Ozarbayjonda uy-joy bilan ta'minlash: ijtimoiy inklyuziya va barqaror urbanizatsiya modeli - TADQIQOT

"Uyimiz shunchaki ikki xona emas, biz dunyolar mos keladigan katta olam. Bog'cha va maktab yaqin joyda. Qizimni bog'chaga berib, o'g'limning o'yin maydonchasida injiqliklarini tomosha qilish menga yoqimli bo'ladi. Do'kon va restoranlarga piyoda borish tirbandlikda emas, balki oilam bilan vaqt o'tkazishni anglatadi. Bu bizning oilamizning kvartirani ijaraga olish orzusi bo'lgan yashash maydoni", dedi. sotish majburiyati bilan. Bu haqda oilaning rafiqasi Chinara Mammadova “Report”ga bergan intervyusida ma’lum qildi Chinara xonimning turmush o‘rtog‘i Elvin Muxtorovning aytishicha, ular ijara asosida uy-joy sharoitini yaxshilagan minglab oilalardan biri: “Biz turmush qurganimizda mamlakatimizda imtiyozli uy-joy bilan ta’minlash imkoniyatlarini o‘rgangan edik. Bu loyiha biz uchun eng ma’qul, deb o‘ylagandik – atigi 12 oylik ijara haqini oldindan to‘lash kifoya, bu xonadonga ko‘chib o‘tishimiz uchun 3 yil bo‘ldi. shartlarimizdan juda mamnunmiz” Sotish majburiyati bilan ijaraga berish mexanizmi Ozarbayjonda qo'llaniladigan uy-joy moliyalashtirishning "eng yosh" vositasi hisoblanadi. Ipoteka va kreditni kafolatlash fondi (IKZF) tomonidan amalga oshirilayotgan ushbu mexanizm atigi 7 yil Ushbu model uzoq muddatli va barqaror to'lov shartlariga ega bo'lgan oilalar uchun moliyaviy rejalashtirishni osonlashtiradi va ularni bozordagi narxlarning oshishi ta'siridan himoya qiladi. Shu bilan birga, mexanizm yoshlar va yosh oilalar uchun uy-joy olish jarayonini yanada moslashuvchan va qulayroq qiladi İKZF ijaraga beriladigan uy-joy departamenti direktori oʻrinbosari Aslan Zeynalov aniq statistik raqamlar va afzalliklarga eʼtibor qaratadi: “Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyevning 2019-yil 25-yanvardagi qarori bilan sotish majburiyati bilan ijaraga beriladigan uy-joy mexanizmi yaratilgan boʻlib, fuqarolarning uy-joy bilan taʼminlanishini taʼminlash mexanizmlarini yaxshilash uchun qoʻshimcha imkoniyatlar ochadi. Qisqa vaqt ichida ushbu mexanizm orqali 9,3 mingdan ortiq oilalar o‘zlarining yashash sharoitlarini yaxshiladilar Jamg‘arma mutasaddisining aytishicha, to‘liq ta’mirlangan, zamonaviy talablarga javob beradigan ijara xonadonlaridan foydalanayotganlarning 60 foizdan ortig‘ini yoshlar va yosh oilalar tashkil etadi Sotish majburiyati bilan ijaraning afzalliklaridan biri shundaki, bu mexanizm alohida imtiyozli toifalarga emas, balki rasmiy daromadga ega bo'lgan barcha fuqarolarga taalluqlidir. Ariza beruvchi juda yumshoq baholash talablariga javob bersa A.Zeynalov mazkur loyiha aholiga ma’lum bo‘lgach, unga bo‘lgan talab muttasil ortib borayotganini ta’kidladi: “Ta’kidlash joizki, ijara uy-joy mexanizmiga qiziqish yildan-yilga ortib bormoqda. Buni statistik ma’lumotlardan ham ko‘rish mumkin. Birgina 2025 yilning o‘zida 30 mingdan ortiq elektron murojaatlar kelib tushgan bo‘lib, bu 2024-yilga nisbatan 2 baravar ko‘pdir.Ma’lumki, xonadonlar fuqarolarga uzoq muddatli, ya’ni 25 yillik qat’iy oylik to‘lov asosida beriladi. uning muhim afzalliklaridan biri shundaki, oylik to‘lov miqdori ijara muddati davomida o‘zgarmay qoladi va narxlarning bu o‘sishi bevosita ijara bozoriga ta’sir qiladi va buning natijasida o‘rta va kam ta’minlangan oilalarning ijtimoiy va iqtisodiy xavfsizligini yaratadi. Fuqarolar uzoq vaqtdan beri jamg‘arib, kvartira sotib olishga intilayotganini hisobga olsak, lekin bozor narxlarining doimiy oshib borishi natijasida bu jamg‘armalarning real qiymati pasaymoqda” Ozarbayjonda uy-joy bilan ta'minlash: ijtimoiy inklyuziya va barqaror urbanizatsiya modeli - TADQIQOT Shaxsiy jamg'armalari ipoteka kreditini dastlabki to'lash uchun etarli bo'lganlar ushbu vositadan foydalanishlari mumkin Qayd etish joizki, Janubiy Kavkazda birinchi tashkillashtirilgan ipoteka kreditlash tizimi davlatning bevosita ko‘magida Ozarbayjonda tashkil etilgan. Hozirgacha ushbu vosita orqali 2005 yilda davlatimiz rahbarining farmoni bilan yaratilgan 58,4 mingdan ortiq fuqaroga 3,9 milliard manatdan ortiq kreditlar berildi Ayni paytda oddiy ipoteka kreditlari bo‘yicha kreditning maksimal miqdori 150 000 manat, yillik foiz stavkasi 8 foiz, imtiyozli ipoteka kreditlari uchun maksimal miqdor esa 100 ming manat, foiz stavkasi 4 foizni tashkil etadi Davlat sektoridan tashqari, xususiy sektor xodimlari ham ushbu tizimdan foydalanishlari mumkin. Oddiy ipoteka kreditlari hisobiga uy-joy bilan ta’minlangan fuqarolarning 43 foizi xususiy sektorda mehnat qilmoqda Qulay sharoitlar, maqbul narxlar, mukammal infratuzilma So'nggi 10 yil ichida Ozarbayjonda aholining uy-joy sharoitlarini yaxshilash siyosatida uy-joy qurilishi davlat agentligi (MIDA) muhim rol o'ynamoqda. Agentlik faoliyati natijasida minglab oilalar arzon narxlarda va qulay sharoitlarda yangi uy-joy bilan ta’minlandi. Amalga oshirilayotgan loyihalar nafaqat poytaxtimizda, balki hududlarda ham aholining uy-joy sharoitini yaxshilashga xizmat qilmoqda "Uyga ega boʻlmoqchi boʻlganimizda, avvalo byudjetimiz va sharoitimiz haqida oʻylagandik. Boshlangʻich toʻlovni atigi 10 foiz qilib, orzuimizga erishdik. Shu nuqtai nazardan biz uchun juda yaxshi boʻldi. Foiz stavkasi past, 4 foizlik imtiyozli ipoteka krediti. Uyning bozor narxidan ancha past boʻlgani biz uchun haqiqiy imkoniyat edi”, - deydi kvartira egasi Firdovsi Alizoda Uning so‘zlariga ko‘ra, bu shunchaki turar-joy binolari majmuasi emas, balki ijtimoiy muammolarni hal qilishga qaratilgan puxta o‘ylangan loyiha: "Infratuzilma mukammal. Jamoat transporti tizimi juda yaxshi yo‘lga qo‘yilgan, ishga bemalol yetib borishimiz mumkin. Bunday zamonaviy va shinam majmuada yosh oila sifatida yashash haqiqatan ham ajoyib tuyg‘u" MIDA bosh boshqarmasi boshlig‘i Jamshid Amirov “Xabar”ga bergan intervyusida Prezidentimiz Ilhom Aliyevning 2016-yil apreldagi farmoni bilan Uy-joy qurilishi davlat agentligi tashkil etilgani fuqarolarning uy-joy va turmush sharoitini yaxshilash, ularning ijtimoiy himoyasini kuchaytirish yo‘lidagi g‘oyat muhim qadam bo‘lganini ta’kidladi: “Agentlik o‘z faoliyatini boshlaganidan buyon Bokuda jami 16 ta loyiha amalga oshirildi. subsidiyalangan uy-joy loyihalari, 3 tasi esa “Qaytish” dasturi doirasida amalga oshirilayotgan “Buyuk Qorabog‘” loyihalari Idora rahbari 8 ta loyiha bo‘yicha qurilish ishlari yakunlanib, 8 ta loyiha bo‘yicha ishlar davom etayotganini ma’lum qildi: “Bajarilgan loyihalarda 12 mingga yaqin xonadon, 5 ta maktab, 9 ta bolalar bog‘chasi, 1 ta tibbiyot punkti, 1 ta savdo majmuasi qurildi. Agentlik loyihalari doirasida jami 11 mingdan ortiq oila xonadonga ega bo‘ldi. Fuqarolarga berilayotgan xonadonlar to‘liq ta’mirdan chiqarilishi bilan birga, oshxona mebellari, kombi isitish tizimi, kommunal hisoblagichlar bilan ta’minlangan. Kvartiralarni sotish ham chegirmali ipoteka hisoblanadi. kreditlar, balki fuqarolarning o‘z mablag‘lari hisobidan” Amalga oshirilayotgan loyihalar doirasida 6 mingdan ortiq xonadon, 2 maktab, 5 bog‘cha qurilishi rejalashtirilgan. Shu bilan birga, Salyan shahridan yangi yer maydoni ajratilib, boshqa hududlarda ham monitoring olib borilmoqda MIDA mulozimi ozod qilingan hududlarda ham keng ko‘lamli loyihalar amalga oshirilayotganini alohida ta’kidladi: “Fuzuliy turar-joy majmuasida 846 xonadon, Jabrayil turar-joy majmuasida 712 xonadon barpo etildi. Xo‘jayli shahrida 180 xonadonli 15 turar-joy binosi kapital ta’mirlandi Buyuk qaytish: chodir shaharlaridan zamonaviy shaharlarga Ozod qilingan hududlar haqida gapiradigan bo‘lsak, “Buyuk qaytish” dasturining amalga oshirilishi og‘ir sharoitlarda yashayotgan o‘n minglab sobiq ichki ko‘chirilganlarni qisqa muddatda o‘z ona yurtlarida uy-joy bilan ta’minlash imkonini berdi Qochqinlar va majburiy ko‘chmanchilar ishlari bo‘yicha davlat qo‘mitasi raisining o‘rinbosari Fuad Huseynovning “Report”ga aytishicha, hozirgacha ozod qilingan hududlarda 85 mingdan ortiq aholi qo‘nim topgan: “Bu ko‘rsatkich nafaqat sobiq majburiy ko‘chirilganlar, balki viloyatda amalga oshirilayotgan loyihalarda mehnat qilayotgan mutaxassislar, mahalliy bo‘limlarda xizmat ko‘rsatayotgan xodimlar, shuningdek, ta’lim va madaniyat muassasalarining turli sohalarida xizmat ko‘rsatayotgan energetika, sog‘liqni saqlash sohasi xodimlari, turli davlat muassasalari xodimlari, sog‘liqni saqlash sohasi xodimlari. Hozirda Qorabogʻ va Sharqiy Zangezur iqtisodiy rayonlarida jami 41 ta aholi punkti qurilib, foydalanishga topshirildi F. Huseynov Ozarbayjon davlati Armaniston tomonidan yerlar bosib olingan yillarda ham ichki ko‘chirilganlarning uy-joy va yashash sharoitlarini yaxshilash bo‘yicha keng ko‘lamli chora-tadbirlar amalga oshirilganini eslatib o‘tdi: “2003 y. Prezident saylovi arafasida Bilasuvar tumani hududidagi majburiy ko‘chirilganlar uchun barpo etilgan aholi punktida saylovchilar bilan ilk uchrashuvini o‘tkazgan janob Ilhom Aliyev ushbu toifadagi fuqarolarning ahvolini yaxshilash, ularning muammolarini hal etish bo‘yicha zarur chora-tadbirlar ko‘rilishini, o‘sha uchrashuvda berilgan va’dalar muddatidan bir yil oldin bajarilganini ta’kidladi Rais oʻrinbosarining soʻzlariga koʻra, 44 kunlik Vatan urushi oldidan amalga oshirilgan ishlar natijasida yuz minglab majburiy koʻchmanchilar yangi uy-joy bilan taʼminlandi: “Prezident Ilhom Aliyevning birinchi raisligi davrida chodir shaharchalari, temir yoʻlda yuk vagonlaridan iborat vaqtinchalik yashash joylari, Finlyandiya tipidagi aholi punktlarini tugatish ishlari yakuniga yetdi. zarur ijtimoiy-texnik infratuzilma keng yoyildi, amalga oshirilgan ishlar natijasida majburiy ko‘chkilar o‘rtasidagi kambag‘allik darajasi minimal darajaga tushirildi, 120 dan ortiq yangi zamonaviy aholi punktlarida 320 mingdan ortiq majburiy ko‘chmanchilar uy-joy bilan ta’minlandi, ammo amalga oshirilayotgan barcha chora-tadbirlarga qaramay, og‘ir sharoitlarda va xavfli sharoitlarda yashayotgan oilalar hamon saqlanib qolmoqda Darvoqe, bugungi kunda ozod qilingan hududlarda qaytadan bunyod etilgan shahar va qishloqlarga qaytishni tashkil etish jarayonida og‘ir ahvolda yashayotgan sobiq majburiy ko‘chirilganlarni ko‘chirishga ustuvor ahamiyat qaratilmoqda Umuman olganda, Ozarbayjon davlatining ijtimoiy siyosatida aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarining uy-joy va turmush sharoitini yaxshilash alohida o‘rin tutadi. Shu ma’noda, Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi huzuridagi Ijtimoiy xizmatlar agentligi tomonidan amalga oshirilayotgan dasturlar shahidlar oilalari, urush nogironlari va boshqa imtiyozli toifalar farovonligini oshirishga xizmat qilmoqda Bu tashabbuslar uy-joy bilan cheklanib qolmay, balki ularni jamiyatga integratsiyalash va hayot sifatini yaxshilashga qaratilgan. Ko‘rilayotgan keng ko‘lamli qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari davlatning ijtimoiy adolat tamoyiliga sodiqligini ko‘rsatadi Ijtimoiy ishlar vazirligi huzuridagi Ijtimoiy xizmatlar agentligi boshqaruvi raisining oʻrinbosari Faig Agayev “Report”ga ushbu sohadagi keng koʻlamli qoʻllab-quvvatlash paketi haqida shunday dedi: “Ozarbayjonning hududiy yaxlitligi, mustaqilligi va konstitutsiyaviy tuzilmasini himoya qilish bilan bogʻliq nogironligi boʻlgan shaxslar, shahidlar oilalari, N.X. harbiy xizmat vazifalarini bajarish) ro‘yxatga olingan kundan qat’i nazar, Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 16-avgustdagi 492s-sonli qarori bilan Boku shahridagi ko‘rish imkoniyati cheklangan shaxslarning hamda ijtimoiy xizmat ko‘rsatish muassasalarining bitiruvchilarining ijtimoiy-maishiy sharoitlarini yaxshilash ko‘zda tutilgan. mazkur Farmon kuchga kirgunga qadar Absheron viloyati Sumgayit Rais o‘rinbosari Prezidentimiz Ilhom Aliyev tomonidan aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlaridan bo‘lgan fuqarolarimizga doimo alohida g‘amxo‘rlik ko‘rsatilayotganini ta’kidladi: “Davlatimiz rahbarining topshirigʻiga binoan vazirlik tomonidan urushdan keyingi davrda shahid boʻlganlar va urush qatnashchilarining oilalarini ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash paketi doirasida uy-joy va yakka tartibdagi uy-joylar bilan taʼminlash dasturi 5 barobar kengaytirildi. Urushdan keyingi davrda shahidlar oilalari va urush nogironlariga 7 ming 200, o‘tgan davrda 16 ming xonadon berildi. Shuningdek, urushdan keyingi davrda nogironligi bo‘lgan fuqarolarga 567 ta, o‘tgan davrda jami 7700 ta yengil avtomobillar berildi. Bu boradagi ishlar muntazam olib borilmoqda. Joriy yilda tegishli toifadagi shaxslarni uy-joy va avtomobillar bilan ta’minlash borasidagi ishlar izchil davom ettirilmoqda” F.Agayev imtiyozli toifadagi fuqarolarni uy-joy bilan ta’minlash jarayoni butun mamlakatimizni qamrab olganini ta’kidladi: “O‘tgan yillarda hududlarimizda istiqomat qilayotgan fuqarolarimiz uchun yakka tartibdagi uy-joylar qurilib, taqdim etilgan edi. Ayni paytda o‘zlari istiqomat qilayotgan shahar va tumanlarda barpo etilgan yangi turar-joy binolaridan navbatda turgan fuqarolarimizga xonadonlar sotib olinib, taqdim etilmoqda. Umuman olganda, poytaxtda ham, hududlarimizda ham jarayon parallel ravishda olib borilmoqda. Bu borada amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar uzoq muddatli ijtimoiy himoya siyosatining barqarorligini ta’minlashga muhim hissa qo‘shmoqda. Shu bilan birga, urushdan keyingi davrda ijtimoiy qo'llab-quvvatlash paketi Uy-joy bilan taʼminlashning ajralmas qismi sifatida koʻp marta kengaytirilgani davlatning ushbu sohaga strategik yondashuvi koʻrsatkichi boʻlib, navbatdagi barcha imtiyozli aholini uy-joy bilan taʼminlashni bosqichma-bosqich koʻzda tutadi F.Ag‘ayev vazirlik tomonidan amalga oshirilayotgan kvartiralarni sotish dasturidan olingan mablag‘lar mamlakatimizning turli hududlarida shahid bo‘lganlar oilalari va urush nogironlariga xonadonlar va xususiy uylar bilan ta’minlashga yo‘naltirilayotganini ta’kidladi: “Kvartira sotish dasturi doirasida Boku shahrining Ramana va Absher shaharchalari, Absher tumanlaridagi yangi turar-joy binolaridan 3 va 4 xonali to‘liq ta’mirlangan xonadonlar foydalanishga topshirildi. Savdo.Bu xonadonlar bilan ms.sosial.gov.az portali orqali tanishishingiz mumkin Umuman olganda, global uy-joy inqirozi tobora keskin va tizimli tus olmoqda. Ayni paytda dunyoda 3 milliardga yaqin odam munosib va arzon uy-joy bilan taʼminlashda jiddiy qiyinchiliklarni boshdan kechirmoqda, 1,1 milliard kishi norasmiy aholi punktlari va qashshoq joylarda istiqomat qiladi. Dunyoda 300 milliondan ortiq odam boshpanasizlik muammosiga bevosita duch kelmoqda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholi punktlari dasturi (UN-Habitat) va boshqa xalqaro institutlar ma’lumotlari hozirgi vaziyat nafaqat ijtimoiy, balki salomatlik, xavfsizlik va iqtisodiy barqarorlik nuqtai nazaridan ham jiddiy xavf tug‘dirayotganini ko‘rsatmoqda. Uy-joy sharoitining etarli emasligi yuqumli kasalliklarning tarqalish ehtimolini oshiradi, ijtimoiy tengsizlikni chuqurlashtiradi va mehnat bozorida ishtirok etish imkoniyatlarini cheklaydi Bundan tashqari, jadal urbanizatsiya, aholi sonining o‘sishi, qurilish narxining oshishi va yer resurslarining cheklanganligi global uy-joy inqirozini chuqurlashtirgan asosiy omillardandir. Muammoning o'ziga xosligi shundaki, u nafaqat rivojlanayotgan mamlakatlar, balki rivojlangan davlatlarni ham qamrab oladi Bunday global fonda Ozarbayjonda amalga oshirilayotgan ijtimoiy va institutsional chora-tadbirlar uzoq muddatli barqaror yechimlarni shakllantirishga qaratilgan strategiyaning bir qismidir Ozarbayjon Baholash Palatasi (AQP) raisi Nusrat Ibrohimovning “Report”ga aytishicha, jahon uy-joy inqirozi chuqurlashib borayotgan bir paytda Ozarbayjon o‘zining tizimli va maqsadli uy-joy siyosati bilan ajralib turadi: “Davlat qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari, ijtimoiy va imtiyozli uy-joy dasturlari, yagona registrlar va shaffof tanlov mexanizmlarining amalga oshirilishi uy-joy bilan ta’minlashni institutsional asosda aniqlash imkonini beradi. Bu 17-22 may kunlari Bokuda boʻlib oʻtadigan Butunjahon shaharsozlik forumining (WUF13) 13-sessiyasi doirasida taʼkidlangan “uy-joy bu huquq emas, balki koʻrsatiladigan xizmatlar majmui” yondashuviga hamda butun dunyoda qabul qilingan ijtimoiy inklyuziya tamoyillariga mos keladi ACP raisi Ozarbayjon modelidagi ijtimoiy va arzon uy-joy siyosatining eng muhim natijasi uning barqaror shahar rivojlanishiga qo‘shgan hissasi ekanligini ta’kidladi: “Ijtimoiy uy-joy loyihalari nafaqat aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlari uchun yanada sifatli turmush sharoitlarini ta’minlashga, balki shaharlardagi ijtimoiy aralashmani himoya qilishga, ya’ni ayrim guruhlarning chekka hududlarga ko‘chishining oldini olishga ham xizmat qiladi. shaharlarning shahar tuzilishi" Palata raisining soʻzlariga koʻra, yangi turar-joy massivlari avvalgidek stixiyali emas, balki funksional rayonlashtirish, transport aloqalari, ijtimoiy infratuzilma imkoniyatlari, yashil muvozanat va ekologik yukni hisobga olgan holda rejalashtirilmoqda: “Bu “yangi urbanizatsiya” konsepsiyasi talablariga muvofiq aholining mehnati, dam olishi, ijtimoiy xizmatlar va jamoat transporti masofasini optimallashtiradi, shaharlar qurilishini parallel ravishda rivojlantirish va qulayroq uy-joy qurilishi loyihalari. zamonaviy shaharsozlik siyosatining ajralmas qismi bo‘lib, bu tamoyil Ozarbayjon tajribasida to‘liq o‘zini oqladi. So‘nggi o‘n yillikda qurilgan yangi turar-joy massivlari transport uzellari, maktablar, bolalar bog‘chalari, tibbiyot muassasalari, istirohat bog‘lari va jamoat joylaridan iborat yagona kompleks sifatida amalga oshirilmoqda Suhbatdoshimiz aholini uy-joy bilan ta’minlashning yaxshilanishi mamlakatimizda ijtimoiy tenglikni mustahkamlovchi hal qiluvchi omillardan biri ekanini ta’kidladi: “Arzon uy-joy va ipoteka dasturlari yoshlar, davlat xizmatchilari, shahidlar oilalari, faxriylar va boshqa ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarning ijtimoiy farovonligiga jiddiy ta’sir ko‘rsatib, ularning jamiyatga yanada chuqur integratsiyalashuvini ta’minlamoqda. Bu ijtimoiy tabaqalanishni kamaytirish nuqtai nazaridan yuqori ta'sirga ega va shahar muhitida tenglik tamoyilini himoya qilishga xizmat qiladi. Global uy-joy inqirozi fonida Ozarbayjon tomonidan amalga oshirilayotgan mexanizmlar mintaqa mamlakatlari uchun namuna bo'lishi mumkin Shunday qilib, WUF13 arafasida Ozarbayjonning uy-joy bilan ta'minlash sohasidagi yutuqlari xalqaro miqyosda dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Turli mamlakatlarda uy-joy bilan ta’minlash muammosi chuqurlashib borayotgan bir paytda Ozarbayjonning bu boradagi tizimli yondashuvi alohida e’tiborga loyiqdir. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ijtimoiy dasturlar, arzon turmushni moliyalashtirish vositalari va zamonaviy shaharsozlik yondashuvlari nafaqat fuqarolarning turmush sharoitini yaxshilash, balki ijtimoiy tenglikni mustahkamlashga ham xizmat qilmoqda Ulardan foydalanishda saytdagi materiallarga murojaat qilish muhimdir. Veb-sahifalarda ma'lumotlardan foydalanilganda, giperhavola orqali havola qilish majburiydir