Osiyodan G‘arbga madaniyat: turk va arab folklorida soya o‘yinlari

AMEA Folklor instituti Marosim folklori va milliy pazandachilik an’analari kafedrasida navbatdagi ilmiy seminar bo‘lib o‘tdi Institutdan AZƏRTAC ga ma’lum qilishlaricha, kafedra yetakchi ilmiy xodimi Shahla Husaynli t.f.n. filologiya fanidan “Navro‘z bayramida ovqatlanish marosimlarining funksional semantikasi” mavzusida ma’ruza qildi. Navro‘z bayrami nafaqat kalendar bayrami, balki turk xalqining eng qadimiy va boy madaniy an’analaridan biri sifatida chuqur ramziy ma’noga ega bo‘lgan marosim tizimi ekanligini ta’kidladi. Tadqiqotchining soʻzlariga koʻra, Navroʻz bayrami marosimlari xalq dunyoqarashi, tabiatga boʻlgan munosabati, moʻl-koʻlchilikka intilish va ijtimoiy birlik gʻoyasini aks ettiruvchi makon vazifasini oʻtaydi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, turk xalqining Navro‘z bayramida tayyorlagan taomlari nafaqat taom, balki turli ma’noga ega bo‘lgan ramzlardir Keyinchalik kafedraning yetakchi ilmiy xodimi t.f.n. filologiya fanidan Sureyya Alizade “Turk va arab xalq ogʻzaki ijodida soya oʻyinlarining janr xususiyatlari” mavzusida maʼruza qildi. Tadqiqotchining so‘zlariga ko‘ra, arab dunyosida mashhur bo‘lgan soya spektakllari va ko‘lanka spektakllari xalq orasida juda keng tarqalgan. Manbalarda soya o‘yinining kelib chiqishi va tarixi haqida turli fikrlarni uchratish mumkin. Butun dunyoda soyali o‘yinlar Indoneziyadan yoki hindlardan kelib chiqqanligi aytiladi. Ba'zilar bu o'yin Xitoyda paydo bo'lgan deb taxmin qilishadi. Soya o'yinlari Indoneziya, Hindiston yoki Xitoyda paydo bo'lganidan qat'i nazar, u G'arbiy Osiyoga kelgan degan fikr ustunlik qiladi. Bu oʻyin “Parda oʻyini”, “Payla oʻyini” hamda “Qoragʻoz” nomi bilan mashhur boʻldi. Qo‘g‘irchoq-soya spektakli ko‘plab arab mamlakatlarida sahnalashtirilgan. Ayniqsa, Misr, Suriya, Jazoir, Tunis, Liviya, Marokashda qoʻgʻirchoq teatri ancha rivojlangan Tadqiqotchi soya teatri matnlari arab madaniyati anʼanalarini oʻrganishda sharq shaharlarining boy hayotiy muhitini tiklash, davlat bayramlari, yarmarkalar va milliy urf-odatlarning rang-barang tasvirlarini oʻrganish uchun zarur tarixiy matn ekanligini, shu bilan birga, koʻplab olimlarning soya teatri matn va syujetlarini tizimlashtirish borasidagi saʼy-harakatlari borligini aytdi 2026 © AZERTAC. Mualliflik huquqi himoyalangan. Ma'lumotlardan foydalanish giperhavola bilan havola qilinishi kerak