Türkistan Zirvesi: Türk dünyasının yeni jeopolitik mimarisi

Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in 15 Mayıs'ta Kazakistan'a yapacağı ziyareti iki önemli siyasi açıdan özel olarak değerlendirmek mümkündür. Ziyaret, Kazakistan-Azerbaycan ilişkilerinin daha da geliştirilmesi için potansiyel fırsatların güçlendirilmesi açısından önem taşıyor Bu da kardeş ülkeler arasındaki siyasi diyaloğun en üst düzeyde olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Azerbaycan ve Kazakistan, dört yıl önce imzalanan Stratejik İlişkilerin Güçlendirilmesi ve İttifak İşbirliğinin Derinleştirilmesi Bildirgesi ve 2025 yılında 20. yılını kutlayan Stratejik Ortaklık ve İttifak İlişkileri Anlaşması ile işbirliğinin kapsamlı bir şekilde geliştirilmesi için sağlam bir temel attı. Devlet başkanlarının düzenli toplantıları ve ziyaretlerinin yanı sıra hükümet delegasyonlarının karşılıklı temasları, ilişkilerin geliştirilmesi için yeni fırsatlar yarattı Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in ziyaretinin ikinci önemli noktası ise Türk Devletleri Teşkilatı (TST) Gayri Resmi Devlet Başkanları Zirvesine katılımı ve TST'nin stratejik çerçevesini belirleyen konuşması oldu. Bu prestijli toplantının, kadim ve zengin bir tarihi ve kültürel mirasa sahip olan Türkistan şehrinde yapılması, dünyada derinleşen modern jeopolitik krizlerin arka planına bakıldığında sembolik bir anlam taşıyor. Bu konuya dikkat çeken Cumhurbaşkanımızın da hatırlattığı gibi, Azerbaycan'ın kültür başkenti Şuşa'nın işgalden kurtulduktan sonra dostluk kurduğu ilk şehir Türkistan şehriydi ve bu kadim şehir, Türk devletlerinin birliğinin simgesi olarak ayrı bir öneme sahiptir Küresel jeopolitik parçalanmalar, lojistik ve tedarik kollarındaki değişimler, yeni ekonomik ve ulaşım yollarının oluşması, enerji güvenliği konularının hayata geçmesi karşısında bölgesel bir örgüt olarak konumunu güçlendiren TDT'nin uluslararası ilişkiler sistemindeki rolü ve önemi her geçen gün artıyor. Örgütün Azerbaycan'ın girişimiyle ilk kez Şuşa'da gerçekleştirilen resmi olmayan zirve toplantısı formatı, örgüt içinde yeni bir siyasi mimarinin oluşması ve aktif diyalog ortamının oluşması açısından önemli bir aşama olarak değerlendirilebilir. 2024 yılından bu yana gelenek haline gelen gayrı resmi zirve toplantıları, ülkelerimiz arasındaki siyasi dayanışmayı güçlendiriyor, daha yakın ve birlik çatısı altında stratejik koordinasyona güçlü bir ivme kazandırıyor Azerbaycan Cumhurbaşkanının da belirttiği gibi, bugün TDT'nin uluslararası ağırlığı artıyor, küresel süreçlerdeki rolü ve konumu güçleniyor. Geçtiğimiz yılın ekim ayında Kebele Zirvesi'nin başkanlığını kabul eden Azerbaycan, organizasyon çerçevesinde iş birliğini derinleştirmek, ortak siyasi vizyon çerçevesi oluşturarak ekonomik-sosyal, ticari-yatırım ilişkilerini genişletmek, ulaştırma ve iletişim projelerini çeşitlendirmek için yoğun çaba harcıyor Aynı zamanda tarafların ortak siyasi iradesi sayesinde dijital dönüşüm, "yeşil enerji" ve insani işbirliği konularında yeni bir gündem oluşturuluyor. Zirvenin konusu aynı zamanda çağımızın zorluklarını ve önceliklerini yansıtan stratejik hedeflerin duyurusu olarak da değerlendirilebilir Dünya, dijital gelişimin ve yapay zekanın yarattığı fırsatlar sayesinde yeni bir gelişim aşamasına giriyor. Türk devletleri bu sürecin ön saflarında yer almalı, küresel dijital rekabetteki güçlü potansiyellerine dayanarak ulusal kalkınma yaklaşımlarını ortaya koyabilirler Günümüzde küresel ortamda kaliteli ve sürdürülebilir kalkınma altyapılarına büyük ölçekli yatırımlar yapılmakta, yeniliklerin ve coğrafi teknolojilerin "akıllı" ve sürdürülebilir yönetimdeki rolü artmaktadır Bu bağlamda, Bakü'nün ev sahipliğinde gerçekleştirilecek olan BM Dünya Kentsel Gelişim Forumu'nun 13. Oturumu, sürdürülebilir kentsel gelişim ve inovasyon alanında küresel işbirliğine yönelik bir platform olarak ayrı bir önem taşıyor. Türk Devletleri Teşkilatı'nın kentsel planlama konusunda üst düzey diyaloğunun düzenlenmesi, sürdürülebilir kalkınmanın bir sonraki özelliği olarak tarihte önemli bir yer alacaktır. Ayrıca Türk halklarının bilimsel ve kültürel birliğine büyük katkı sağlayan Birinci Türkoloji Kongresi'nin 100. yıl dönümüne ithafen Haziran ayında Bakü'de Türk Dünyası Haftası'nın düzenlenmesi halklarımızın kültürel yaşamında önemli bir olay haline gelecektir. Bu arada TDT devlet başkanları, 15 Mayıs'ta Türk medeniyetinin dünya tarihindeki eşsiz yerini, derin felsefesini ve devletçilik geleneklerini ortaya koymada yeni bir kurum olarak faydalı olacak Türk Medeniyeti Merkezi'nin çevrimiçi temel atma törenini gerçekleştirecek Azerbaycan'ın dijital egemenliğinin ve inovasyona dayalı ekonomik modelinin güçlendirilmesi geçişin hızlandırılmasını ana görevlerinden biri olarak belirlemiş ve Dijital Kalkınma Konseyi, Ulusal Yapay Zeka Merkezi ve Yapay Zeka Akademisi'nin oluşturulması bu hedeflere dayanmaktadır. Ayrıca ülkemizde Yapay Zeka Stratejisi benimsenmiştir. Bu doğrultuda TDT ülkeleri arasında ortak iş birliği alışverişlerinin güçlendirilmesi, dijital endüstrinin gelişimini ve yapay zekanın kamu yönetiminde yaygın olarak uygulanmasını daha da arttırmış olabilir Türk devletleri arasında dijital kalkınma alanındaki başarılı işbirlikleri, Avrupa ile Asya arasındaki devasa "Dijital Orta Koridor" - "Dijital İpek Yolu" projesinin tamamlanmasında da önemli rol oynayacak. Bu proje kapsamında Azerbaycan ile Kazakistan arasındaki Trans-Hazar Fiber Optik Kablo hattının önümüzdeki aylarda devreye alınmasıyla dijital bağlantı kurulacak Türk devletleriyle ulaştırma alanında modern bir trans-iletişim işbirliği modeli olan Orta Koridor'un öneminin artmasıyla birlikte, mevcut küresel jeopolitik koşullarda bölgenin ulaşım haritasını da değiştiriyor. Bu harita, hayata geçirilen Zengezur Koridoru'nun arka planında Avrasya'da yeni bir iletişim arterinin işlerliğini sağlayacak Böylelikle Türkistan'da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı Devlet Başkanları Gayri Resmi Zirve Toplantısı, tek bir aile olan Türk dünyasının 21. yüzyılın etkili jeopolitik güç merkezlerinden biri haline getirilmesi hedeflerine ulaşmanın bir sonraki adımı olacaktır Parlamento Üyesi