Yevroosiyo makonidagi siyosiy hokimiyat markazi – Turkiy davlatlar tashkiloti

Qozog‘istonning Turkiston shahrida bo‘lib o‘tgan Turkiy davlatlar tashkilotining norasmiy sammitida Prezident Ilhom Aliyevning nutqi Turk dunyosi integratsiya ittifoqini yaratish g‘oyasi Ozarbayjon davlati tomonidan yaratilganligini yana bir bor tasdiqladi. Bugungi kunda dunyoda sodir bo'layotgan mojarolar va urushlar, energiya resurslari uchun urush yangi dunyo tartibining paydo bo'lishiga olib keladi. Bunday murakkab va keskin geosiyosiy sharoitda TDT endi iqtisodiy va gumanitar platforma emas, balki Yevroosiyo makonida siyosiy kuch markaziga aylandi TDTning norasmiy Sammit yig'ilishining tashabbuskori Prezident janob Ilhom Aliyev bo'ldi, bu allaqachon an'anaga aylangan. 2024-yilda birinchi shunday uchrashuv Shusha shahrida bo‘lib o‘tdi. Shusha shahrida Qorabog' deklaratsiyasining imzolanishi turk davlatlarining Ozarbayjonning hududiy yaxlitligi va suverenitetini qo'llab-quvvatlaganliklari va mintaqada yaratilgan voqeliklarga bir misoldir. O‘z-o‘zidan ayonki, Sammitning rasmiy va norasmiy uchrashuvlari tashkilotchilikni yanada mustahkamlash va aloqalarni kengaytirishga xizmat qilmoqda Bu safargi norasmiy sammitning Turkistonda o‘tkazilishi bejiz emas. Turkiston turkiy dunyo sivilizatsiyasining ma’naviy poytaxti sanaladi. Bu shahar va Shushaning qardosh shaharlar ekanligi ham turk xalqlarining mushtarak tarixga, madaniyatga, ajdodlari mushtarakligiga sodiqligini ko’rsatadi. Ozarbayjon turkiy dunyoni geografik jihatdan bog‘lovchi strategik markaz sanaladi. Prezident Ilhom Aliyevning Ozarbayjonda koʻp qirrali transport-logistika loyihalarini amalga oshirishi natijasida Oʻrta yoʻlakning asosiy segmenti boʻlgan Zangezur yoʻlagi ochiladi, bu esa Markaziy Osiyoning Turkiya bilan bogʻlanishiga olib keladi. Zangezur yo‘lagi ham Xitoy-Markaziy Osiyo-Turkiyani Yevropa bilan bog‘lovchi muhim transport yo‘nalishi hisoblanadi. Shubhasiz, bu yerda Ozarbayjon davlatining o‘rni beqiyos Turk dunyosi integratsiyasining poydevori 1926-yilda Bokuda boʻlib oʻtgan Birinchi Turkologik Qurultoyda qoʻyilgan.Bu yil Bokuda qurultoyning 100 yilligiga bagʻishlangan tadbir boʻlib oʻtadi Turkiy tilli davlatlarning umumiy alifbosini yaratish qarori tarixiy ahamiyatga ega. Ozarbayjon bu borada ham yetakchi davlat sifatida harakat qiladi. Shunday qilib, Ozarbayjon lotin yozuviga toʻliq oʻtgan birinchi davlat boʻldi. Turk dunyosi umumiy alifbo komissiyasining 2024-yilda Bokuda o‘tkazilishi Ozarbayjonning bu boradagi qadami beqiyos ekanini isbotlaydi. Yagona alifbo yagona axborot-kommunikatsiya tizimiga, madaniy-ma’rifiy infratuzilmaga o‘tish uchun katta imkoniyatlar yaratadi. Turkistonda o‘tkazilgan norasmiy Sammitning asosiy mavzularidan biri bo‘lgan “Sun’iy intellekt va raqamli rivojlanish” alohida e’tiborni tortmoqda. Ushbu mavzuning jiddiy muhokamasi TDT jahon texnologik va sun'iy intellekt raqobatida yetakchi tashkilot bo'lishni maqsad qilganidan dalolat beradi. Zamonaviy dunyoda davlatlarning kuchi nafaqat siyosiy, iqtisodiy va harbiy kuch bilan, balki raqamli va sun'iy intellektning rivojlanishi bilan ham o'lchanadi. Bu sohada ham Ozarbayjon TDTda yetakchilik qilmoqda. So‘nggi yillarda Bokuda raqamli davlat tizimi, elektron xizmatlar, shuningdek, Sun’iy intellekt akademiyasining tashkil etilishi Ozarbayjonda bu borada juda jiddiy qadamlar qo‘yilganidan dalolat beradi. Raqamli va sun’iy intellekt sohasida qo‘shma hamkorlik TDTga xalqaro dunyoda katta obro‘-e’tibor beradi. Amalga oshirilgan ishlar Turkiy davlatlar tashkiloti asrimizning eng kuchli va qudratli tashkilotiga aylanishidan dalolat beradi Boku davlat universiteti kafedra mudiri, professor