Ozarbayjonning xalqaro energiya bozorlaridagi strategik roli kuchaydi INTERVYU

Ispaniya va Portugaliyadan keyin Ozarbayjon Yevropadagi eng katta yashil energiya salohiyatiga ega Xalqaro huquq, xavfsizlik va energetika siyosati bo‘yicha mutaxassis, Vengriyada faoliyat yuritayotgan Dunay instituti katta ilmiy xodimi Farid Shukurlu “Boku energiya haftaligi”ning ahamiyati, Ozarbayjonning global energetika siyosatidagi o‘rni haqidagi AZRTAC savollariga javob berdi Jahon iqtisodiy integratsiyasi chuqurlashib borayotgan, energiya xavfsizligi, transport aloqasi va geoiqtisodiy hamkorlik masalalari birinchi o‘rinda turgan bir paytda mamlakatimizda tashkil etilgan “Boku energiya haftaligi”ning ahamiyatini qanday tavsiflash mumkin? Ozarbayjon har yili energetika sohasida turli xalqaro konferensiyalarga mezbonlik qiladi va o'z mamlakatida energiya xavfsizligi sohasida ixtisoslashgan dunyo mutaxassislarini qabul qiladi. Bu omil Ozarbayjonning nafaqat Janubiy Kavkazda, balki xalqaro maydonda ham energiya transformatsiyasi va xavfsizligi sohasida yetakchi davlatlardan biriga aylanganidan dalolat beradi. Ayniqsa, Vatan urushidan keyin Ozarbayjon ko‘plab jahon yetakchilarining e’tiborini tortgan davlatga aylandi. Bunga Ozarbayjon va Birlashgan Arab Amirliklari oʻrtasida amalga oshirilgan yangi energiya loyihalarini misol qilib keltirish mumkin. Xususan, BAA milliy neft kompaniyasi ADNOC, xalqaro energetika investitsiya kompaniyasi XRG va Masdar kabi gigantlarning so‘nggi uch yilda Ozarbayjonga kiritgan sarmoyalari mamlakatimizning ham Fors ko‘rfazi mamlakatlarida, ham energetika nuqtai nazaridan strategik ahamiyatga ega mintaqalarda ijobiy ta’siri kuchayib borayotganidan dalolatdir “Boku energiya haftaligi” fonida tarixda ilk bor o’tkazilgan Ozarbayjon-AQSh Energetika muloqoti eng diqqatga sazovor voqealardan biri bo’ldi. AQSh Davlat kotibining iqtisodiyot, energetika va biznes masalalari bo‘yicha yordamchisi Kaleb Orr boshchiligidagi Amerika delegatsiyasining “Boku energetika haftaligi”da ishtirok etishi mamlakatimizning, ayniqsa, energetika xavfsizligi nuqtai nazaridan o‘sib borayotgan va isbotlangan ahamiyatini ko‘rsatadi. AQSh prezidenti Donald Trampning Boku energiya haftaligiga yo‘llagan maktubida o‘z mamlakati Ozarbayjon neft va gaz sanoatining katta qo‘llab-quvvatlovchisi ekanligi ta’kidlangani Ozarbayjonning nafaqat Janubiy Kavkazda, balki jahon miqyosida ishonchli hamkor sifatida qabul qilinayotganining ko‘rsatkichi sifatida baholanishi mumkin. Bunday yuqori darajadagi siyosiy va iqtisodiy aloqalar Ozarbayjonning xalqaro energetika bozorlarida strategik roli kuchayib borayotganini va G‘arb bilan hamkorlik salohiyatini namoyish etadi “O‘rta koridor” Yevropa, Janubiy Kavkaz, Markaziy Osiyo va boshqa mintaqalarni bog‘lovchi strategik geoiqtisodiy tizimga aylanmoqda. Ozarbayjonning bu yerdagi rolini qanday baholaysiz? Ozarbayjonning geosiyosiy pozitsiyasi doimo iqtisodiy integratsiyani qo‘llab-quvvatlab kelgan. So‘nggi yillarda asosiy e’tiborga sazovor bo‘lgan TRIPP loyihasi Ozarbayjonning ko‘p yillardan beri shakllanib kelayotgan tranzit mamlakat sifatidagi rolini yanada mustahkamlash imkoniyatiga ega. Mamlakatning geografik joylashuvi uni Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi strategik ko‘prikga aylantiradi. Shu bilan birga, Ozarbayjonning O‘rta yo‘lak doirasidagi o‘rni ortib borayotgani uning Markaziy Osiyo davlatlarining Yevropa bozorlariga chiqishini rejalashtirish va bu yo‘nalishda logistika va transport imkoniyatlarini rivojlantirishda muhim rol o‘ynashini ko‘rsatadi. Xususan, Qozog‘iston bilan Kaspiy dengizi orqali tuzilgan logistika va tranzit aloqalarining kengayishi Ozarbayjonning ikki qit’a o‘rtasidagi asosiy ko‘prik rolini yanada mustahkamlaydi. Bu jarayon ham energiya xavfsizligi, ham global iqtisodiy integratsiya nuqtai nazaridan strategik ahamiyatga ega. Bundan tashqari, bu dinamika Janubiy Kavkazning G'arb davlatlari bilan iqtisodiy va siyosiy aloqalarining kengayishi fonida rivojlanmoqda. Hozirgi vaqtda AQShning noyob yer elementlari importining aksariyati Xitoyga bog'liq. Shu nuqtai nazardan, Markaziy Osiyoda, xususan, Qozog‘istonda amalga oshirilayotgan loyihalar ham potentsial muqobil manbalarni rivojlantirishga, ham AQSh va Markaziy Osiyo mamlakatlari o‘rtasidagi logistika va iqtisodiy aloqalarni mustahkamlashga xizmat qilmoqda "Dunyo qazib olinadigan yoqilg'isiz yashay olmaydi" tezisi fonida Ozarbayjonning neft va gaz strategiyasi qanday qilib pragmatik energiya modelini yaratadi va bu model yashil energiyaga o'tish bilan qanday uyg'unlashgan? Prezident Ilhom Aliyev tomonidan aytilgan bu fikr faktlarga asoslangan tezisdir, chunki qazib olinadigan yoqilg'ilar yaqin kelajakda, balki yaqin 100 yil ichida jahon iqtisodiyotining ishlashi uchun zarur bo'ladi. Ayni paytda birgina Yevropaning 16 ta davlatiga gaz eksport qilmoqdamiz, shulardan 10 tasi YeI a’zosi. Aytish mumkinki, Yevropa, ayniqsa, Ukraina va Yaqin Sharqdagi urushlardan keyin Ozarbayjon Ittifoqning eng ishonchli hamkorlaridan biri, shuningdek, Serbiya va Shimoliy Makedoniya kabi boshqa aʼzo boʻlmagan davlatlardir. Janubiy gaz yo‘lagi va Boku-Tbilisi-Jayhon neft quvuri tufayli Ozarbayjon Yevropa va Yaqin Sharq mintaqasini hech qanday mojaro zonasidan o‘tmasdan energiya xavfsizligi bilan ta’minlaydi. Biroq, bizning salohiyatimizni to'liq ishga tushirish uchun Evropa Ittifoqi mamlakatlari Ozarbayjonga logistika va infratuzilma sohasiga sarmoya kiritishi kerak Yashil energiya modeliga kelsak, bu bizning neft va gaz strategiyamizga qarshi reja emas. Norvegiya kabi davlat neftga boy bo'lsa ham, u o'z energiyasining 98 foizini yashil energiya bilan ta'minlaydi, lekin baribir Yevropaga neft eksport qiladi. Birgina o‘tgan yilning o‘zida Norvegiya eksportining 62,2 foizi neft daromadlari hisobiga to‘g‘ri keldi. Jahon banki va boshqa rasmiy manbalarning statistik ma’lumotlariga nazar tashlasak, Ozarbayjon Yevropada Ispaniya va Portugaliyadan keyin eng katta yashil energiya salohiyatiga ega ekanligini ko‘ramiz. Shu maqsadda Qorabog‘ viloyatida ham ishlar boshlab yuborilgan. BAA Aran mintaqasida ham katta sarmoyaga ega. O‘ylaymanki, Ozarbayjon yaqin 15 yil ichida bu sohada katta muvaffaqiyatlarga erishadi 2026 © AZERTAC. Mualliflik huquqi himoyalangan. Ma'lumotlardan foydalanish giperhavola bilan havola qilinishi kerak