Yorqin hayot portreti – shoir-jurnalist Tofig‘ Husaynning 80 yilligi

Men endi yerga qiziqmayman Chuqur daryoga, gen vodiysiga Men raketalarning ovoziga quloq solmayapman Sog'inch yoshim o'tdi Bu misralarda donishmandlik yoshidan o‘sib ulg‘aygan insonning o‘y-fikrlari, hayotning past-pastlaridan o‘tgan qalb tuyg‘ulari ifodalangan. Bu so‘zlarning muallifi Ozarbayjonning zamonaviy adabiy muhitida o‘zining betakror yozuvi bilan ajralib turadigan shoir va jurnalist Tofiq Husayndir Insonning umri ba’zan yashagan yillari bilan emas, qalbidan oqib, misralarga aylanib borayotgan tuyg‘ulari bilan o‘lchanadi. Bunday shaxslarning nomi nafaqat muallif imzosi, balki so‘z qadrini saqlaydigan xotira sifatida ham yashaydi. Tofiq Husayn ham o‘sha qalam sohiblaridan biri. U umrining har bir bobini ijodga bag‘ishlagan, his-tuyg‘ularini misralarda ifodalagan, o‘quvchi xotirasida qalami bilan iz qoldiradigan ijodkordir. Uning ijodi inson qalbidagi nozik tuyg‘ularni, hayotning ma’naviy qadriyatlarini, so‘z qudratini yashayotgan ma’naviy xazina sifatida qadrlanadi Uning sakson yillik hayot yo‘liga nazar tashlar ekanmiz, nafaqat shoir va jurnalist, balki insonlar qalbiga mehr-oqibat, mehr-oqibat, mehr-oqibat, milliy-ma’naviy qadriyatlarni singdiruvchi ziyoli siymosini ko‘ramiz. Uning ijodi yillar sinovidan o‘tib, kitobxonlar qalbidan joy oldi, uning so‘zlari yangi avlodlarga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatishda davom etmoqda. Bu ijodiy yo‘l nafaqat adabiy faoliyat, balki ma’naviy xizmat namunasidir Bugun tavalludining 80 yilligini nishonlayotgan Tofig‘ Husayn hamon hayotga mehr bilan yashayotgan, his-tuyg‘ularini so‘z bilan ifodalagan, ijodiy kuchini saqlab qolgan ijodkordir. Uning hayot yo‘li, yaratgan asarlari, targ‘ib qilgan qadriyatlari kelajak avlodlar uchun bebaho meros, yorqin ibrat bo‘lib qolmoqda. Chunki haqiqiy ijodkorning umri yashagan yillari bilan emas, yaratgan ma’naviy boyligi bilan o‘lchanadi Hayoti va ijodi bir-birini to‘ldiradigan Tofig‘ Husaynning hayoti so‘z, gazeta sahifalari, viloyat ahli taqdiri, ichdan kelgan she’riyatga bag‘ishlangan uzoq va mashaqqatli yo‘l hikoyasidir. Bu yo'l zohiriy shon-shuhrat emas, balki fidoyi mehnat yo'lidir. Uning hayotiy hikoyasi mehnatsevarlik, kamtarlik va axloqiy poklik hikoyasidir 1946-yilda Masalli tumani Mammadxonli qishlog‘ida tug‘ilgan Tofiq Husayn yoshligidan adabiyotga moyillik ko‘rsatdi va bu moyillik vaqt o‘tishi bilan professional ijodga aylandi. Qishloq muhiti, yerga bog‘liqlik, inson taqdirining sodda, ammo og‘ir yo‘li uning xotirasida so‘z bo‘ladigan dastlabki izlarni qoldirdi. 1967 yilda Ozarbayjon davlat universitetini tamomlab, hozirgi Shirvon shahri Ali Bayramliga yuborilgan yosh mutaxassis “Ishiq” gazetasida adabiy xodim bo‘lib ishlay boshladi va vaqt o‘tishi bilan bo‘lim mudiri, mas’ul kotiblik lavozimlariga ko‘tarildi. Bu nafaqat kasbiy ko‘tarilish, balki viloyat matbuotining shakllanishidagi muvaffaqiyatli va izchil ishtirokining ko‘rsatkichi edi. Uning qalam faoliyati jurnalistika mas’uliyati va fuqarolik pozitsiyasini o‘zida mujassam etgan ibratli ijod maktabi sifatida shakllandi 1990-yilda Ali Bayramlining shahar Kengashiga saylanishi uning davlat hokimiyatining tasdig‘i bo‘ldi. Uning 1991-yilda yangi tashkil etilgan Hojig‘abul tumanidagi “Hajig‘abul” gazetasining birinchi bosh muharriri sifatidagi faoliyati viloyat matbuoti tarixida unutilmas sahifalardir. Keyingi yillarda “Hayot” gazetasining janubiy hududi bo‘yicha maxsus muxbiri, 1997 yildan “Respublika” gazetasining Mug‘on-Shirvon viloyati bo‘yicha maxsus muxbiri bo‘lib ishlagan Tofiq Husayn jurnalistikaning sodiq xodimlaridan biri sifatida e’tirof etildi. Voqealar ortidan yugurmadi, voqealarni tushunib yozdi. Uning qalamida yangiliklardan oldin bir kishi bor edi. Shuning uchun ham uning bitiklari inson taqdiri ko‘zgusiga aylandi Bu mashaqqatli mehnat va halol qalam egaligining davlat miqyosida baholanishi kechiktirilmadi. 2005-yilda “Taraqqiyot” medali, 2013-yilda “Xizmat ko‘rsatgan jurnalist” faxriy unvoni bilan taqdirlangan.U uchun bu mukofotlar unvondan ko‘ra bir umrlik mehnatining e’tirofi edi. Shu bilan birga, bu mukofotlar davlat tomonidan uning mehnati va jurnalistlik kasbiga sodiqligining e’tirofi edi Tofiq Husaynning adabiy faoliyati 1964 yilda ADUning “Lenin ma’rifati maorif uchun” gazetasida hali talabalik chog‘ida chop etilgan “Yaproq” she’ri bilan boshlangan. Oradan bir yil o‘tib, Xalil Rzo Uluturkning Masalli tumanidagi “Chag‘irish” gazetasida “Ugurlu yo‘l” maqolasi bilan chop etilgan turkum she’rlari yosh shoirning adabiy davralarda diqqat markaziga aylanishiga sabab bo‘ldi. Shunday qilib, ozarbayjon she’riyati yangi va umidli yozuvchining kelganiga guvoh bo‘ldi Xalil Rzo Uluturkning yosh shoir haqidagi so‘zlari bugungi kunda ham uning ijodining mazmun-mohiyatini ochib beradi: “Tofig‘ning misralari mumtozdir. Ozarbayjon she’riyatining, xususan, Samad Vurg‘un she’riyatining chuqur qatlamlaridan nur sochadi Darhaqiqat, Tofiq Husayn she’riyatida mumtoz tuyg‘u zamonaviy tafakkur bilan uchrashadi. Uning she'rlarida pafosdan ko'ra taqdir sukunati, hayqiriqdan ko'ra ichki olov ko'proq. Shoir yoshi ulg‘aygan sari so‘zi og‘irlashadi, lekin samimiyatini yo‘qotmaydi. Uning she’riy olamida inson taqdiri, zamon, xotira, ma’naviy qadriyatlar asosiy mavzudir Sog'inch yoshim o'tdi Men endi yerga qiziqmayman Bu misralar faqat insonning qarishi haqida emas. Bu bir davrning so'zsiz e'tirofi, o'z hayoti bilan yuzma-yuz kelgan odamning she'riy ifodasidir. Shoir endi shovqin-suronga, texnik shovqinga emas, so‘zning jimjimador haqiqatiga ishonadi. Bu e’tiqod uning she’riyatining asosiy tayanchidir Uning qisqa, ammo teran she’riy parchalari ana shu botiniy yetuklikning davomidir: Dunyoda juda ko'p daraxtlar bor ekan G‘am daraxtining bog‘boniga aylandim Tofiq Husayn she’riyatida hayot dardlari bilan insoniy umidlar yonma-yon yuradi. Uning misralarida taqdirning og‘ir sinovlari oldida sinmay, hayot yukini sharaf bilan ko‘tarib kelayotgan inson siymosi namoyon bo‘ladi. Bu she’rlarda taqdirga bo‘ysunish emas, balki uni anglab yashash, dardini yashirmay, undan yengilmay o‘z yo‘lida davom etish tuyg‘usi ifodalangan. Aynan mana shu vazminlik, samimiylik va ichki kuch uning she’riyatiga alohida ta’sir ko‘rsatadi Men o'rgimchak to'rini ko'rdim Shoir bu yerda hayotning keskin haqiqatini ochib beradi. O‘rgimchak to‘ri – taqdirning ko‘rinmas tuzog‘i. Asalari esa mehnatkash, pokiza, iymonli insondir. Asalarilarning o'zini qutqara olmasligi, ba'zida inson o'z pokligi bilan ham o'zini qutqara olmasligini ko'rsatadi. “Chuqurga qarang” iborasi shoirning dunyoga bo‘lgan eng alamli qarashidir. Bu abadiy o'lish qo'rquvining she'riy shakli O'lim haq, deyishadi Mening oldimda hech narsa yo'q Qochib ketaman Bu yerda shoir o‘limdan qochmaydi. U "hech narsa" tushunchasiga duch keladi. Bu misralarda qo‘rquv yo‘q, balki chuqur falsafiy xotirjamlik bor. O'lim haqiqat, lekin inson uchun eng qiyin narsa - ma'nosizlik hissi Aytaylik, qor yog‘di, men samolyotman Men o'limga uchaman Men allaqachon ichimda muz bo'lagiman Ilohim, meni qor qilma Bu she’rda ichki sovuqlik bilan tashqi qattiqlik qarama-qarshi qo‘yilgan. Shoir Xudodan mo‘jiza so‘ramaydi, rahm-shafqat istaydi. Undagi yuk yetarlicha og'ir ekanini tan oladi. Bu e'tirof iltijo emas, balki insonning o'z haqiqatini qabul qilishidir Bu to‘rt misra butun bir umrning yig‘indisidir. Hech qanday shikoyat, da'vo yo'q. Bu shunchaki fakt. Tofiq Husayn she’riyatining eng kuchli jihati bu jimjit rostlikdir. Shoirning hayot va ijod falsafasi ana shu sodda, ammo teran haqiqatlarga asoslanadi Tofig Husayn sakkizta sheʼriy kitob va publitsistik maqolalar, hujjatli hikoyalar muallifi. Uning “Men senga ishonaman”, “Yaxshiliging”, “Yuziga kun tushgan odam”, “Tanlangan asarlar” kabi kitoblarida uning so‘z dunyosi bir butun sifatida ko‘rinadi. Oilali, ikki farzandi va uch nabirasi bor. Bu davomiylik uning she’riyatida sezilgan hayotiy ishonchning sokin manbalaridan biridir. Uning ijodida ham oilaviy qadriyatlarga bog‘liqlik insonparvarlik ruhining asosiy manbalaridan biri sanaladi Bugun Tofiq Husayn ham publitsistikamizning yetuk namoyandasi, ham sog‘inch asrini o‘tkazib, o‘z so‘zini she’r bilan aytgan shoir sifatida yodga olinadi. Shovqin yaratmaydi, o‘quvchi ongida iz qoldiradi. Ehtimol, bu haqiqiy so'zning kuchi. Ovozini ko‘tarmasdan ham yashash, yozish mumkinligini isbotlovchi qalam egalaridan biri. So‘zga sadoqat bilan o‘tgan sakson yillik umrning eng katta foydasi – el xotirasida ehtirom bilan qolish, kitobxonlar qalbida nur bo‘lib yashash mana shudir