Qishloq xo‘jaligi sug‘urtasisiz bu hodisalar natijasida yetkazilgan zararni qoplash mumkin emas – SUHBAT

Mart oyining oxirida boshlangan kuchli yomg‘ir hududlarga ham zarar yetkazdi. Yomg'irlar natijasida qishloq xo'jaligi dalalari suv ostida qoldi, ekinlar va bog'larga jiddiy zarar yetdi O‘tgan yillardagidan farqli o‘laroq, bugungi kunda bunday tadbirlarda fermer va fermer xo‘jaliklariga yetkazilgan zarar davlat agrar sug‘urtasi mexanizmi hisobidan qoplanadi. Agrar sugʻurta jamgʻarmasi tomonidan taqdim etilgan sugʻurta mexanizmi koʻplab boshqa xavflar qatori ekinlarni suv toshqinlaridan sugʻurtalaydi Agrar sug‘urta jamg‘armasi boshqaruvi raisining o‘rinbosari Laman Aliyeva-Mamishova yog‘ingarchilik oqibatida qishloq xo‘jaligi dalalariga yetkazilgan zarar, tovon to‘lash bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-tadbirlar to‘g‘risida AZƏRTAC muxbirining savollariga javob berdi. Mana intervyu: Laman xonim, iltimos, avvalo suv toshqini tushunchasiga oydinlik kiritib bersangiz. Qanday hollarda toshqin suv toshqini deb ataladi va u odatda juda kuchli yomg'irmi yoki suv toshqini deb hisoblanishi va fermer sug'urtalanishi uchun boshqa tabiiy hodisa ro'y berishi kerakmi? Agar suv toshqini tushunchasi haqida qisqacha ma’lumot beradigan bo‘lsak, qonunchilikka ko‘ra, suv toshqini – to‘xtovsiz yog‘ingarchilik yoki qorning erishi natijasida daryolar, ko‘llar, soylar, kanallar kabi suv havzalarida suv miqdorining ko‘payishi, yon bag‘irlardan oqib chiqayotgan suvlar, shuningdek, tuproq ostida suvning to‘planib qolishi yoki tuproqda suv qatlamining yomon to‘planishi natijasida suvning to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘planishi deb hisoblanadi. suv toshqini hodisasi. Bunday holatlar yuzaga kelsa, fermerlarga sug'urta to'lovlari amalga oshiriladi Hozirgacha murojaatlarni baholasak, qanchadan qancha arizalar kelib tushgan va qancha sug‘urta to‘lovlari haqida gap ketyapti? Suv toshqini natijasida 3 ming gektarga yaqin ekin maydonlariga faqat bayram kunlari, 20-martdan bugungacha zarar yetkazilganligi haqida murojaat kelib tushdi. Sug‘urta shartnomasi bo‘yicha murojaatlar soni 300 ga yaqin. Murojaatlarning aksariyati suv toshqini bilan bog‘liq. Bu shuni anglatadiki, bu yil bizning sug'urta to'lovlarimiz asosan toshqin xavfidan bo'ladi Agrar sug‘urta jamg‘armasiga qaysi viloyatlardan eng ko‘p murojaat tushmoqda va qaysi mahsulotlar ko‘proq zarar ko‘rmoqda? Oxirgi kunlarda bizga kelib tushayotgan murojaatlar dinamikasidan kelib chiqib aytish mumkinki, bunday beqaror ob-havo sharoiti, albatta, qishloq xo‘jaligini ham chetlab o‘tmadi va jiddiy zarar yetkazdi Guba-Xachmaz, Qorabog‘, Shirvon-Salyon va Tog‘li Shirvon iqtisodiy rayonlaridan ko‘proq arizalar kelib tushdi. Bunday hodisalar eng ko‘p sodir bo‘ladigan hudud sifatida Shabron va Xachmaz tumanlarini qayd etishimiz mumkin. Subasma hodisalari nafaqat ekin maydonlariga, ya'ni arpa va bug'doy maydonlariga, balki bog'lar - olcha, behi, nok, bodom va boshqa bog'larga ham zarar etkazdi. Dehqonlarning bergan ma’lumotlariga ko‘ra, ekin maydonlaridagi suvning balandligi ayrim joylarda 60 santimetrgacha yetgan Ammo bu holatlarda fermerlarga yetkazilgan zarar qachon to‘lanadi? Avvalo, sug‘urtalangan fermerlarimizga murojaat qilib aytamanki, voqea sodir bo‘lganidan so‘ng darhol – 10 kundan kechiktirmay Agrar sug‘urta jamg‘armasining 1651 Call-markaziga ham, tegishli davlat muassasalariga murojaat qiling. To‘lovga oid ikkinchi nuqta, shuni ta’kidlashni istardikki, agar 100 foiz nobud bo‘lish hodisasi bo‘lmasa, sug‘urta to‘lovlari odatda qonun hujjatlari talablariga muvofiq yig‘im-terim davrida amalga oshiriladi. Buning sababi shundaki, bu davrda tabiat hodisalari yana sodir bo'lishi, ya'ni dehqonga yetkazilgan zarar o'zgarishi mumkin. Shu sababli, adolatli bo'lish uchun sug'urta to'lovlarini yig'im-terim davrida to'lash maqsadga muvofiqroq deb hisoblanadi. Ammo hodisa natijasida mahsulot butunlay yo'q qilingan bo'lsa, sug'urta to'lovi tezroq amalga oshiriladi Leman xonim, bu hodisalar sug‘urta hodisasi kabi tez-tez sodir bo‘ladimi va shu paytgacha fermerlarga bu zararlar uchun qancha pul to‘langan? Ha, so‘nggi 3 yilda Agrar sug‘urta jamg‘armasi tomonidan fermerlarga sel hodisalari uchun jami 4,5 million manat to‘langan. Birgina 2025 yildagi dinamikaga nazar tashlaydigan bo‘lsak, hodisalar soni bo‘yicha ikkinchi o‘rinni suv toshqini, birinchi o‘rin esa to‘lovlar hajmi, albatta, do‘l hodisalari bilan bog‘liq 2025-yilda 3300 gektar dehqonchilik maydonidagi suv toshqini tufayli 1 million 227 ming manat sug‘urta to‘langan. 2023 yilda esa 7716 gektarga yetdi 2024-yilda 6697 gektar dehqonchilikka yetkazilgan zarar uchun 1,6 mln.manat, 1,7 mln Fermerlar uchun 10 kun ichida ariza berish juda muhimmi? Ya’ni, fermer xo‘jalik haqida o‘z vaqtida xabar bermasa, qanday choralar ko‘riladi? Qonunchilikka ko‘ra, fermerlar dalada sodir bo‘lgan voqea haqida kamida 10 kun ichida xabardor qilishi shart. Sababi, o‘zingizga ma’lumki, voqea sodir bo‘lganidan keyin baholash va zararni hisoblash ishlari o‘sha hududdagi mustaqil ekspertlar tomonidan olib borilmoqda. Mutaxassis dalaga kech chiqsa, yetkazilgan zarar to‘g‘ri baholanmasligi, fermerga yetkazilgan zararni to‘g‘ri va adolatli, xolis aniqlay olmasligimiz mumkin. Shu bois 10 kunlik muddatdan oshmasligini, mutaxassislar tomonidan yetkazilgan zararni to‘g‘riroq va adolatli baholashi uchun o‘sha muddat ichida, hatto imkoni bo‘lsa, undan ham qisqa muddatda ma’lumot berishlarini so‘raymiz Leman xonim, yaqinda ro‘y bergan voqealar, ayniqsa, biz aytgan kuchli yomg‘ir va suv toshqinlari qishloq xo‘jaligi sug‘urtasining muhimligini yana bir bor ko‘rsatdi. Qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi bo‘yicha fermerlarga qanday tavsiyalaringiz bor? Darhaqiqat, so'nggi kunlarda sodir bo'lgan voqealar ham tabiat hodisalari har qanday vaqtda sodir bo'lishi va oldini olish mumkin emasligini ko'rsatadi. Yagona yo‘l – bu hodisa tufayli yetkazilgan zararni qoplash bo‘lib, agrar sug‘urtasiz ushbu hodisalar natijasida yetkazilgan zararni boshqa shaklda qoplash mumkin emas. Shu bois fermerlarni davlatimiz tomonidan yaratilgan ushbu foydali mexanizmning afzalliklaridan unumli foydalanishga chaqiraman. Ma’lumki, fermer xo‘jaligi Agrar sug‘urta jamg‘armasi tomonidan sug‘urtalanganda fermerning sug‘urta badalining yarmi davlat tomonidan qoplanadi, ya’ni hisoblangan sug‘urta badalining 50 foizi fermer o‘rniga davlat tomonidan to‘lanadi Masalan, eng ko‘p murojaat qiluvchi Guba-Xachmaz iqtisodiy rayonida hosildorligi 1000 manat bo‘lgan 1 gektar bug‘doy yerining sug‘urtasi atigi 6-7 manat, tog‘li Shirvon viloyatida esa atigi 10-11 manat turadi. Biroq, agar voqea natijasida o'sha hudud zarar ko'rgan bo'lsa, bu zarar fond tomonidan qoplanadi. Shu bois fermerlar kelgusida bunday holatlardan jabr ko‘rmasliklari uchun imkoniyatni boy bermasliklarini so‘rayman Ma’lumki, hozirda qishloq xo‘jaligini sug‘urtalash mexanizmi 41 ta zavodni qamrab oladi, kelgusida ushbu mahsulotlar ro‘yxati va ularning ko‘lamini kengaytirish rejalashtirilganmi? Boshqacha aytganda, kelajakda qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi orqali qanday qo‘shimcha mahsulotlarni sug‘urta qilish mumkin? Ma’lumki, hozirda jamg‘armada ekinlar, chorvachilik, baliqchilik mahsulotlari sug‘urtalangan bo‘lib, 41 turdagi ekinlar, jumladan, don, dukkakli, texnik va dukkakli ekinlar, ya’ni ko‘plab o‘simliklar sug‘urtalangan. Hayvonlarga kelsak, yirik va mayda shoxli hayvonlar go‘sht va sut uchun sug‘urta qilinadi. Kelgusi rejalarda qonunchilik tashabbuslarini hisobga olgan holda parrandachilik va asalarichilik xo‘jaliklarini sug‘urtalash ko‘zda tutilgan va bu borada qonunchilikda tashabbuslar ilgari surilgan. Bundan tashqari, roʻyxatga 9 turdagi yangi oʻsimliklar qoʻshilishi kutilmoqda. Bunga feyxoa, kivi, qalampir, baqlajon va boshqa o'simliklar kiradi. Kelgusida tegishli me’yoriy-huquqiy hujjatlar qabul qilingandan so‘ng ushbu zavodlarni sug‘urtalash rejalashtirilgan 2026 © AZERTAC. Mualliflik huquqi himoyalangan. Ma'lumotlardan foydalanish giperhavola bilan havola qilinishi kerak