Ozarbayjonda kutilayotgan YANGI: eng kam ish haqi 700 manat

Xabar berganimizdek, 12-may kuni Ozarbayjonda hukumat, biznes va mehnatkashlar o‘rtasida yillik an’anaviy kelishuv imzolangan “Modern.az” Fed.az’ga tayanib, Bosh jamoa shartnomasi Ozarbayjon Kasaba uyushmalari konfederatsiyasi va Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasi o‘rtasida uch yil muddatga imzolandi, deb xabar beradi Qayd etish joizki, mazkur kelishuv anʼanaviy boʻlib, mazkur muassasalar har 3 yilda bir marta bunday shartnomalarni imzolaydilar va bu koʻproq tomonlarning niyatlarini koʻrsatadigan ramziy hujjatdir. Avvalgi bosh kelishuvlarda belgilangan chora-tadbirlarning aksariyati hal etilmagani yoki qisman amalga oshirilgani bejiz emas Faqat keyingi yillarda iqtisodiy tiklanishning faollashgani, davlatning noneft sektorini rivojlantirish va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash borasidagi qadamlari amaldagi hujjatga yanada jiddiy yondashishga umid uyg‘otmoqda Shuni inobatga olgan holda, FED.az biznes va moliyaviy yangiliklar portali o‘quvchilar, ayniqsa, kichik va o‘rta biznes vakillari uchun hujjatdagi qiziqarli fikrlarni alohida tushuntirib beradi Hozircha Bosh jamoa shartnomasida qayd etilgan harakatlardan biri haqida batafsilroq ma’lumot beramiz. Hujjatda ish haqini oshirish, aniqrog‘i, ish haqini hisoblash bilan bog‘liq yangi mexanizmlarni yaratish ko‘zda tutilgan. Shunday qilib, “Aholining mehnatiga haq to‘lash, daromadlari va turmush darajasi” deb nomlangan qismda tomonlarning eng kam soatlik ish haqining bajarilishiga erishish niyati borligi ko‘rsatilgan. Shuningdek, eng kam ish haqini bosqichma-bosqich oshirish bo‘yicha ishlarni davom ettirish va eng kam ish haqining o‘rtacha ish haqiga nisbatini mamlakatimiz bo‘yicha Yevropa ijtimoiy xartiyasi talablariga moslashtirish bo‘yicha sa’y-harakatlarni amalga oshirish rejalashtirilgan Ya’ni, hujjatga ko‘ra, eng kam ish haqi miqdorini Yevropa ijtimoiy xartiyasi talablariga moslashtirishga harakat qilinadi Evropa Ijtimoiy Xartiyasida eng kam ish haqi talabi qanday? FED.az eslatib o‘tadiki, Yevropa ijtimoiy Xartiyasi ishchilarning adolatli ish haqi olish huquqini ta’minlash uchun aniq iqtisodiy mezonlarni belgilaydi. Ushbu hujjat Yevropa Kengashi tomonidan qabul qilingan va davlatlar zimmasiga ijtimoiy majburiyatlarni yuklaydi. Nizomning “Adolatli haq to‘lash huquqi” qismida asosiy talab 60 foizlik qoida ekanligi qayd etilgan. Ya’ni, talabga ko‘ra, mamlakatimizda eng kam ish haqi miqdori o‘rtacha oylik ish haqining 60 foizigacha oshirilishi kerak. Boshqacha qilib aytganda, har yili o'rtacha ish haqi ortib borishi bilan eng kam ish haqi ham oshishi kerak va bu paritet saqlanib qolishi kerak. Bu yerda gap sof summa, ya’ni ish haqining sof miqdori haqida ketmoqda To‘g‘ri, Nizomga ko‘ra, ayrim hollarda, ya’ni ijtimoiy imtiyozlar kuchli, soliqlar kam bo‘lgan mamlakatlarda bu nisbat 50 foizni tashkil qilishi mumkin, lekin undan kam bo‘lmasligi kerak Ushbu qoidaning qo'llanilishi Ozarbayjon uchun nimani anglatadi? Ma’lumki, hozirda Ozarbayjonda eng kam ish haqi 400 manatni, o‘rtacha oylik ish haqi esa 1151 manatni tashkil qiladi (2026 yil aprel holatiga ko‘ra). Agar Evropa ijtimoiy Xartiyasi o'rtacha oylik ish haqining ushbu darajasiga qo'llanilsa, mamlakatda eng kam ish haqi 1151 manatning 60 foizini, ya'ni 691 manatni tashkil qilishi kerak. Bu joriy ko‘rsatkichdan 291 manat yoki 73 foizga ko‘pdir Davlat muassasalari va soha mutasaddilari tomonidan tez-tez aytiladigan raqamga murojaat qiladigan bo‘lsak, mamlakatimizda eng kam oylik ish haqini oshirish to‘g‘ridan-to‘g‘ri 700 ming kishiga nisbatan qo‘llanilishi mumkin. Qolaversa, aksariyat ishchilar, ayniqsa, hududlarda eng kam oylik ish haqiga yaqin maosh oladi Shu ma’noda, eng kam oylik ish haqining oshirilishi davlat va xususiy sektorda mehnat qilayotgan millionga yaqin aholining ish haqining oshishiga olib kelishi mumkin. Taxminiy hisob-kitoblarga qaraydigan bo‘lsak, bu oylik ish haqi fondining 200 million manatga, har yili taxminan 2,5 milliard manatga ko‘payishini anglatadi. Bu hozirgidan 10 foizga ko‘p va bu darajaga yetish uchun katta mablag‘ talab etiladi Shuning uchun ham Bosh jamoa shartnomasida eng kam oylik ish haqini Yevropa Xartiyasi talablariga “moslashtirmaslik” majburiyatini oladi, balki ehtiyotkorlik bilan aytganda – “harakat qilinadi”. Shartnomani imzolagan 3 ta davlatdan 2 tasi - hukumat va biznes - bu erda majburiyatni moliyalashtiruvchi tomonlardir va mash tortish shunchaki ularning narxini oshirishni anglatadi. Mavjud iqtisodiy vaziyat, ayniqsa, jahonda neft narxining pasayishi (Eron mojarosi fonida neft vaqtinchalik 100 dollardan oshib ketdi – FED.az), shuningdek, mamlakatda neft qazib olishning bosqichma-bosqich kamayib borayotgani hamda byudjet uchun turli yo‘nalishlardan barqaror daromad manbalari hali to‘liq shakllantirilmaganini inobatga olgan holda, hukumatning hozircha eng kam oylik ish haqi. Uning jiddiy rejalar tuzishiga ishonib bo'lmaydi. Oxirgi yillarda birinchi marta eng kam ish haqi 2026 yil boshida oshmagani bejiz emas va bu ajablanarli emas edi Shu bois bu qadam Bosh jamoa shartnomasida ko‘zda tutilgan bo‘lsa-da, yaqin kelajakda amalga oshirilishi shubhali. Aytgancha, Yevropadagi hamma davlatlar ham 60% qoidasiga amal qilmaydi. Misol uchun, Frantsiya va Portugaliyani o'z ichiga olgan ba'zi davlatlar ushbu standartni saqlab qolishga harakat qilsalar ham, Sharqiy Evropa va MDH mamlakatlarida bu nisbat odatda 35-45% atrofida o'zgarib turadi - Ozarbayjonda bu ko'rsatkich hozirda 35% ni tashkil qiladi. Bitimdagi “bosqichma-bosqich o‘sish” iborasi davlatning 60 foizlik ko‘rsatkichga birdaniga emas, bir necha yil davomida erishish majburiyatini olishini bildiradi Aytgancha, Evropa ijtimoiy Xartiyasining ish haqiga oid talablari shu bilan tugamaydi. Masalan, Nizom eng kam ish haqining insonning nafaqat biologik mavjudligini (oziq-ovqat va boshpana), balki uning jamiyatga integratsiyalashuvini, madaniy ehtiyojlarini va oila a’zolarini boqishini ham ta’minlaydigan darajada bo‘lishini talab qiladi. Yana bir talab shuki, eng kam ish haqi doimiy ravishda yangilanib turishi, ya’ni bu miqdorning xarid qobiliyati pasayib ketmasligi uchun uni inflyatsiya va yashash minimumiga moslashtirish, muntazam ravishda (odatda yiliga bir marta) indeksatsiya qilish zarur