Türkiye küresel jet yakıtı krizinden nasıl etkilenebilir? | T24

Ortadoğu'daki savaş sebebiyle enerji sevkiyatlarının sekteğe uğraması jet yakıtı krizi endişesine yol açtı Avrupa'da önümüzdeki haftalarda jet yakıtı kıtlığı başlayabileceğine dair endişeler havacılık ve turizm sektörlerini etkiliyor Türk Hava Yolları (THY) dahil birçok havayolu şirketi giderlerini azaltmak için bazı uçuşlarını iptal etti. Belirsizlik sebebiyle turizm sezonu öncesi rezervasyonlar da yavaşladı BBC Türkçe'ye konuşan enerji uzmanları, Türkiye'nin havacılık yakıtları açısından iç ihtiyacını rahatlıkla karşılayabildiğini ve net ihracatçı pozisyonunda olduğunu söylüyor Turizmciler ise sektörün fiyat artışları yüzünden zorlandığını ancak Türkiye'nin hala en çok tercih edilen tatil adreslerinden biri olduğunu vurguluyor Türkiye enerjide büyük ölçüde dışa bağımlı. Ancak havacılık yakıtları konusunda tam tersi bir tablo söz konusu Yurt dışından ithal edilen ham petrol, Türkiye'deki rafinerilerde işlenerek havacılık yakıtı haline getiriliyor Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) Enerji ve İklim Çalışmaları Merkezi Direktörü Dr. Mühdan Sağlam, "Türkiye jet yakıtı konusunda ihracatçı ülke pozisyonunda yer alıyor ve genellikle kendisi üretiyor" diyor BBC Türkçe'ye konuşan Sağlam, Türkiye'deki rafinerilerde çoğunlukla Rusya, Irak ve Azerbaycan'dan ithal edilen "orta ağır" petrolün kullanıldığına dikkat çekiyor Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. (TÜPRAŞ) ve Azerbaycan devlet enerji şirketi SOCAR'ın Türkiye'deki STAR rafinerileri havacılık yakıtı üretiminde başı çekiyor Enerji Piyasası Denetleme Kurumu'nun (EPDK) verilerine göre Türkiye şubatta neredeyse 402 bin ton havacılık yakıtı ihraç etti Enerji uzmanı Ali Arif Aktürk, tedarik riski dolayısıyla ham petrol fiyatlarının tırmandığına ve bunun jet yakıtı maliyetlerini etkilediğine dikkat çekiyor BBC Türkçe'ye konuşan Aktürk, "Tüm dünyada artık ham petrol kapanın elinde kalıyor" diyor ve ekliyor: "Tabii bu maliyet yapısı da jet yakıtlarını çok etkiledi. Yani %70, hatta %100'lere yakın bir artış oldu." Bloomberg'in derlediği verilere göre Avrupa'da jet yakıtı fiyatları şubattan nisan sonuna kadar neredeyse ikiye katlandı Aktürk, Türkiye'nin tedarik riskiyle karşılaşmasa da fiyat artışlarından etkileneceğini söylüyor: "Maliyet baskısı mutlaka yaşayacak. Bundan kurtuluşu yok. Türkiye'nin ucuz yakıt tedarik etme imkanı yok. Dünyada kimsenin yok." Mühdan Sağlam da fiyat artışlarının kaçınılmaz olduğunu savunuyor: "Daha önce bir varile 60 dolar ödüyorken, şu anda Rusya'dan alınan Ural petrolünün ücreti varil başına 105 dolar bandında. Dolayısıyla henüz rafineriye girmediği halinde bile ekstra bir ücret ödüyorsunuz "Sigorta ve navlun ücretlerindeki artış benzer bir seyir izlediği için jet yakıtının da fiyatı artıyor." Sağlam, Türkiye'nin mevcut yakıt krizinden az etkilenmesini petrol ve doğal gaz ithalatı yaptığı başlıca ülkelerin konumuna bağlıyor: "Rusya'dan tedarikte bir sıkıntı olmadığı sürece Türkiye'nin arz şoku yaşamasını beklemiyoruz. Çünkü Körfez ülkelerinin payı neredeyse yok denecek kadar az "Örneğin Katar'dan gaz ithal etmediğimiz için Katar'ın dünyaya gaz sunamaması ya da mücbir sebep ilan etmesi bizi etkilemedi." EPDK verilerine göre Türkiye şubatta petrol ithal ettiği ülkelerin başında %42 ile Rusya geliyor Bunu %18 ile Irak ve %15 ile Kazakistan takip ediyor Türkiye, Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasından kaynaklanan enerji şokunu kısıtlı şekilde hissetti Ancak en fazla petrol ithal ettiği ülke Rusya'dan tedariğin aksama riski söz konusu Dr. Mühdan Sağlam, Ukrayna'nın son aylarda Rusya'nın petrol tesislerine yönelik saldırılarını hatırlatıyor: "Kriz Hürmüz'ün kapalı kaldığı, enerji altyapılarının hasar gördüğü, Ukrayna'nın Rusya'yı hedef almaya devam ettiği şekilde ilerlerse, eylül ayına doğru sarkar ya da bir yılı bulursa o noktada Türkiye'nin çok daha sert tedbirler alması gerekebilir." Sağlam ayrıca "Türkiye için felaket senaryosu Rusya'nın denklemden çıkması olur" diye uyarıyor Uzmanlar jet yakıtları fiyatlarındaki artışın turizm sektörünü de etkileyeceğini savunuyor Havayolu şirketleri bu sebeple mayıs ayı başından bu yana 13 bin uçuşu iptal etti. En çok uçuş iptal edilen varış noktalarından biri ise İstanbul oldu Şirketler şu anda yakıt tedariki sorunu yaşamadıklarını söylüyor. Ancak uzmanlara göre teslimatta aksamalar sürdükçe kıtlık riski de artıyor Ali Arif Aktürk, havayollarının "Kapasite ve kullanım oranları düşük olan uçuşları iptal ederek maliyetlerini optimize etmeye çalıştıklarını" söylüyor Aktürk, özellikle uçak biletlerini de kapsayan "her şey dahil" tatil paketleri satan tur operatörleri üzerindeki maliyet baskısının artabileceğine dair uyarıyor: "Çünkü sabit fiyatla satmışlarsa kârlılıklarını azaltacak, hatta yok edebilecek." Enerji uzmanı, aynı sebeple Türkiye'nin 2026'daki turizm gelirinde de "bir miktar" düşüş kaydedilebileceğini söylüyor: "Yıllık 68 milyar dolarlık [yaklaşık 3 trilyon lira] turizm geliri hedefine ulaşma imkanımız düşük diyebiliriz." Resmi verilere göre ocak-mart döneminde Türkiye'yi ziyaret eden yabancı turist sayısı geçen yılın aynı dönemine göre %4,2 artarak 9,2 milyon kişiye ulaştı Turizm gelirleri de aynı oranda artarak 9,9 milyar dolar (yaklaşık 450 milyar lira) oldu Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, nisan sonunda yaptığı bir basın toplantısında 2026'nın ikinci çeyreği için "temkinli bekleyiş" dönemine girildiğini söylemiş ve kalıcı ateşkes sağlanana kadar piyasada son dakika rezervasyonlarının belirleyici olacağına dikkat çekmişti Peki turizmciler yakıt krizinin etkilerini nasıl değerlendiriyor? Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) Başkanı Firuz Bağlıkaya, BBC Türkçe'ye yaptığı yazılı açıklamada fiyat artışlarının havacılık ve turizm sektörünü "zorlayan bir unsur" olduğunu söyledi Bağlıkaya, Avrupa Hava Seyrüsefer Güvenliği Teşkilatı'nın (EUROCONTROL) verilerine göre İstanbul Havalimanı'nın 30 Nisan-6 Mayıs arası Avrupa'nın "en yüksek hava trafiğine sahip havalimanı" olduğunu vurguladı ve şu ifadeleri kullandı: "Turizm sektörünün oluşturacağı hareketliliğin önümüzdeki dönemde daha da artacağını değerlendirdiğimizde İstanbul Havalimanı ve Türkiye'nin küresel havacılıktaki rolünün güçlenmeye devam edeceğini ifade edebiliriz "Temennimiz, dünyadaki gerginliklerin bir an önce son bulması ve uluslararası seyahatlerin yeniden normal seyrine kavuşmasıdır." Magic Life otellerinin kurucusu ve "her şey dâhil" sisteminin mucidi Dr. Cem Kınay da turistlerin büyük çoğunluğunun Türkiye'ye uçakla gelmesinden dolayı jet yakıtının zamlanmasının Türkiye'nin turizm gelirine direkt etkisi olduğunu savunuyor BBC Türkçe'ye konuşan Kınay, "Şu anda yavaşlamış bile olsa, tam sanki etkilemiyormuş gibi görünse de bu şeklin devam etmesi bizi de etkiler" diye uyarıda bulunuyor Kınay, tur operatörleri ve charter uçuş fiyatlarına henüz zam yapılmadığını belirterek, "normal kataloglarda söylenen fiyatlarla hala rezervasyonlar kabul ediliyor" diyor Magic Life otellerinin kurucusu, rezervasyonlardaki düşüşün fiyat artışlarından değil kriz sebebiyle yaşanan "psikolojik sıkıntılardan" kaynaklandığını savunuyor: "Genelde bu krizlerin başında misafirler yeni rezervasyon yaparken biraz beklemeye giriyorlar." Kınay'a göre otelciler ve tur operatörleri erken rezervasyon sürecini Nisan sonundan Mayıs sonuna kadar uzatarak turistleri "motive etmeye" çalışıyor Turizmci, bu tarz yöntemlerin yetersiz kalması durumunda devletin de devreye girebileceğini söylüyor: "Eğer uçuş maliyetleri artmaya ve petrol fiyatları tırmanmaya devam ederse devlet charter uçuşlara teşvik edebilir. Yani 'petrol fiyatındaki artışı ben absorbe ediyorum' der resmi olarak. Havayollarına geçici destek mekanizmaları uygular "Bunlar geçmişte de oldu, Türkiye Cumhuriyeti bu tecrübeye sahip." Resmi makamlardan henüz turizm sektörünün desteklenmesi için bu tarz tedbirler alınıp alınmayacağına dair açıklama gelmedi Çerezler, bir web sitesinden gönderilen ve kullanıcının web tarayıcısı tarafından kullanıcının bilgisayarında, kullanıcı gezinirken saklanan küçük veri parçalarıdır. Tarayıcınız her mesajı çerez adı verilen küçük bir dosyada saklar. Sunucudan başka bir sayfa talep ettiğinizde, tarayıcınız çerezi sunucuya geri gönderir. Çerezler, web sitelerinin bilgileri hatırlaması veya kullanıcının tarama etkinliğini kaydetmesi için güvenilir bir mekanizma olacak şekilde tasarlanmıştır Bu tanımlama bilgileri, web sitesinin çalışması için gereklidir ve sistemlerimizde kapatılamaz. Bunlar genellikle yalnızca sizin işlemlerinizi gerçekleştirmek için ayarlanmıştır. Bu işlemler, gizlilik tercihlerinizi belirlemek, oturum açmak veya form doldurmak gibi hizmet taleplerinizi içerir. Tarayıcınızı, bu tanımlama bilgilerini engelleyecek veya bunlar hakkında sizi uyaracak şekilde ayarlayabilirsiniz ancak bu durumda sitenin bazı bölümleri çalışmayabilir Bu tanımlama bilgileri, sitemizin performansını ölçebilmemiz ve iyileştirebilmemiz için sitenin ziyaret edilme sayısını ve trafik kaynaklarını sayabilmemizi sağlar. Hangi sayfaların en fazla ve en az ziyaret edildiğini ve ziyaretçilerin sitede nasıl gezindiklerini öğrenmemize yardımcı olurlar. Bu tanımlama bilgilerinin topladığı tüm bilgiler derlenir ve bu nedenle anonimdir. Bu tanımlama bilgilerine izin vermezseniz sitemizi ne zaman ziyaret ettiğinizi bilemeyiz Bu tanımlama bilgileri, videolar ile canlı sohbet gibi gelişmiş işlevler ve kişiselleştirme olanağı sunabilmemizi sağlar. Bunlar, bizim tarafımızdan veya sayfalarımızda hizmetlerinden faydalandığımız üçüncü taraf sağlayıcılarca ayarlanabilir. Bu tanımlama bilgilerine izin vermezseniz bu işlevlerden tümü veya bazıları doğru şekilde çalışmayabilir Bu tanımlama bilgileri, sitemizde reklam ortaklarımız tarafından ayarlanır. Bunlar, ilgili şirketler tarafından ilgi alanları profilinizi oluşturmak ve diğer sitelerde alakalı reklamlar göstermek için kullanılabilir. Benzersiz olarak tarayıcınızı ve cihazınızı belirleyerek çalışırlar. Bu tanımlama bilgilerine izin vermezseniz farklı sitelerde size özel reklam deneyimi sunamayız Not: Reklamlar çerez politikasından bağımsız olarak gösterilir Bu tanımlama bilgileri, içeriğimizi arkadaşlarınız ve ağınızla paylaşabilmenizi sağlamak için sitemize eklenen çeşitli sosyal medya hizmetleri tarafından ayarlanır. Diğer siteleri kullanırken de tarayıcınızı izleyip ilgi alanı profilinizi oluşturabilirler. Bu durum, ziyaret ettiğiniz diğer sitelerde gördüğünüz içerikleri ve mesajları etkileyebilir. Bu tanımlama bilgilerine izin vermezseniz bu paylaşım araçlarını kullanamayabilir veya göremeyebilirsiniz