayjonning yangi tarixida burilish nuqtasi bo‘ldi. Keyinchalik Boku-Tbilisi-Jayhon, Boku-Tbilisi-Erzurum, TANAP, TAP va Janubiy gaz yoʻlagi kabi loyihalar mamlakatning xalqaro energetika xaritasidagi oʻrnini mustahkamladi Rovshan Murodov Ozarbayjonning soʻnggi oʻttiz yildagi eng muhim yutuqlaridan biri uning boy energetika resurslarini haqiqiy davlat qudratiga aylantirgani ekanligini taʼkidladi: “Koʻpgina mamlakatlar neft va gaz resurslariga ega boʻlsa-da, bu salohiyatni mustaqil tashqi siyosatga, barqaror iqtisodiy rivojlanishga va xalqaro ishonchga aylantirish har bir davlatning imkoniyatiga ega emas. Boku-Tbilisi-Erzurum, TANAP, TAP va Janubiy gaz koridori kabi global ahamiyatga ega loyihalar bilan muvaffaqiyatli davom etdi Rovshan Murodov, Milliy Majlisning Iqtisodiy siyosat, sanoat va tadbirkorlik qo‘mitasi a’zosi AQSh prezidenti Donald Tramp, Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on va Buyuk Britaniya Bosh vaziri Key Starmerning “Boku energiya haftaligi”ga yo‘llagan maktublari Ozarbayjonni energiya xavfsizligi sohasida ishonchli hamkor sifatida ko‘rishini yana bir bor namoyish etdi Dunyoni faqat mafkura bilan yoritish mumkin emas So'nggi yillarda global energetika siyosatida energiyaga o'tish kontseptsiyasi ba'zan neft va gazdan butunlay voz kechish sifatida taqdim etilmoqda. Bir qator xalqaro platformalarda an'anaviy energiya ishlab chiqaruvchilari tanqid nishoniga aylangan, uglevodorod resurslariga ega mamlakatlar global iqlim muammolari uchun asosan mas'ul ekani da'vo qilingan. Biroq so‘nggi yillardagi energetik inqirozlar, ta’minot zanjiri muammolari va geosiyosiy mojarolar jahon iqtisodiyoti yaqin kelajakda neft va gazsiz ishlay olmasligini ko‘rsatdi “Ko'p yillar davomida neft va gaz qazib olish bilan shug'ullanuvchi mamlakatlar va kompaniyalarga ular qoralangan, ba'zan bulg'angan, sayyorani yo'q qilishda ayblangan. Ularni jamoatchilik fikri hech qanday asossiz burchakka itarib yubordi”, dedi Prezident Ilhom Aliyev ushbu masalaga to‘xtalib Davlatimiz rahbari ta’kidlaganidek, jahon energetika bozoridagi so‘nggi voqealar yanada pragmatik yondashuv muhimligini ochib berdi. Energetika xavfsizligi va “yashil oʻtish” oʻrtasidagi muvozanatni saqlash allaqachon xalqaro kun tartibining asosiy mavzularidan biriga aylangan Ozarbayjonning energetika siyosati ana shu tamoyilga asoslanadi. Bir tomondan, mamlakat neft-gaz sohasini rivojlantirishni davom ettirish orqali hamkor davlatlarning energiya xavfsizligiga hissa qo‘shsa, ikkinchi tomondan qayta tiklanadigan energiya manbalarini rivojlantirishga milliardlab dollar sarmoya kiritmoqda. Bu yondashuv Ozarbayjonning energetika strategiyasi mafkuraviy yondashuvlarga emas, balki iqtisodiy voqelik va uzoq muddatli milliy manfaatlarga asoslanganligini ko‘rsatadi Qanday qilib energiya daromadlari davlat hokimiyatiga aylandi? Ozarbayjon modelining asosiy xususiyati energiya daromadlarini strategik maqsadlarga yo'naltirishdir Prezident Ilhom Aliyev ta’kidlaganidek, Ozarbayjon energiya manbalaridan olgan daromadini inson kapitali, ta’lim, sog’liqni saqlash, infratuzilma loyihalari va kuchli armiya qurishga yo’naltirdi Bu siyosat natijasida mamlakatimizda keng ko‘lamli infratuzilma loyihalari amalga oshirildi, ijtimoiy farovonlik oshdi, mudofaa salohiyati mustahkamlandi, Ozarbayjon iqtisodiy jihatdan barqaror davlatga aylandi 1990-yillardagi Ozarbayjon va bugungi Ozarbayjon Ozarbayjonning soʻnggi oʻttiz yildagi taraqqiyot yoʻlini aniqroq koʻrish uchun 1990-yillar boshidagi vaziyatni bugungi voqelik bilan solishtirishning oʻzi kifoya. Bir paytlar energiya taqchilligi, yuqori qashshoqlik va iqtisodiy qiyinchiliklarga duch kelgan mamlakat bugun katta moliyaviy resurslarga ega, xalqaro investitsiya loyihalarida ishtirok etuvchi energiya eksport qiluvchi davlatga aylandi Prezident Ilhom Aliyev ta’kidlaganidek, bizda Ozarbayjondan mablag‘ yo‘q edi: “Biz elektr energiyasini import qildik. Biz hatto tabiiy gazni ham import qildik. Qashshoqlik darajasi 50 foizdan oshdi. Ishsizlik keng tarqalgan edi. Mustaqil davlat sifatida yashab, olg‘a intilishimizning yagona yo‘li bor tabiiy boyliklardan foydalanish edi. Ozarbayjon Kaspiy dengizi resurslarini xalqaro neft kompaniyalari uchun ochgan birinchi davlat bo'ldi. O'shandan beri ko'p narsa sodir bo'ldi » O‘sha davrda qabul qilingan strategik qarorlar Ozarbayjon taraqqiyotiga zamin yaratdi. Energetika sohasiga kiritilgan sarmoyalar mamlakat iqtisodiyotining tiklanishini tezlashtirdi, qashshoqlik darajasi keskin kamaydi, davlat zaxiralari shakllantirildi, Ozarbayjon energiyaning mintaqaviy iste’molchisidan xalqaro energiya eksportchisiga aylandi. Bugungi kunda SOCAR turli mamlakatlarda investitsiya loyihalarini amalga oshirmoqda, Ozarbayjon esa global energiya xavfsizligiga hissa qo‘shayotgan muhim hamkor sifatida faoliyat yuritmoqda Kuchli iqtisodiyot kuchli armiyaning asosidir Ozarbayjonning mudofaa salohiyatini mustahkamlashda energiya daromadlari ham muhim rol o‘ynadi. Iqtisodiy imkoniyatlar zamonaviy armiya qurishga qaratildi va buning natijasida Ozarbayjon hududiy yaxlitligini tikladi Bugungi kunda Qorabog‘ va Sharqiy Zangezurda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli reabilitatsiya dasturlari ana shu iqtisodiy qudrat samarasi sifatida baholanmoqda “Yashil energiya” endi muqobil emas Ozarbayjonning energetika strategiyasi endi neft va gaz ishlab chiqarish bilan cheklanib qolmaydi. Mamlakat an’anaviy energetika sohasidagi afzalliklarini saqlab qolish bilan birga, qayta tiklanadigan energiya yo‘nalishida ham yangi bosqichga qadam qo‘ymoqda. Bugungi kunda “yashil energiya” Ozarbayjonning uzoq muddatli rivojlanish strategiyasining asosiy yo‘nalishlaridan biriga aylandi Milliy Majlis deputati Rovshan Murodovning fikricha, Ozarbayjon energetika siyosatining hozirgi bosqichini ajratib turuvchi asosiy xususiyat “yashil energetika” strategiyasining an’anaviy energiya resurslari bilan parallel ravishda ishlab chiqilishidir: “Jahon iqtisodiyoti uzoq vaqt davomida neft va gazga muhtoj bo‘lishini hisobga olib, Ozarbayjon bir tomondan o‘zining mavjud energetika afzalliklarini himoya qilmoqda, ikkinchi tomondan, energiyani qayta ishlashga qaratilgan muhim loyihalarni amalga oshirishdir. eksport va “yashil energiya” koridorlari” Darhaqiqat, so‘nggi yillarda amalga oshirilgan loyihalar Ozarbayjon energetikaga o‘tish jarayoniga nafaqat kelajak istiqboli, balki amaliy voqelik sifatida qaralayotganini ko‘rsatadi. Prezident Ilhom Aliyevning soʻzlariga koʻra, “bir qator loyihalar ishga tushirish bosqichida” “Kelgusi yil oxirigacha quyosh va shamol energiyasi bo‘yicha umumiy quvvatimiz 2 gigavattga etadi. 2032 yil oxiriga kelib bu ko'rsatkich 8 gigavattni tashkil qiladi. Agar biz faol rivojlantirayotgan gidroenergetika salohiyatini hisobga oladigan bo‘lsak, ayniqsa, Qorabog‘ va Sharqiy Zangezurda 300 megavattdan ortiq energiya ishga tushirilgan. Bu mamlakatimiz uchun qo‘shimcha energiya salohiyatini yaratadi. Bu salohiyat neft va gaz eksportimizni to‘ldiruvchi manbaga aylanadi”, dedi davlatimiz rahbari Bu maqsadlar Ozarbayjonning xalqaro energiya bozorida nafaqat uglevodorod eksportchisi, balki “yashil energiya” ishlab chiqaruvchisi va eksportchisi sifatida ham muhim mavqega ega bo‘lishini ko‘rsatadi. Xususan, Qorabog‘ va Sharqiy Zangezurning “yashil energetika” hududi sifatida rivojlanishi mamlakat energetika strategiyasida yangi bosqich shakllanganini tasdiqlaydi Ozarbayjon gazi allaqachon katta geografiyaning energiya xavfsizligi hisoblanadi Bugungi kunda Ozarbayjon gazi nafaqat mamlakatning eksport mahsuloti, balki ayni paytda Yevroosiyoning energiya xavfsizligining muhim elementlaridan biriga aylandi. Hozirda Ozarbayjon gazi dunyoning 16 davlatiga eksport qilinmoqda, energetika sohasidagi hamkorlik geografiyasi yil sayin kengayib bormoqda. Bu mamlakatimizning jahon energetika bozoridagi o‘rni va strategik ahamiyati ortib borayotganidan dalolatdir Deputat Rovshan Murodovning fikricha, Ozarbayjon tomonidan amalga oshirilayotgan energetika loyihalari sof iqtisodiy xususiyatga ega emas, ayni paytda muhim geosiyosiy ma’noga ega: “Bu loyihalar nafaqat energetika infratuzilmasini, balki Ozarbayjonning siyosiy irodasi, strategik qarashlari va diplomatik imkoniyatlarini ham aks ettiruvchi muhim geosiyosiy vositalardir. Ozarbayjon gazining Yevropaning energiya xavfsizligidagi roli mamlakatning xalqaro ahamiyatini yanada oshiradi. Xususan, SOCARning Germaniya va Avstriya bozorlariga chiqishi Ozarbayjonning energetika sohasidagi hamkorligi geografiyasini kengaytiruvchi muhim qadam sifatida baholanishi kerak Bugun Janubiy gaz yo‘lagi orqali Yevropaga yetkazib berilayotgan Ozarbayjon gazi ko‘plab davlatlar uchun muqobil va ishonchli energiya manbai bo‘lib xizmat qilmoqda. Aynan shu omil Ozarbayjonning energetika siyosatini mintaqaviy loyiha doirasidan chiqarib tashladi va uni global energiya xavfsizligining muhim tarkibiy qismlaridan biriga aylantirdi Energetikadan transportga: Zangezur yo‘lagi yangi bosqichni ochadi Bugungi kunda Ozarbayjonning geosiyosiy ahamiyati endi faqat energetika loyihalari bilan o‘lchanmaydi. Keyingi yillarda shakllangan yangi mintaqaviy voqeliklar mamlakatning transport, logistika va savdo sohalaridagi strategik mavqeini sezilarli darajada mustahkamladi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, Zangezur yo‘lagi nafaqat Ozarbayjon, balki butun mintaqaning iqtisodiy va geosiyosiy xaritasini o‘zgartira oladigan loyihalardan biri hisoblanadi Sharq va G‘arb, Osiyo va Yevropani bog‘laydigan ushbu yo‘nalish yuk tashishni jadallashtirish, tranzit imkoniyatlarini kengaytirish va mintaqaviy iqtisodiy integratsiyani chuqurlashtirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, yo‘lak energiya, transport va savdo yo‘llari kesishadigan yangi strategik platformani shakllantirish uchun sharoit yaratadi Rovshan Murodovning soʻzlariga koʻra, Zangezur yoʻlagi mintaqada hamkorlikning yangi bosqichini boshlashi mumkin: “Turkiya bilan elektr energiyasi aloqalarini oʻrnatish tashabbuslari va Zangezur yoʻlagi yaratgan yangi imkoniyatlar mintaqada energetika, logistika va savdo integratsiyasini yanada mustahkamlashi mumkin. Shu nuqtai nazardan, Zangezur yoʻlagi nafaqat transport yoʻnalishi, balki mintaqaviy xavfsizlik nuqtai nazaridan ham hamkorlikning strategik ahamiyatiga ega boʻlishi kerak Shu bois Zangezur yo‘lagi nafaqat yuk va yo‘lovchi tashishni ta’minlovchi kommunikatsiya liniyasi, balki energiya oqimi, savdo aloqalari va mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlovchi muhim geoiqtisodiy loyihadir. Loyihaning amalga oshirilishi Ozarbayjonning O‘rta koridordagi mavqeini yanada mustahkamlashi va mamlakatni Yevroosiyodagi asosiy logistika va transport markazlaridan biriga aylantirishi mumkin Ozarbayjonning asosiy ustunligi nimada? Prezident Ilhom Aliyevning “Boku energiya haftaligi”dagi nutqidagi asosiy xabarlardan biri tabiiy resurslarning o‘zi rivojlanish kafolati emasligi edi. Asosiy masala - bu resurslardan qanday foydalanish, olingan daromadlar qanday maqsadlarga yo'naltirilganligi va ularni davlatning uzoq muddatli rivojlanish strategiyasiga qanday kiritishdir. Ozarbayjonning so‘nggi o‘ttiz yilda erishgan natijalari bu yondashuvning muvaffaqiyatidan dalolat beradi Mamlakatimiz energiya resurslaridan olinayotgan daromad nafaqat iqtisodiy ko‘rsatkichlarni yaxshilash, balki kuchli davlat institutlarini shakllantirish, zamonaviy infratuzilmani barpo etish, insonparvarlik salohiyatini oshirishga ham sarflanmoqda. poytaxtini rivojlantirish, mudofaa qobiliyatini mustahkamlash va xalqaro mavqeini mustahkamlashga e’tibor qaratdi. Natijada energetika resurslari iqtisodiy resurs bo‘lish bilan birga milliy kuch omiliga aylandi Milliy Majlis deputati Rovshan Murodov Ozarbayjonning so‘nggi yillarda amalga oshirgan energetika siyosati mamlakatning mintaqaviy energiya ishlab chiqaruvchi davlatdan global energiya xavfsizligiga hissa qo‘shadigan strategik sherikga aylanishida hal qiluvchi rol o‘ynaganini ta’kidladi: “Prezident Ilhom Aliyev rahnamoligida amalga oshirilayotgan energetika siyosati Ozarbayjonni neft va gaz eksport qiluvchi muhim davlat maqomidan chiqarib, global energiya xavfsizligi jarayoniga faol hissa qo‘shayotgan davlatlardan biriga aylantirmoqda. “Yashil transformatsiya” bu strategiya mamlakatning ham mintaqaviy, ham xalqaro miqyosdagi mavqeini mustahkamlashga xizmat qiladi” Prezident Ilhom Aliyev oʻz nutqida Ozarbayjonning rivojlanish modelining mazmun-mohiyatini tushuntirib, jahon energetika maydonidagi hozirgi vaziyat AQSh Prezidentining juda dono va pragmatik siyosati tufayli yaratilganini taʼkidladi: "Biz hammamiz undan yana bir bor minnatdormiz. Neft va gaz borligida mamlakatlarni ayblamaslik kerak, chunki neft va gaz har bir mamlakatning dengiz tubidagi boshqa oddiy xomashyosi kabi. Ozarbayjon mustaqilligining boshida shunday bo'ldi, shuning uchun ham mamlakatlar neftning mavjudligiga emas, balki ular o'z mamlakatining rivojlanishiga, hayot sharoitlarini yaxshilashga investitsiya qilishlariga qarab baholanishi kerak Davlat rahbarining bu fikrlari Ozarbayjon energetika strategiyasining asosiy falsafasini ochib beradi. Bu modelning zamirida resurslarning mavjudligi emas, balki ularni milliy manfaatlarga muvofiq va istiqbolli tarzda boshqarish yotadi. Shuning uchun ham Ozarbayjon o‘z energiya resurslarini iqtisodiy qaramlik manbai emas, balki barqaror rivojlanish, siyosiy mustaqillik va xalqaro ta’sirning asosiy tayanchlaridan biriga aylantira oldi Bugungi kunda Boku nafaqat energiya ishlab chiqaruvchi poytaxt. Boku global energiya xavfsizligi, mintaqaviy hamkorlik, yashil oʻtish jarayoni va yangi geoiqtisodiy voqeliklar muhokama qilinadigan muhim xalqaro platformadir. Ozarbayjonning so‘nggi o‘ttiz yilda bosib o‘tgan yo‘li shuni ko‘rsatadiki, to‘g‘ri yo‘naltirilgan tabiiy resurslar mamlakatni oddiy energiya ishlab chiqaruvchi davlatdan xalqaro jarayonlarga ta’sir etuvchi muhim geosiyosiy aktyorga aylantira oladi