“Ozarbayjon shaharsozlik modeliga o‘ziga xos yondashuvga ega”

Ozarbayjonda muhim xalqaro tadbir – Butunjahon shaharsozlik forumining (WUF13) 13-sessiyasi bo‘lib o‘tmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholi punktlari dasturi va Ozarbayjon hukumati hamkorligida tashkil etilgan tadbir “Hamma uchun yashash joylari: xavfsiz va barqaror shaharlar va aholi punktlari” mavzusiga bag‘ishlangan Butunjahon shaharsozlik forumi 2001 yilda BMT Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan qaror asosida har ikki yilda bir marta o‘tkaziladi. Tadbirning birinchi sessiyasi 2002 yilda Keniya poytaxti Nayrobida bo‘lib o‘tgan Ma'lumki, urbanizatsiya dunyo uchun eng dolzarb muammolardan biriga aylandi. Aytilgan mavzu hozirda dunyo uchun dolzarbdir. Urbanizatsiyaning tezlashishi ko'plab qiyinchiliklar va muammolarni keltirib chiqaradi. Hozirda dunyo aholisining yarmidan ko‘pi shaharlarda istiqomat qiladi. BMT prognozlariga ko'ra, yaqin 25 yil ichida bu ko'rsatkich 70 foizga etadi. Bu, albatta, shaharlarning haddan tashqari yuklanishi, ekologik muvozanatning buzilishi, yashil maydonlarning qisqarishi, transport muammolarining ko'payishi, shuningdek, qishloqlarning bo'shashishini anglatadi. BMT statistik ma’lumotlariga ko‘ra, hozirda dunyoda 2,8 milliardga yaqin odam qoniqarsiz sharoitda yashamoqda, 300 milliondan ortiq kishi doimiy yashash joyiga ega emas, 1,1 milliard kishi esa xarobalarda yashaydi. Albatta, bu muammolar boshqa qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi va umuman odamlarning ijtimoiy ta’minotiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Butun dunyodan WUF13 ga katta qiziqish bildirildi. 182 davlatdan 45 mingdan ortiq ishtirokchining ro‘yxatga olinishi, sessiyalarda faol ishtirok etishi, muhokamalar ham shundan dalolat beradi. Boku sessiyasi nima bilan esda qoladi va u tilga olingan muammolarni hal etishda qanday rol o‘ynashi mumkin? Milliy Majlisning Iqtisodiy siyosat, sanoat va tadbirkorlik qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Azer Badamov “525” nashriga bergan intervyusida mavzuga batafsil to‘xtalib o‘tdi Janob Azer, Jahon shaharsozlik forumi 2002-yildan buyon oʻtkazib kelinmoqda. Sizningcha, oʻtgan yillar davomida ushbu forum oʻz maqsadlariga qay darajada erisha oldi? Bugungi kunda dunyo uzluksiz urbanizatsiya jarayonini boshdan kechirmoqda. Bu jarayon global muammolar sharoitida shaharlar bilan bir qatorda qishloqlarning ham o‘zgarishiga fundamental ta’sir ko‘rsatadi. Bu jarayon milliy merosni saqlashga salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. Buning uchun, albatta, parallel ravishda zarur qadamlar qo'yilishi kerak. Davlatlar va xalqlar fundamental qadriyatlarga zarar yetkazilmasligi yoki buzilmasligi uchun bu borada jiddiy qadamlar tashlashi kerak. Bu jarayonda ekologik muvozanatni saqlashga e’tibor qaratish lozim bo‘lgan asosiy jihatlardan biridir Shuni ta'kidlash kerakki, Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) barqaror rivojlanish konsepsiyalari bo'yicha oldimizda turgan juda muhim vazifalarni belgilab beradi. Bu chaqiriqlarga bir tomonlama javob berish deyarli mumkin emas. Shunday ekan, davlatlar va barcha manfaatdor tomonlar o‘z kuchlarini birlashtirib, bu yo‘nalishda kelishilgan faoliyatni amalga oshirishlari kerak Bokuda o'tkaziladigan WUF13 nimasi bilan farq qiladi? WUF13 juda katta va muhim voqea. Avvalo, Ozarbayjon bunday yirik tadbirga birinchi marta mezbonlik qilayotgani yo‘q. Ozarbayjon global tadbirlarni o‘tkazishda katta tajribaga ega. Bungacha Ozarbayjon COP29 kabi yirik va keng ko‘lamli tadbirga mezbonlik qilgan. Mamlakatimiz ushbu tadbirni muvaffaqiyatli yakunladi. Aynan Ozarbayjonning sa'y-harakatlari bilan COP29da muhim natijalarga erishildi va u tarixiy anjumanga aylandi. Shu bilan birga, mamlakatimiz tashkiliy masalalar bilan bog‘liq muvaffaqiyatlar modelini shakllantirishga muvaffaq bo‘ldi va ozarbayjon xalqining madaniy qiyofasini dunyoga yana bir bor namoyish etdi WUF13 tadbiri ham yuqori saviyada tashkil etildi. Umuman olganda, Ozarbayjon muhim xalqaro tadbirlarni tashkil etishda katta tajribaga ega. WUF13 kunlarida ishtirokchilar ommaviy axborot vositalariga bergan bayonotlarida tashkilotga e'tibor berishadi. WUF13 doirasida bir qator tematik sessiyalar ham o'tkaziladi, ular davomida akademik doiralar, tahlil markazlari, ushbu mavzularga bevosita aloqador shaxslar va muassasalar o'z fikrlarini bildiradilar. Shu bois mazkur tadbir fikr almashish nuqtai nazaridan ham muhim ahamiyatga ega Ozarbayjon dunyoda ko'p tomonlama munosabatlarga hissa qo'shayotgan davlatdir. Aytib o‘tganingizdek, u avval ham ko‘plab bunday tadbirlarni muvaffaqiyatli o‘tkazgan. Oxirgi COP29 buning eng muvaffaqiyatli namunasidir. Shu nuqtai nazardan WUF13 qanday natijalarni va'da qilmoqda? Albatta, Ozarbayjon shaharsozlik forumini o‘tkazish bilan butun dunyo e’tiborini tortadi uni mamlakatimiz va butun Janubiy Kavkazga yo‘naltirishga muvaffaq bo‘ldi. Mintaqada barqaror tinchlikni ta’minlash yo‘lida fundamental qadamlar qo‘yilmoqda, Ozarbayjon tinchlik me’moridir. Bu borada Ozarbayjon xalqi o‘zining madaniy qiyofasini dunyoga yana bir bor namoyon etmoqda. Ha, Ozarbayjon dunyoda ko‘p tomonlama munosabatlarga hissa qo‘shayotgan davlat. Hamkorlik platformalarini kengaytirish, shuningdek, diplomatiyani qabul qilish muhim omillardan biridir. Janob Prezident Ilhom Aliyev “Euronews” telekanaliga bergan intervyusida diplomatiya muhimligiga yana bir bor e’tibor qaratdi. Ozarbayjon barcha muammolar muzokara stoli atrofida hal qilinishiga ishonadigan va buning uchun harakat qiladigan davlat. Prezident Ilhom Aliyev Ozarbayjon hamisha diplomatiya tarafdori ekanligini, diplomatiyasiz resurslarimizni bozorga olib chiqa olmasligimizni aytdi. Chunki buning uchun boshqa davlatlar hududidan o‘tish, qo‘shni va qo‘shni qo‘shnilar bilan yaxshi munosabatlar o‘rnatish, ko‘p tomonlama hamkorlik formatini shakllantirish, ishlab chiqaruvchilar, tranzit mamlakatlar va iste’molchilar o‘rtasida har bir kishi o‘z qoidalariga rioya qilishi, daromad olishi uchun manfaatli vaziyat yaratish zarur edi. Davlat rahbari bu borada Ozarbayjon tajribasi foydali bo‘lishi mumkinligini qo‘shimcha qildi Dunyodagi urbanizatsiya jarayonining salbiy yoki ijobiy tomonlari ko'proqmi? Albatta, urbanizatsiya jarayonining ijobiy va salbiy tomonlari ham bor. Bu yo'nalishda tarozida vazn ortishi uchun ijobiy tomonlarga harakat qilishimiz kerak. Ozarbayjon bu yo‘lda so‘zda emas, amalda qadam tashlamoqda. Ozarbayjon 30 yilga yaqin yerlarimiz bosib olinganiga qaramay, mintaqani tiklab, yaratmoqda. Shuningdek, bu yerda zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash bilan birga, hududni yashil energetika hududi sifatida qayta qurayotgani ham ekologik muvozanatni saqlashga katta hissa qo‘shmoqda Ushbu forumda Ozarbayjonning shaharsozlik modeli, ayniqsa Qorabog' va Sharqiy Zangezurda amalga oshirilgan rekonstruksiya modeli batafsil taqdim etildi. Bu model dunyoga qay darajada namuna bo'la oladi? Ozarbayjonning shaharsozlik modeliga nisbatan o'ziga xos yondashuvi mavjud. Qorabog‘ va Sharqiy Zangezur qayta tiklanayotgan bir paytda biz tarixiy xotiramiz, milliy-ma’naviy merosimizni asrab-avaylash masalasiga juda sezgirmiz. Janob Prezident Ilhom Aliyev va Birinchi Vitse-Prezident Mehribon Aliyeva bu borada juda puxta o‘ylangan qadamlar tashlamoqda. Shahar va qishloqlarning Bosh rejasini ishlab chiqishda biz bir vaqtlar ichki ko‘chirilganlar va qochqinlar deb atagan odamlarning fikr-mulohazasiga katta ahamiyat beriladi. Bu esa davlatimiz tomonidan bu odamlarning yillar davomida boshdan kechirgan tuyg‘ulariga qanchalik yuksak baho berayotganini ko‘rsatadi Bugun Agdamni Xirosima bilan solishtiradigan bo'lsak, Ozarbayjonga yetkazilgan zarar miqdori yaqqol ko'rinib turibdi, deb o'ylayman. Bosqindan keyin biz ham kon muammosidan aziyat chekmoqdamiz. Aytish mumkinki, restavratsiya va qurilish ishlari kon muammosi tufayli kechikmoqda va xalqaro hamjamiyat bu borada aniq choralar ko'rishi kerak. “Buyuk qaytish” dasturi davom etmoqda. Ushbu Qaytish dasturi doirasida 85 ming kishi o'z vataniga qaytdi. Prezident Ozarbayjonda shahar va qishloqlarni noldan qurish bo‘yicha mislsiz tajriba shakllanganini ta’kidladi. Ozod qilingan hududlarda “Aqlli shahar” va “Aqlli qishloq” konsepsiyalari bo‘yicha loyihalar amalga oshirilmoqda. Qayta qurishning dastlabki yillarida asosiy investitsiyalar infratuzilmani yaratishga yo'naltirildi. Hozirda asosiy sarmoyalar turar-joy massivlarini qurishga yo‘naltirilmoqda. Davlatimiz rahbari ta’kidlaganidek, bizning tajribamiz shu kabi muammolarga duch kelgan mamlakatlarda qayta qurish uchun namuna bo‘la oladi O‘ylaymanki, bunday tadbirlarning Ozarbayjonda o‘tkazilishi, bir tomondan, mamlakatimizning xalqaro obro‘-e’tiboriga ijobiy ta’sir ko‘rsatsa, ikkinchi tomondan, mintaqamizda barqaror tinchlik rivojiga xizmat qiladi, shuningdek, xorijiy investorlarning mintaqaga qiziqishini oshiradi. Mintaqaga xorijiy sarmoya kiritilsa, bu omilning o‘zi barqaror tinchlikka xizmat qilishi shubhasiz