Қазақстандық веб-дизайнер Еуропада интернеттегі алаяқтықпен айналысатын ондаған платформа жасаған - Аналитический интернет-журнал Власть

Ольга Логинова, Оливер Фиск, «Власть», Эммануэль Моримон, RTBF Read this article in English Читайте этот материал на русском Ғаламтордан күмәнді немесе ашықтан-ашық алаяқтықпен айналысатын «инвестициялық платформаларды» жарнамалап тұрғаныңызды көрсеңіз, қандай күйде болар едіңіз? «Төбемнен жай түскендей болды, көңіл-күйім түсіп кетті». — Бельгиялық RTBF телеарнасының жүргізушісі Фанни Жандрен сезімін осылай сипаттады. Оның бейнесін «трейдинг платформасын» жарнамалауға рұқсатсыз пайдаланған Әдетте, мұндай платформалардың артында шетелдік колл-орталықтардан, серіктес маркетинг компаниядан, IT мамандардан және әлемнің түкпір-түкпіріндегі сан түрлі компаниядан құралған күрделі халықаралық жүйе тұрады. Тез табыс табуды көздеп, ақша салған адамдардың қаражаты осы шиеленіскен байланыстың арасында жоғалып кетеді. Тез пайда табуды уәде еткен құралға ақша салған, ештеңеден күдіктенбеген жандардың қаражаты осы шиеленіскен тізбектің ішінде қолды болады Қазақстандық веб-дизайнер осындай ондаған сайт жасаған. Олардың арасында RTBF тележүргізушісінің атын жамылып, суретін рұқсатсыз пайдаланған платформа да бар Бұл сайттардың кесірінен Еуропа елдерінде жүздеген адам жинаған ақшасынан айырылып, зардап шеккен. Журналистер есептеген шығын көлемі миллиондаған еуро десек те, шығынның нақты ауқымы бұдан әлдеқайда көп болуы мүмкін Веб-дизайнердің кім екені және бұл істегі рөлі екі жыл бұрын анықталса да, Қазақстанның құқық қорғау органдары оның үстінен әлі ешқандай тергеу жүргізіп жатқан жоқ «Власть» басылымы мен Бельгияның RTBF телеарнасы бірлескен зерттеуінде халықаралық онлайн алаяқтық жүйесінің қалай жұмыс істейтінін және бұл схемада қазақстандық дизайнер қандай рөл атқарғанын баяндайды Жылжымайтын мүлік саласында істейтін 75 жастағы кәсіпкер Элиан телефонынан Бельгияның RTBF телеарнасының жүргізушісін көргенде, бұл жарнаманың растығына күмәнданған жоқ. Видеодағы жүргізуші: «Бар-жоғы екі жүз елу еуро салып, қомақты табыс табудың таптырмас мүмкіндігі пайда болғаны қандай жақсы», — деп айтып тұрған еді «Ол Фанни Жандреннің өзі еді — өте жігерлі, ашық-жарқын. Сенбеу мүмкін емес еді. Бәрі шынайы болды», — деп еске алды Элиан Элиан, RTBF деректі фильмінен алынған кадр Видео астындағы сілтеме арқылы Premium Yields платформасының сайты ашылады. Онда металл, мұнай және криптовалютаға инвестиция салу ұсынылған. Элиан сайтқа тіркелген бойда онымен бірден байланысқа шыққан. Ол алдымен 5 мың еуро салады, алғашқы уақытта ісі алға басып жатқандай көрінеді Кейін елу жылдан астам уақыт иелік еткен үйін сатып, бір ай ішінде қомақты үстеме түседі деген уәдеге сеніп, ақшасын инвестициялауға келіскен Premium Yields схемасынан зардап шеккендер Бельгияның Қаржылық қызмет және нарық басқармасына жалпы сомасы шамамен жарты миллион еуро шығын келгенін мәлімдеген Кристиан осы алаяқтарға қалай алданып қалғанын әлі күнге дейін түсіне алмайды. Өзі қолданбалы математика маманы, құрылыс инженері болып істеген әрі ақпараттық технологиялар саласында тәжірибесі бар. Сондықтан онлайн трейдинг платформасының тұзағына түсемін деп еш ойламаған «Ол бұл инвестициядан түскен табысқа мүгедектігі бар қызын тасымалдауға ыңғайлы көлік сатып алғысы келген. Көліктің бағасы — 50 мың еуро» «Менде бірден мұндай қомақты сома болған жоқ. Сондықтан мұны жақсы мүмкіндік деп ойладым», — дейді Кристиан RTBF тілшісіне берген сұхбатында Кристиан, RTBF деректі фильмінен алынған кадр Үш ай бойы алаяқтар Кристианға үздіксіз қоңырау шалып отырған. Сенімін жоғалтпай, инвестиция сала беруі үшін алаяқтар оның шотына 110, 130 және 500 еуро көлемінде аздаған ақша жіберген. Алайда кейіннен Premium Yields-ке салып, соңында жоғалтқан 35 мың еуромен салыстырғанда, бұл түкке тұрмайтын ақша еді Бірнеше ай өтсе де, Кристиан қазір сол кездегі күмәнді тұстардың бәрін есіне алып отыр. Әйелі оған дер кезінде тоқтауды өтініп, алаяқтардың тым еркін сөйлесетінін, дос болып алғысы келетінін және бұлай болуы мүмкін емесін түсіндіруге тырысқан. Бірақ Кристиан бұған құлақ аспай, бірнеше айдан кейін ғана тұзаққа түскенін түсінген «Алдап соққанын білгенде есеңгіреп қалдым. Олардың психологиялық тұрғыдан адамды арбап алатын сұмдық күші бар сияқты», — дейді ол 2025 жылдың ақпанында Кристиан полицияға арызданған, бірақ содан бері оның ісі бойынша тергеу бір қадам алға жылжымаған. Элиан да әлі күнге дейін ешқандай хабар-ошарсыз отыр: арызданғалы бері онымен ешкім байланыспаған. Оның ісімен айналысып жатқан Нивель прокуратурасы журналистерге сұхбат беруден бас тартты Лондонның қақ ортасында, Вуд-стрит, 88 деген мекенжайда орналасқан, өзіне тән сары түсті құбырлары мен төбеден еденге дейін ерекше әйнек терезелері бар, хай-тек стиліндегі 18 қабатты ғимарат тұр. Бельгияда дипфейк жарнамаға сеніп, ақша салған адамдардың қаражаты қайда кеткенін зерттеген репортерлер дәл осы ғимаратқа келген Мұнда бірнеше қаржы және инвестиция фирмасының кеңсесі орналасқан Premium Yields сайтында да дәл осы мекенжай көрсетілген, бірақ ғимарат әкімшісі мұндай компанияның бұл жерде жоқ екенін айтты. Сонымен қатар, Британия деректер базасына сәйкес, Лондонда мұндай атаумен ешқандай компания тіркелмеген «Инвестициялық платформа» сайтының иесін интернеттен іздегенде ірі халықаралық хостинг провайдерлердің ғана аты шықты. Бірақ бұл платформаларды жасағандар бәрібір артында қандай да бір із қалдырады Ашық деректермен жұмыс істейтін мамандар Premium Yields сайттарының біріндегі цифрлық ізді зерттей келе, қазақстандық My Cube «сайт жасау студиясының» сыртқы ресурсына тап болды. Еуропа елдерінде жүздеген адамды миллиондаған еуро шығынға батырған ондаған алаяқ платформаның осы студияға қатысы бар болып шықты Студия ресми сайтында: «Бұл салада жүргенімізге 14 жыл болды, сондықтан кез келген деңгейдегі сайтты жасап бере аламыз», — деп жазған. Әйтсе де, әлеуметтік желілерде ешқандай жарнамасы жоқ, ал сайттағы «Портфолио» бөлімі мүлдем бос тұр Студия сайтының тағы бірнеше субдомені жалған трейдинг платформаларының дизайн үлгісі ретінде пайдаланылған. Онда болашақ тапсырыс беруші брендтердің логотиптеріне арнайы бос орын қалдырылған. Тілшілер сайтты жасаушыға сұрақтар жолдағаннан кейін көп ұзамай бұл қосымша домендер өшіріліп тасталды My Cube сайтының басты беті My Cube сайтының субдомендерінің бірінде орналасқан трейдинг платформаларының шаблоны My Cube сайтының иесі 41 жастағы Қазақстан азаматы Андрей Силуянов болып шықты. Журналистердің есептеуінше, ол криптовалюта мен басқа де активтерге «инвестиция салуды» ұсынған кем дегенде 50 сайт жасаған. Оның үстіне, бұл сайттардың кемінде 40-ына Еуропа, Канада және Австралияның қаржы реттеушілері арнайы ескерту жариялаған Андрей Силуянов алаяқтық платформаларды жасауға қатысын сұраған «Власть» журналистерінің қоңырауларына, хабарламалары мен хаттарына жауап берген жоқ Бельгия мен Баварияда — Германияның бір ғана аймағында Силуянов құрған бірнеше платформадан келген шығын 7,6 миллион еуродан асқан, шағымдар саны жүзге жетеді. Екі елдің де билігі бұл көрсеткішті істің бергі жағы ғана деп есептейді. Өйткені онлайн алаяқтардың тұзағына түскендердің көбі полицияға шағымданбайды «Мұның бәрі бұл мәселенің қаншалықты ауқымды екенін ашық көрсетіп тұр. «Скамдемия» дейтін алаяқтық індетіне тап болғанымыз айдан анық. Әңгіме жергілікті өнеркәсіпке немесе экономикаға инвестиция салудың орнына, алаяқтар мен ұйымдасқан қылмыстық топтар иемденіп кеткен миллиардтаған еуро жайында», — деді Бавариядағы киберқылмысқа маманданған прокурор Нино Голдбек RTBF пен «Власть» редакциясына берген сұхбатында Зардап шеккендер үшін бұл жай ғана қаржылай шығын емес «Бар жиған-тергенінен айырылып, ақыр соңында суицид жасаған кем дегенде үш-төрт жағдай тіркелгенін білеміз. Қаншама отбасы ойран болды. Бұл — бүгінгі таңда алдымыздан шыққан ең үлкен қауіп-қатердің бірі», — деді Голдбек Алаяқтық платформаға клиент тарту үшін тележүргізуші Натали Маленің дипфейк видеосы қолданылған жарнама. RTBF деректі фильмінен алынған кадр «Онлайн инвестиция» саласындағы алаяқтық әдетте төрт негізгі элементке сүйенеді және олардың әрқайсы қылмыстық істің сәтті жүзеге асуы үшін өте маңызды рөл атқарады деп түсіндіреді Голдбек «Жаңа құрбандарды тұзаққа түсіру үшін, ең алдымен, олардың жеке деректері қажет. Бұл бағытта серіктестік маркетингпен айналысатын арнайы қылмыстық ұйымдар жұмыс істейді. Олардың міндеті — маркетинг науқаны арқылы әлеуетті клиенттердің жеке мәліметтерін жинау. Осы ақпарат қолдарына түскен бойда, оны мүлдем басқа қылмыстық желілерге сатып жібереді», — дейді киберқылмыс жөніндегі прокурор Содан кейін ақша жылыстату кезеңі басталады. Іс жүз мыңдаған немесе миллиондаған қаржыға қатысты болса, бұл транзакцияларды жүзеге асыру үшін арнайы компаниялар, банк шоттары мен төлем жүйелері қажет болады Үшінші элемент — колл-орталықтар. «Бұл алаяқтықтың өзіндік бір қозғалтқышы. Онда инвестициялық брокер немесе қаржы сарапшысы кейпіндегі агенттер жұмыс істейді. Жәбірленушілермен тікелей байланысқа шығып, күн сайын қоңырау шалатын да — солар» Алайда маман бұл схеманың басын біріктіретін басты буын IT инфрақұрылымы дейді «Біз трансұлттық деңгейде әрекет ететін өте күрделі алаяқтық схемасы туралы айтып отырмыз. Ал бұл жүйенің тәулік бойы үзіліссіз жұмыс істеуін техникалық құралдармен қамтамасыз ету үшін қуатты IT инфрақұрылым керек» Premium Yields компаниясының «қаржы мамандары» Элианға алғаш рет хабарласқаннан бері бір жылға жуық уақыт өткен. Міне, бүгін де ол өз үйінде, үстел басында отырып, алаяқтармен тағы да телефонмен сөйлесіп жатыр. Тұтқаның арғы жағынан естіліп тұрған қатты музыка дауысы әңгімені бөліп жіберердей болып тұр Трейдинг платформасының өкілі «Лоик» Элианды Premium Yields-ке тағы 44 мың еуро аударуға көндірді. Ол аударымды растайтын құжатты суретке түсіріп, поштасына жіберді. «Лоик» қосымша файлды көріп тұрғанын, бірақ аша алмай жатқанын айтты Алайда ол осы сәтте Элианның қасында алданған адамдарға алаяқтарды табуға көмектесуді ұйғарған компьютер қауіпсіздігі саласының маманы, «ақ хакер» отырғанынан бейхабар еді Элиан мен хакер, RTBF деректі фильмінен скриншот Алаяқтар Элиан жіберген «құжатты» Литваның әр түкпіріндегі төрт түрлі компьютерден бір уақытта ашуға тырысқан. Кейбір жағдайларда IP мекенжайлар кәдімгі тұрғын үйлерді көрсетіп тұрды Алайда іс жүзінде алаяқтардың қайда тығылып отырғанын анықтау оңай емес Әдетте адамдар «колл-орталық» дегенді естігенде, жұмысы жүйелі жолға қойылған ірі ұйымды елестеді, кейде бұл құрылымдар шынымен де сондай сипатта болады. ЕО-ға мүше елдердің ведомстволары арасындағы сот ынтымақтастығын және трансшекаралық қылмыстық істерді тергеуді үйлестірумен айналысатын Еуроюст агенттігінің экономикалық қылмыстар жөніндегі тобының басшысы Павел Вонсик осылай дейді «Дегенмен, мүлдем басқа сипаттағы «колл-орталықтар» да кездеседі. Мәселен, шағын пәтерде отырып-ақ, жәбірленушілерге тоқтаусыз қоңырау шалатын топтар бар. Мұндай «орталық» тіпті қозғалыстағы автокөліктің ішінде де жұмыс істей береді. Ондайда операторлармен бірге олардың «кеңсесі» де бір жерден екінші жерге көшіп жүреді», — деді маман Алайда шамамен Литвадан қоңырау шалған «Лоик» Элианнан 44 мың еуроны қайда жіберуді талап етті? Premium Yields платформасынан зардап шеккен үш бірдей адам журналистерге өздері ақша аударған компаниялардың атауы мен банк реквизиттерін табыстады. Олардың басым бөлігінің иелері Болгария азаматтары болып шықты, ал бірнешеуіне Венгрия мен Чехия азаматтары иелік еткен Алаяқтар Кристианның сеніміне кіріп, оны әрі қарай алдай беруі үшін шотына аздап ақша аударып отырған болгар компанияларының бірінің деректері желіге тарап кеткен. Осының негізінде Сыбайлас жемқорлық пен ұйымдасқан қылмысты зерттеу орталығы (OCCRP) Scam Empire атты ауқымды зерттеуін жариялады. Тарап кеткен файлдардан болгариялық компаниядан өзге де алаяқтық платформалардың құрбандары дәл осындай төлемдер алып тұрғаны көрінеді Қызметкерлер әр жәбірленушіге жасалған төлем үшін жеке-жеке форма толтырып, оның себебін жазып отырған: құрбанның отбасы мүшелерін де осы схемаға тарту немесе бұдан да көп «инвестиция» салуы үшін адамның сеніміне кіру Алайда бұдан да қызық байланыстың беті ашылды: зардап шеккендердің бірі 33 мың еуродан көп ақша жіберген британдық фирманың да, оған ақша қайтарған итальяндық компанияның да артында есімдері әртүрлі, тегі Меттис деп аталатын адамдар тұрған Кириякос Меттис — жұмысбасты адам. Түрлі реестрдің мәліметіне сүйенсек, бүгінде оның Румыния, Словакия, Польша, Эстония және дүниежүзі бойынша 57 компанияда кемінде 95 белсенді лауазымы бар. Ол бауыры Павлос Меттиспен бірге Кипрдегі фирмалардың көбінде жұмысын дөңгелетіп отыр. RTBF журналистері ағайындыларға сұрақ қою үшін дәл осы аралға аттанды Алайда оларды табу оңайға соққан жоқ: тілшілер көптеген компанияның мекенжайын шарлап, ештеңе таба алмады. Тек екінші күні ғана олар іздеген кеңсе орналасқан заң фирмасын әрең тапты Павлос Меттис журналистермен тілдесуге құлық танытпағанымен, Premium Yields құрбандарының бірінен ақша алған британдық компания өзінікі екенін мойындады. Бірақ бұл фирманың нақты немен айналысқанынан хабарсыз болып шықты, айтуына қарағанда, «ұсақ-түйектің бәріне бас қатыра бермейді» RTBF тілшілері оның бауыры Кириякоспен телефонмен сөйлесті «Бұл — Италиядағы ешқашан жұмыс істемеген компания. Біз тек клиенттерге қызмет көрсеттік (...) Клиенттерге номинал иелік ету қызметін көрсетеміз», — деді Кириякос. Бірақ клиенттердің кім екенін айтпады «Сіз осы фирманың басшысы әрі иесісіз, ал бұл фирма адамдарды тонау үшін қолданылып отыр», — деп жалғастырды тілші «Иә, бірақ бұған біздің қатысымыз жоқ. Әлдебіреу бұл компанияны рұқсатсыз пайдаланып кеткен», — деп жауап берді Меттис Журналист Premium Yields алаяқтық жүйесінде неліктен бауыры екеуінің компаниялары қатар жүргенін сұрағанда, Меттис бұл жайдан мүлдем хабарсыз екенін айтты Бірақ ол Пини Петер есімді азаматпен де бірлесіп жұмыс істейтінін мойындады. Бұл адам бұған дейін өте қатерлі бинар опциондар нарығымен байланыста болған. Сондай-ақ ол Premium Yields және одан басқа да ондаған алаяқтық платформаның негізін қалаған қазақстандық дизайнер Андрей Силуяновпен де жұмыс істеген болып шықты Алматыдағы ақша айырбастау пункттеріндегі қарбалас, 19 тамыз 2015 жыл, фото Жанара Каримованікі Бейсенбі күні Алматыдағы ақша айырбастау орындарында таңсәріден ерекше қарбалас байқалды. Есігі жабық кассалардың алдына жиналған қала тұрғындары жиған-тергенін басқа валютаға айырбастамақ болғанымен, үміттері ақталмады: көп жерде операциялар мүлдем тоқтап тұрды Тұп-тура бір күн бұрын неон таблолардағы валюта бағамы күрт өсіп кеткен еді. Ал келесі күні, яғни 2015 жылдың 20 тамызында үкімет теңгені еркін айналымға жіберді. Осының салдарынан ұлттық валюта бірден 30 пайызға құнсызданып шыға келді Қазақстандықтардың көбі үрейге түскенде, девальвация болады деген қауесетті өз пайдасына жаратқандар да болды 2015 жылы елде бинар опциондар сәнге айналды. Бұл онлайн платформалар валюта бағамының ойнауынан тез байып кетуді уәде ететін. Мұнда инвестор бірнеше минут ішінде бағамның қай жаққа өзгеретінін болжап, бәс тігеді. Болжамы қате шықса, барлық ақшасы күйіп кетеді Мұндай брокерлердің жұмысын Ұлттық банк қадағаламайтын, ал компаниялардың өзі шетелде тіркелген еді. Сондықтан кейбір сарапшылар бұл жүйенің қаупі өте жоғары деп есептеп, мұны құмар ойынға теңеді. Кейінірек әлемнің біраз елінде бинар опциондармен сауда жасауға тыйым салынды «Банктегі 12 пайыздық депозиттен пайда табу өзекті емес пе?! Vulkantrade платформасымен бинар опциондар саудасын бастаңыз! Небәрі 200 доллар инвестиция салып, айына 37 пайызға дейін табыс табыңыз!» – деп үндеді Vulkantrade платформасы теңге бағамы күрт төмендеуден бір жыл бұрын Дәл осы үндеу мен тіркелу формасы жарияланған веб-парақшаны алматылық «A3Studio» дизайн студиясы әзірлеген. Бұл студияның арада он жыл өткенде Premium Yields платформасының сайтын жасайтын веб-дизайнер Андрей Силуяновпен тікелей байланысы бар еді A3Studio студиясының Instagram парақшасынан скриншот Vulkantrade платформасының сайты отандық «Vulkan KSI» компаниясына тиесілі болған. Алайда интернет архивтерінде сақталған сол веб-парақшаның ең төменгі жағынан израильдік кәсіпкер Пини Петердің «SpotOption» компаниясының логотипін көруге болады Интернет архивтерінде сақталған Vulkantrade платформасының 2014 жылғы сайты Осы бизнесті ұзақ жыл бойы зерттеген The Times of Israel басылымының тілшісі Симона Вайнгластың айтуынша, Пини Петер деген атпен танымал Пинхас Патаркацишвилидің Израильде бинар опциондар нарығының «басшысы» деп аталғанын айтады Оның SpotOption компаниясы осы саладағы ең ірі компаниялардың біріне айналып, өзге компанияларға сауда платформаларын ұсынды. Сондай-ақ компанияның бағдарлама жасақтамасын, маркетинг жүйелерін және бизнес моделін пайдаланатын жүздеген серіктес веб-сайт жұмыс істеді Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяху Малхаз Пинхас Патаркацишвилимен бірге. Иерусалимдегі премьер-министр кеңсесі, 2011 жылғы қазан. Фото Береле Шайнердікі 2007 жылы Израиль медиасы Пини Петердің телекоммуникация компаниясы Қазақстандағы интернет телефонияны дамытуға 1 млн доллар инвестиция салатынын және бұл үшін жергілікті «Vulkan» компаниясының үлесін сатып алғанын хабарлады. Алайда Қазақстанда бұл жоба туралы ешқандай ақпарат айтылмады, тіпті Пини Петердің өзі де, оның компаниясы да «Vulkan KSI» құрылтайшыларының тізімінде аты-жөні мүлдем кездеспейді Бірақ 2015 жылы Vulkantrade қызметкерлерінің бірі әлеуметтік желідегі парақшасында Пини Петермен бірге Қытайда түскен суретін жариялады. Осы жылдары SpotOption Қытай нарығын қарқынды игеріп жатты. Елдегі қаржы саласын реттеуші мұндай платформаларға тыйым салуға дайындалып жатқанына қарамастан, Израиль үкіметі бұл жобаға бюджеттен арнайы қаржы бөлген болып шықты 2021 жылы АҚШ-тың құнды қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы Пини Петерге, оның SpotOption компаниясы мен жетекшілерінің біріне алаяқтық жасады деген айып тақты. Олардың бұл әрекетінен дүниежүзіндегі мыңдаған құрбан жалпы алғанда жүздеген миллион долларынан айырылған. Сот 2023 жылдың басында шешім шығарып, SpotOption компаниясына 140 миллион доллар, ал Петердің өзіне 86 миллион доллардан астам айыппұл салды. Бірақ соңғы жылдың наурыз айында ол апелляциялық шағым түсіріп, АҚШ-тағы бұл сот процесі әлі күнге дейін жалғасып жатыр SpotOption опциондарына инвестиция салғандар сияқты, Vulkantrade пайдаланушылары да ақшасынан айырылды. 2016 жылдың басында олар түрлі форумдарда Vulkantrade платформасының депозиттермен бірге жабылып қалғанын, қызметкерлерінің байланысқа шықпай жатқанын жаза бастады Қазақстанда Vulkantrade-ке қатысты ешқандай сот ісі қозғалған жоқ Еуропа елдерінде жүздеген пайдаланушыны алдаған платформалардың көбін жасап шығарған Андрей Силуяновқа қатысты да Қазақстанда ешқандай тергеу жүріп жатқан жоқ. Бұл туралы «Власть» басылымының ресми сауалына жауап берген ІІМ мен Қаржылық мониторинг агенттігі хабарлады. Алайда оның аты-жөні мен жалған инвестициялық платформаларды құруға қатысы бар екенін 2024 жылы шведтік The Qurium үкіметтік емес ұйымы зерттеуінде ашық жазған болатын Баварияның киберқылмыс жөніндегі мамандандырылған прокуроры Нино Голдбек жергілікті органның Силуяновқа қатысты тергеу жүргізіп жатқан-жатпағанын журналистерге ашып айтқан жоқ. Десе де, оның сөзінше, Германия заңнамасында мұндай платформаларды құру ұйымдасқан қылмыстық топтың алаяқтығы ретінде бағалануы мүмкін. Бұл бап бойынша айыпталғандар 1 жылдан 15 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін Алайда, Голдбектің айтуынша, халықаралық алаяқтық схемаларды әшкерелеу үшін трансшекаралық байланыс орнату, тіпті ЕО-ның ішінде де әлі күнге дейін үлкен мәселе болып отыр. Кейде басқа мемлекеттерден ресми жауап алу үшін айлап күтуге тура келеді «Қылмыстық желілер үшін трансұлттық құрылымдар құру түкке тұрмайды, ал бұл біздің жұмысымызды одан сайын күрделендіре түседі, — дейді прокурор. — Бірақ бұл қылмысты тергеп, кінәлілерді жауапқа тарту мүмкін емес дегенді білдірмейді» Бұл зерттеуді әзірлеуге Шарунас Черняускас (Siena Литва) пен Атанас Чобанов (Bivol, Болгария) атсалысты