Ozarbayjon Xalq Respublikasi 108 yoshda: Ozarbayjon Mustaqillik kuni muborak! - QHA - Qrim axborot agentligi

1918-yil 28-mayda Ozarbayjon Milliy Kengashi tomonidan Ozarbayjon Xalq Jumhuriyati (Azərbaycan Xalq Cümhuriyati) eʼlon qilindi. Bu yil Tbilisida Ozarbayjon xalqining unutilmas yetakchisi Mehmet Emin Resulzoda raisligidagi Ozarbayjon Milliy Kengashi tomonidan eʼlon qilingan respublikaning 107 yilligi nishonlanadi Ozarbayjonda 2021-yilgacha 28-may “Respublika kuni” sifatida nishonlangan boʻlsa; 2021-yil 15-oktabrda qabul qilingan qonun bilan so‘nggi to‘rt yil davomida “Mustaqillik kuni” sifatida nishonlanib kelinmoqda AZARBAYJON XALQ RESPUBLIKASI QANDAY TASHKIL ETILGAN? Rossiya imperiyasida 1917 yil fevral inqilobidan keyin Zakavkaz viloyatida “Maxsus Zaqafqaziya qoʻmitasi” tashkil etildi. 1917-yil Oktyabr inqilobidan keyin bolsheviklar hokimiyat tepasiga kelishi bilan 1917-yil 11-noyabrda Tbilisida gruzinlar, armanlar va turklar vakillaridan iborat bolsheviklarga qarshi Zakavkaz komissarligi, yaʼni Zaqafqaziya konfederatsiyasi tuzildi. 1917-yil 2-noyabrda Bokuda Boku Sovet hukumati oʻrnatildi.1918-yil yanvarida Zaqafqaziya komissarligi Tiflisda tashkil etilgan Zaqafqaziya Seymini qonun chiqaruvchi organ deb eʼlon qildi va 1918-yil fevralda Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikasini tuzdi RESPUBLIKASI Ozarbayjon MILLIY Kengashi tomonidan E'lon qilingan Kavkaz mintaqasida turklarga qarshi yuzaga kelgan turli qarama-qarshiliklar va siyosiy bahslar natijasida 1918-yil 28-mayda Tbilisidagi Ozarbayjon Milliy kengashi tomonidan Ozarbayjon Xalq Respublikasi deb e’lon qilindi. Muvaqqat kengash raisi etib Mehmet Emin Resulzoda saylandi. 9 kishilik ijroiya qoʻmita raisi etib Feth Ali Xan Xoyski, Xoyskiyning oʻrinbosari lavozimiga H. Agayev va M. Seyidov tayinlandi. 4 iyunda Usmonlilar imperiyasi bilan Ozarbayjon Milliy kengashi oʻrtasida Batumi shartnomasi imzolandi. 12 iyunda Boku Sovet armiyasi Bokudan Ganjaga harakatlana boshlaganida Ozarbayjon hukumati Usmonli imperiyasidan yordam soʻrab hukumatni 16 iyunda Tbilisidan Ganjaga koʻchirdi. 17 iyunda Feth Ali Xon Xoyskiy raisligida ikkinchi hukumat tuzildi va Ozarbayjon hukumati 1912 yil 1918 iyundagi qarori bilan urush holati eʼlon qilindi. Ozarbayjon turk tili Ozarbayjon Xalq Respublikasining rasmiy davlat tiliga aylandi. Ozarbayjon Mudofaa vazirligi 1 avgustda tashkil etilgan Bolsheviklar, nemislar, inglizlar va armanlar neftga boy Bokuni turklar tomonidan bosib olinishiga qarshi chiqdilar. Bokudagi mensheviklar va dashnoqlardan tashkil topgan Sentrokaspi hukumati Erondagi inglizlarni yordamga chaqirganda, bu yerda armanlar, inglizlar va ruslardan iborat kuch tuziladi. Boku jangidan keyin Nuri posho (Killigil) boshchiligidagi Kavkaz islom armiyasi 1918-yil 15-sentabrda Boku shahrini egallashga muvaffaq boʻldi.17-sentabrda hukumatning Ganjadan Bokuga koʻchirilishi bilan Boku shahri Ozarbayjon Xalq Respublikasining poytaxti boʻldi. 1918-yil 30-oktabrda Mudros sulhining imzolanishi bilan Usmonli qoʻshinlari Boku va Ozarbayjonni butunlay tark etganda, rus va arman askarlari Bokuga kirib kelishdi AZARBAYJON XALQ RESPUBLIKASINING OXIRGI MAZKURI 1918 yil 9 noyabrda Ozarbayjon Demokratik Respublikasi hukumati tomonidan uch rangdagi yarim oy va sakkiz qirrali yulduzdan iborat Ozarbayjon bayrog'i qabul qilindi. Bu ranglar tepada turkiylikni ifodalovchi ko'k, o'rtada modernizatsiyani ifodalovchi qizil rang, pastki qismida esa islomiylikni ifodalovchi yashil rangdan iborat ekanligi bildirildi. 1918 yil noyabr oyida Aras respublikasi tashkil topdi. 7 dekabrda Ozarbayjon Majlisi ochildi va Ali Merdan Topçuboshi Ozarbayjon Majlisining birinchi prezidenti etib saylandi. 26 dekabrda Feth Ali Xon raisligida uchinchi vazirlar mahkamasi tashkil etildi 1919 yil fevral oyida inglizlar Bokuni tark etishdi. Nesib Bey Yusufbeylining birinchi kabineti 1919-yil 14-aprelda, ikkinchi kabineti esa 1919-yil dekabrda tashkil etilgan.Bu beshinchi vazirlar kabineti Ozarbayjon Xalq Respublikasining oxirgi hukumati edi. 1920 yil 12 yanvarda Rossiyadan tashqari dunyoning 23 ta davlati Ozarbayjon Respublikasining mavjudligini rasman tan oldi AZARBAYJONNI RUSLAR BOG'LI 1917-yilda Rossiyadagi Oktyabr inqilobidan keyin bolsheviklar chor Rossiyasi mustamlakalarini qayta egallashni xohladilar. 1918-yil 28-mayda Ozarbayjonda tashkil topgan Ozarbayjon Xalq Respublikasi ham bolsheviklar Rossiyasi nazarida xavf tug‘dirardi. Shuning uchun bolsheviklar Ozarbayjonda doimiy tartibsizliklar yaratmoqchi edilar Sovetlar Ozarbayjonni bosib olayotganda, keyinchalik koʻplab mamlakatlarni bosib olishda qoʻllagan taktikani qoʻllaganlar. Mahalliy inqilobiy qo'mita ishchilarning haqiqiy yoki sun'iy qo'zg'olonlarini boshladi va Qizil Armiyadan yordam so'radi. Xuddi shu usul keyinchalik Sovet Ittifoqi Vengriya (1956) va Chexoslovakiya (1968) bosib olinganida ham qo'llanilgan. ishlatilgan 1920 yil 28 aprelda Boku inqilobiy qo'mitasi Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi hukumatidan yordam so'radi. Ammo bundan bir kun oldin 11-Qizil Armiya (30 mingdan ortiq askar), shu jumladan 26, 28, 32-piyoda diviziyalari va 2-otliq bataloni allaqachon Ozarbayjon hududiga bostirib kirgan edi. 1920-yil 27-aprelda Ozarbayjon Milliy hukumati bosqin yo‘li bilan ag‘darildi Bolsheviklar hokimiyatni oʻz qoʻliga oldi va Narimon Narimanov raisligida Ozarbayjon SSR Xalq Komissarlari Soveti tuzildi. Bokudagi boshqa davlatlarning diplomatik vakillari qamalgan. Respublika davrida olingan barcha huquqlar bekor qilindi. Mehmet Emin Resulzoda kabi milliy liderlar yo hibsga olindi yoki Ozarbayjondan tashqariga ko‘chib ketishga majbur bo‘ldi