Ozarbayjon energiya xavfsizligini ta'minlovchi asosiy yo'nalishlardan biriga aylanadi - siyosatshunos

BOKU, Ozarbayjon, 3 iyun. Ozarbayjon energiya xavfsizligini taʼminlovchi asosiy yoʻnalishlardan biriga aylandi, dedi siyosatshunos Azer Garayev Trendga Uning so‘zlariga ko‘ra, Bokuda o‘tkazilgan 31-Boku energiya haftaligi Ozarbayjonning global energiya kun tartibidagi o‘rni va geoiqtisodiy ahamiyati ortib borayotganini yana bir bor namoyish etdi. Hukumat vakillari, xalqaro tashkilotlar rahbarlari, energetika kompaniyalari top-menejerlari, dunyoning turli davlatlaridan investorlar ishtirok etgan mazkur tadbir nafaqat energetika sohasiga bag‘ishlangan an’anaviy forum, balki global energetika siyosatini muhokama qilish uchun muhim maydon vazifasini ham o‘taydi "Dunyoning 46 davlatidan 276 kompaniya ishtirok etgan Boku energiya haftaligida bildirilgan gʻoyalar, imzolangan hujjatlar va erishilgan kelishuvlar Ozarbayjon endi shunchaki neft va gaz eksport qiluvchi davlat emasligini koʻrsatadi. Mamlakat energiya xavfsizligi, yashil energiyaga oʻtish, xalqaro investitsiyalar, mintaqaviy hamkorlik kabi sohalarda yuzaga kelayotgan yangi geosiyosiy voqelikning muhim ishtirokchisiga aylandi Ozarbayjonning energetika sohasidagi muvaffaqiyatlarining poydevori 1994 yilda imzolangan va mamlakatning zamonaviy tarixidagi burilish nuqtalaridan biri hisoblangan "Asr shartnomasi" bilan qo'yilgan. O‘sha davrda uglevodorod resurslarini jahon bozoriga olib chiqish, mamlakatga xorijiy sarmoyalarni jalb etish asosiy maqsad edi. Keyingi yillarda Boku-Tbilisi-Jayhan neft quvuri, Boku-Tbilisi-Erzurum gaz quvuri, Janubiy gaz yoʻlagi, TANAP kabi ulkan loyihalar Ozarbayjonning energiya xaritasidagi rolini tubdan oʻzgartirdi. Bu loyihalar nafaqat mamlakat iqtisodiyotiga milliardlab dollar daromad keltirdi, balki Ozarbayjonni Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi energiya ko‘prigiga aylantirdi”, dedi u Uning so‘zlariga ko‘ra, bugun mamlakat yangi bosqichga qadam qo‘ymoqda. Agar ilgari energiya resurslarini eksport qilish asosiy ustuvor yo‘nalish bo‘lgan bo‘lsa, endi kun tartibiga energiya xavfsizligi, yashil energiya, texnologik innovatsiyalar, yangi energiya bozorlarini shakllantirish kabi masalalar kiritilgan "Boku energiya haftaligining ochilishida Prezident Ilhom Aliyev Ozarbayjondagi iqtisodiy faollik bugungi kunda juda ijobiy ekanini taʼkidladi. Davlat rahbari yetakchi xalqaro reyting agentliklarida reytingimiz yildan-yilga oshib borayotganini taʼkidladi. "Mamlakatlarni neft va gazga ega boʻlganlikda ayblamaslik kerak, chunki neft va gaz ham hamma kabi tovar hisoblanadi. Har bir davlat o‘z tuprog‘ida yoki dengiz tubida bor narsadan taraqqiyot uchun foydalanadi. Mustaqilligimizning boshida Ozarbayjonda ham shunday edi. Mustaqil davlat sifatida omon qolishimizning yagona yo‘li neft va gaz edi. Demak, mamlakatlarning neft bor-yo‘qligiga qarab emas, balki daromadlardan qay tarzda foydalanayotganiga qarab baho berish kerak”, — dedi davlat rahbari. Bu fikr aslida Ozarbayjonning so‘nggi o‘ttiz yillikda bosib o‘tgan taraqqiyot yo‘lining qisqacha mazmunidek yangraydi. Energetika daromadlari hisobidan mamlakatda yirik infratuzilma loyihalari amalga oshirildi, transport tarmoqlari kengaytirildi, ijtimoiy zaxiralar ko‘paytirildi, chet el valyutasi strategik dasturlari kengaytirildi. shakllangan, bugungi kunda Ozarbayjonning tashqi qarzi yalpi ichki mahsulotda pastligicha qolayotgani va moliyaviy zaxiralari qarzdan bir necha barobar ortib borayotgani ham amalga oshirilayotgan siyosat natijasi sifatida baholanmoqda”, - deydi tahlilchi Garayev so‘nggi yillarda dunyoda ro‘y berayotgan geosiyosiy jarayonlar energiya xavfsizligi masalasini yana bir bor xalqaro kun tartibining asosiy mavzularidan biriga aylantirganini ta’kidladi. Xususan, Yevropa davlatlari energiya manbalarini diversifikatsiya qilishga ko‘proq e’tibor bera boshladi "Mana shunday sharoitda Ozarbayjonning roli sezilarli darajada oshdi. Prezident Ilhom Aliyev eʼlon qilgan raqamlar buni yana bir bor tasdiqlaydi. Davlat rahbarining soʻzlariga koʻra, Ozarbayjon gaz eksport qilgan davlatlar soni soʻnggi bir yilda 12 tadan 16 taga koʻpaygan. Bu davlatlarning 10 tasi Yevropa Ittifoqiga aʼzodir. Bu holat Ozarbayjon endilikda uning mintaqaviy, energiya xavfsizligi miqyosidagi muhim ishtirokchilaridan biri emasligini koʻrsatadi. Shuningdek, mamlakatimizning energetik salohiyati uzoq muddatli istiqbollar uchun yetarli ekanligini ta’kidladi: “Kamida 100 yil davomida yetarli bo‘ladigan gaz zaxiralarimiz bilan – nafaqat biz, balki mijozlarimiz uchun ham – aslida, biz Ozarbayjon gazining Yevropa bozoridagi o‘rni qanday bo‘lishini ko‘rsatuvchi muhim signaldir” Kelajakda mustahkamlashda davom eting”, - deya tushuntirdi Garayev Tahlilchining taʼkidlashicha, Boku energiya haftaligining eng eʼtiborli voqealaridan biri Ozarbayjon-Chirag-Gunashli (ACG) kon blokidan birinchi bepul tabiiy gaz qazib olishning boshlanishi boʻlgan “Ko‘p yillar davomida Ozarbayjonning asosiy neft loyihasi sifatida tanilgan ACG hozirda gaz qazib olish bo‘yicha yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Bu ham mamlakatning eksport salohiyatini oshiradi, ham mavjud energetika infratuzilmasidan yanada samarali foydalanish uchun sharoit yaratadi. Yangi gaz hajmlari Ozarbayjonning Yevropaga yetkazib berish imkoniyatlarini kengaytirishi va shu bilan birga kelajakdagi energetika loyihalari uchun qo‘shimcha bazani tashkil qilishi mumkin. ACG loyihasida boshlangan yangi bosqich Ozarbayjon energetika sohasini uzoq muddatli rivojlantirish strategiyasining muhim qismidir”, dedi Garayev Uning so‘zlariga ko‘ra, Boku energiya haftaligining xalqaro nufuzi tadbir munosabati bilan yuborilgan yuqori darajadagi murojaatlarda ham o‘z ifodasini topdi “AQSh prezidenti Donald Tramp oʻz murojaatida Ozarbayjonning energiya xavfsizligiga qoʻshgan hissasini yuqori baholadi va mamlakatning mintaqa uchun strategik ahamiyatini taʼkidladi. Uning qayd etishicha, Vashington Boku bilan energetika sohasidagi hamkorlikni kengaytirishdan manfaatdor. Turkiya Prezidenti Rajab Toyyib Erdo'g'an, Ozarbayjon va Turkiya o'rtasida energiya sohasida o'rnatilgan strategik hamkorlik mintaqaning energiya xaritasini o'zgartirganini bildirdi. Boku-Tbilisi-Jayhon, Boku-Tbilisi-Erzurum, TANAP kabi loyihalar nafaqat ikki davlat, balki butun Yevroosiyo makonida katta ahamiyatga ega ekanini ta’kidladi. Buyuk Britaniya Bosh vaziri Key Starmer ham o'z nutqida Ozarbayjonning energiya xavfsizligi va yashil energiya sohasida ortib borayotgan roliga e'tibor qaratdi. Mamlakatning qayta tiklanuvchi energiya manbalari loyihalariga kiritilayotgan sarmoyalari xalqaro hamkorlik uchun yangi imkoniyatlar yaratishini ta’kidladi. AQSh, Turkiya va Buyuk Britaniya rahbarlarining Boku energiya haftaligida maxsus murojaatlar bilan chiqishlari forum nafaqat mintaqaviy, balki jahon miqyosida ham diqqat markazida ekanini ko‘rsatdi”, — dedi tahlilchi Garayev tadbirda eng ko‘p muhokama qilingan mavzulardan biri yashil energiya ekanligini ta’kidladi “Ozarbayjon so‘nggi yillarda qayta tiklanadigan energiya sohasida yirik loyihalarni amalga oshirishni boshladi. Kaspiy dengizining boy shamol salohiyati, mamlakatimizning quyosh energetikasi imkoniyatlari, xorijiy investorlarning qiziqishi ortib borayotgani bu yo‘nalishda yangi istiqbollarni ochmoqda. Prezident Ilhom Aliyevning so‘zlariga ko‘ra, kelasi yil oxirigacha mamlakatda quyosh va shamol energiyasi ishlab chiqarish quvvati 2 gigavattga yetishi kutilmoqda. 2032 yilga borib bu ko‘rsatkichni 8 gigavattgacha oshirish rejalashtirilgan Ozarbayjon, shuningdek, Qora dengiz orqali Yevropaga yashil energiya eksportini nazarda tutuvchi xalqaro loyihalar ustida ishlamoqda. Markaziy Osiyo davlatlari bilan amalga oshirilayotgan energiya tashabbuslari ham ushbu strategiyaning bir qismidir. Ozarbayjon COP29 ga mezbonlik qilgan davlat sifatida yashil energiya kun tartibiga alohida e'tibor qaratayotgani bejiz emas. Boku endi oʻzini nafaqat uglevodorod ishlab chiqaruvchisi, balki energiya almashinuvining faol ishtirokchisi sifatida ham koʻrsatmoqda”, - dedi u Tahlilchining aytishicha, Boku energiya haftaligining asosiy natijalaridan biri imzolangan koʻplab hamkorlik hujjatlaridir “SOCAR dunyoning yetakchi energetika va moliyaviy kompaniyalari bilan turli sohalarda hamkorlik kelishuvlariga erishdi. Shell, Chevron, Comstock Resources, J.P.Morgan, Apollo Capital Management kabi kompaniyalar bilan imzolangan hujjatlar Ozarbayjon energetika sohasiga xalqaro qiziqishning davom etayotganidan dalolat beradi. “Absheron” konidan gazni sotish boʻyicha yangi kelishuvlar, Serbiyada gaz turbinali elektr stansiyasi loyihasi boʻyicha hamkorlik, energetika sohasida sunʼiy intellekt texnologiyalarini qoʻllash boʻyicha hujjatlar, xalqaro universitetlar bilan hamkorlik aloqalari forumning amaliy natijalaridan boʻldi Alohida e'tiborni tortgan yo'nalishlardan biri muhim minerallar va noyob yer elementlari bo'yicha hamkorlik bo'ldi. Bu soha so‘nggi yillarda jahon iqtisodiyotining eng strategik yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Ozarbayjonning bu boradagi sheriklik aloqalarini kengaytirishi mamlakatning kelajakda energetika sektoridan tashqari strategik ahamiyatga ega bo‘lgan resurslar bozorlarida ham rol o‘ynash niyatidan dalolat beradi”, dedi u Uning so‘zlariga ko‘ra, 31-Boku energiya haftaligi Ozarbayjon endi faqat energiya ishlab chiqaruvchi va eksport qiluvchi davlat sifatida qabul qilinmasligini ko‘rsatadi. Mamlakat dunyoda shakllanayotgan jarayonlarning muhim ishtirokchilaridan biriga aylandi energiya xavfsizligi sohasi, xalqaro transport yo'llari, yashil energiyaga o'tish va yangi texnologiyalar "Bugun Boku turli manfaatlar va hamkorliklar kesishadigan platforma rolini oʻynaydi. Bu yerda nafaqat energetika shartnomalari imzolanadi, balki kelajak energetika xaritasi boʻyicha ham munozaralar olib borilmoqda. Jahon energetika bozorlarida noaniqliklar saqlanib qolayotgan va energiya xavfsizligi xalqaro siyosatning asosiy mavzularidan biri boʻlib qolayotgan bir paytda, Bokuning xabari juda aniq: Ozarbayjon oʻzining ishonchli hamkori, yangi ishonchli yetkazib beruvchisi va oʻrnini mustahkamlashda davom etmoqda. energiya tashabbuslari, - deya qo'shimcha qildi tahlilchi