Ozarbayjon-Turkiya munosabatlari Turk dunyosidagi hamkorlikning asosiy ustunlaridan biridir

Ozarbayjon-Turkiya munosabatlari oddiy davlatlararo munosabatlar doirasiga to‘g‘ri kelmaydigan, tarixiy xotira, mushtarak madaniyat, til va ma’naviy aloqaga asoslangan nodir munosabatlar modelidir. Bu munosabatlarning mazmun-mohiyati nafaqat diplomatik bayonnomalarda, balki xalqlar xotirasida, tarix sinovlari va zamonaviy davrning strategik voqeliklarida ham shakllandi. “Bir millat, ikki davlat” falsafasi Ozarbayjon va Turkiya oʻrtasidagi munosabatlarning maʼnaviy, siyosiy va geosiyosiy asosini tashkil etadi Bu haqda Milliy Majlis a’zosi Azer Karimli “AZERTA”ga bergan bayonotida aytib o‘tdi Uning aytishicha, tarixiy nuqtai nazardan Ozarbayjon va Turkiya bir xil sivilizatsiya makonining, turk-islom madaniyati va mushtarak siyosiy va ma’naviy merosning tashuvchisi hisoblanadi. 20-asr boshlarida Ozarbayjon Demokratik Respublikasi tashkil etilganda Usmonli Turkiyaning Ozarbayjonni qoʻllab-quvvatlagani bu birodarlikning eng yorqin sahifalaridan biri sifatida tarixga kirdi. 1918-yil 15-sentabrda Bokuni ozod qilishda Kavkaz islom armiyasining oʻynagan roli Ozarbayjon davlatchiligini mustahkamlash nuqtai nazaridan muhim voqea boʻldi. Bu voqea ikki xalqning nafaqat siyosiy, balki qon va taqdirga asoslangan birodarlik timsoliga aylandi Sovet davrida Ozarbayjon va Turkiya o'rtasidagi rasmiy siyosiy aloqalar cheklangan bo'lsa-da, ma'naviy aloqalar hech qachon uzilmagan. Til, adabiyot, musiqa, oila xotirasi, milliy ong ikki xalq o‘rtasida ko‘rinmas ko‘prik bo‘lib xizmat qildi. Ozarbayjon davlat mustaqilligini tiklangach, bu aloqalar yana rasmiy davlat siyosati darajasiga ko'tarildi. Mustaqillikning ilk yillarida Turkiya Ozarbayjon uchun nafaqat doʻst va qardosh davlat, balki xalqaro maydonga chiqish, davlat institutlarini barpo etish, armiya qurilishi, taʼlim, iqtisodiy hamkorlik va diplomatik qoʻllab-quvvatlash borasida ham muhim strategik sherik boʻlgan. Buyuk Yo‘lboshchi Haydar Aliyevning “Bir xalq, ikki davlat” konsepsiyasi bu munosabatlarning siyosiy-falsafiy asosini belgilab berdi. O‘sha davrdan boshlab Ozarbayjon-Turkiya munosabatlari hissiy birodarlik darajasidan tizimli strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi "44 kunlik Vatan urushi davomida Ozarbayjon-Turkiya munosabatlarida yangi tarixiy bosqich ochildi. Turkiya birinchi kundanoq Ozarbayjonning haqli da'vatiga aniq siyosiy va ma'naviy yordam berdi. Bu qo'llab-quvvatlash nafaqat ikki davlatning yaqinligini, balki mintaqada yangi voqelikni shakllantirishda Turkiyaning Ozarbayjonni qo'llab-quvvatlashini ham ko'rsatdi. "Iyun kuni Turkiya bilan Ozarbayjon Respublikasi o'rtasida "Ittifoq respublikasi to'g'risida Shusha deklaratsiyasi" imzolandi. 2021-yil 15-da Ozarbayjonning madaniy poytaxti, Qorabogʻning toji boʻlgan Shusha shahrida ushbu munosabatlarning dalilidir. Shushada va Milliy ozodlik kunida hujjatning imzolanishi ozarbayjon xalqi uchun madaniyat, gʻurur va gʻalaba ramzi boʻldi Shusha deklaratsiyasining asosiy ahamiyati shundaki, mazkur hujjat Ozarbayjon va Turkiya oʻrtasidagi munosabatlarning barcha yoʻnalishlarini yagona strategik asosga keltirdi. U siyosiy muloqot, mudofaa va xavfsizlik, tashqi siyosatni muvofiqlashtirish, iqtisodiyot, energetika, transport, media, ta’lim, madaniyat, gumanitar sohalar va turkiy dunyo doirasidagi hamkorlikni o‘z ichiga oladi. Deklaratsiyaga ko‘ra, agar tomonlardan birining mustaqilligi, suvereniteti, hududiy yaxlitligi va xavfsizligiga tahdid mavjud bo‘lsa, tomonlar BMT Nizomiga muvofiq birgalikda maslahatlashuvlar o‘tkazishi va zarur yordam ko‘rsatishi shart Shu nuqtai nazardan, Shusha deklaratsiyasi nafaqat ikki tomonlama hujjat, balki Janubiy Kavkazda yangi xavfsizlik arxitekturasining muhim elementidir. Bu nafaqat Ozarbayjon va Turkiyaning, balki butun mintaqaning kelajagi uchun ham muhim. Hujjat Janubiy Kavkazda barqaror tinchlik, iqtisodiy integratsiya va o‘zaro manfaatli hamkorlikni kengaytirishga xizmat qiladi. Ozarbayjon tomonidan yaratilgan yangi geosiyosiy voqeliklar mintaqaning transport va logistika xaritasini o‘zgartirdi. Shu nuqtai nazardan, Deklaratsiyada alohida o‘rin tutgan “Zangezur yo‘lagi” loyihasi Yevropa va Osiyoni bog‘lovchi strategik ko‘prik rolini o‘ynaydi”, — dedi A.Karimli Deputat hozirda Ozarbayjon-Turkiya munosabatlari mintaqaviy integratsiya, energetika xavfsizligi, transport aloqalari va turkiy dunyo hamkorligining asosiy ustunlaridan biri ekanligini ta’kidladi. O'rta koridor, Baku-Tbilisi-Kars liniyasi, TANAP, yashil energiya loyihalari, Qorabog' va Sharq Zangezurdagi restavratsiya va qurilish ishlari ham ana shu hamkorlikning amaliy samarasidir. Turk shirkatlarining ozod qilingan hududlarni tiklash jarayonida ishtirok etishi, Fuzuliy xalqaro aeroporti, Agdamning bosh rejasi va Zangilon yo‘nalishidagi loyihalar ham bu hamkorlikning haqiqiy mazmunini ko‘rsatadi. Ozarbayjon va Turkiya ayni paytda Turkiy davlatlar tashkilotining asosiy yetakchi kuchlaridan biri hisoblanadi. Bu yo‘nalishdagi hamkorlik nafaqat etnik-madaniy birlik, balki iqtisodiy integratsiya, transport yo‘llari, energetika siyosati va xalqaro platformalarda o‘zaro qo‘llab-quvvatlash nuqtai nazaridan ham strategik ahamiyatga ega. Shu ma’noda Shusha deklaratsiyasi Ozarbayjon-Turkiya munosabatlarini turkiy dunyoning kengroq integratsiya jarayoniga bog‘lovchi muhim hujjatdir "Ozarbayjon-Turkiya munosabatlari tarixdan zamonaviy geosiyosiy ittifoqqa aylangan qardoshlik namunasidir. Bu munosabatlar 1918-yilning tarixiy xotirasi, 1991-1992 yillardagi mustaqillik va diplomatik boshlanishi, Buyuk Yoʻlboshchi Haydar Aliyevning "Bir xalq, ikki davlat" falsafasi va Shularchak urushining yangi xalq urushi Delarshak sinovidan kelib chiqqan. Shusha deklaratsiyasi o‘tmishdagi qardoshlikni kelajakning strategik yo‘l xaritasiga aylantiradi, “Bugun Ozarbayjon va Turkiya ikki do‘st davlat emas, balki mintaqadagi tinchlik, xavfsizlik va taraqqiyotning asosiy ustunlaridan biriga aylangan ittifoqchilardir”, deb qo‘shimcha qildi u 2026 © AZERTAC. Mualliflik huquqi himoyalangan. Ma'lumotlardan foydalanish giperhavola bilan havola qilinishi kerak