Zehradi Hüseynov'un Elçibe'ye isyanı - OLAY 33 yıl önce

Bugün, 1993 yılında yaşanan "4 Haziran Zebrad Hüseynov Ayaklanması"nın 33'üncü yıl dönümü Modern.az internet sitesi, "4 Haziran olaylarının" yıllardır tartışılmaya devam ettiğini belirtiyor. 4 Haziran 1993'te Gence'de askeri güçlerle o zamanki Azerbaycan ordusunun kolordu komutanı Albay Surat Huseynov liderliğindeki hükümet güçleri arasında silahlı çatışma çıktı. Hükümetin, dönemin kolordu komutanı Surat Hüseynov komutasındaki 709 numaralı askeri birliğin silahsızlandırılmasına yönelik yürüttüğü operasyon başarısızlıkla sonuçlandı. Bilinen olay sonucunda isyancı askeri güçlerle hükümet güçleri arasında çıkan çatışmada toplam 35 kişi hayatını kaybetti. Tarihe "Gence olayları" olarak geçen 4 Haziran olayı, Azerbaycan'da Elçibey hükümetinin düşmesiyle sonuçlandı. Surat Huseynov, Azerbaycan Ordusu'nun kolordu komutanı olmasının yanı sıra cumhurbaşkanının olağanüstü yetkili temsilcisiydi. Haziran-Ekim 1992'de Karabağ'da yapılan başarılı askeri operasyonların ardından kendisine Azerbaycan Ulusal Kahramanı unvanı verildi. Cumhurbaşkanı bu konuda 9 Ekim 1992 tarihli bir kararname imzaladı. Şubat 1993 gibi erken bir tarihte, Cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey, 709 No'lu askeri birliğin lağvedilmesi yönünde bir emir yayınladı. Ancak o kısmın fiilen sorumlusu olan Zehradi Hüseynov, bu emri yerine getirmeyi reddetti. Kararnamede belirtilenin aksine Yevlah Yün Fabrikası'nın başına geçmediği gibi, Kelbecer'in işgalinden sonra cumhurbaşkanını bu askeri birliğin yeniden kurulması konusunda ikna edebildi. Görgü tanıklarının ifadesine göre Zehradi Hüseynov, Elçibe'ye, Karabağ'da komutanlığın kendisine verilmemesi ve 709 numaralı askeri birliğin yeniden tesis edilmemesi halinde Ermenilerin Gence'yi işgal edeceğini söyledi. Cumhurbaşkanı Gence'yi korumak ve Zeridah Hüseyinov'u etkisiz hale getirmek için bu emri çıkardı. Zebrad Hüseynov'un yakın arkadaşlarından biri o birliğin komutanlığına atandı... Ancak bu emrin üzerinden bir ay geçmeden Zebrad Hüseynov, cumhurbaşkanına yazılı bir ültimatom göndererek onu tanımadığını açıkladı... Cumhurbaşkanı, 709 numaralı askeri birliğin komutanlığının değiştirilerek Ağcabedi ilçesine nakledilmesi yönünde yeni bir emir yayınladı. Gence'de bu emri yerine getirmeyi reddettiler, üstelik oraya gelen kolluk kuvvetlerinin liderleri rehin alındı. Görgü tanıklarının ifadesine göre, silahlarının "şarjörlerini" teslim ederek 709 No'lu askeri birliğe dönmek isteyen Cumhurbaşkanlığı Muhafız Komutanı ve 18 asker otobüste vuruldu. O dönemde yürürlükte olan Azerbaycan mevzuatına göre buna iktidarın zorla ele geçirilmesi veya elde tutulması, yani tek kelimeyle ayaklanma deniyordu. Azerbaycan tarihine kara bir leke olan "4 Haziran Ayaklanması"nın kurucusu Surat Hüseynov'un da birçok ilçenin işgalinden suçlu olduğu biliniyor. Onun komutasındaki ordu birlikleri Bakü'ye yapılan saldırıya katılarak mevzilerini Ağdere yönüne yerleştirdiler. Bunu ustalıkla kullanan Ermeni ordusu, 7 Temmuz 1993'te Ağdere şehrini ve çevre köyleri yeniden işgal etti 1993 yılındaki "4 Haziran olayları" sonucunda ülke iç savaşın eşiğine gelmiş, bu durumdan kurtulmak için Nahçıvan Yüksek Meclisi Başkanı Haydar Aliyev Bakü'ye davet edilmişti. Bunun üzerine Başkan Elçibey doğduğu köy olan Kalaki'ye kaçtı. Böylece S. Hüseynov'un ayaklanması Halk Cephesi hükümetinin devrilmesiyle sonuçlandı. Surat Huseynov'un ayaklanması başbakanlığa atanmasıyla sona erdi. 30 Haziran 1993'te Milli Meclis Başkanı ve İcra Başkanı Haydar Aliyev tarafından Başbakan olarak atandı. 7 Ekim 1994'te S. Hüseynov Başbakanlık görevinden alındı. Haydar Aliyev'in iktidarına karşı darbe girişiminde bulundu. 14 Ekim 1994'te Milli Meclis, S. Hüseynov'un cezai sorumluluğunun onaylanması, tutuklanması ve "Azerbaycan'ın Ulusal Kahramanı" unvanından yoksun bırakılması yönünde bir karar aldı. Bundan sonra S. Huseynov Azerbaycan'dan kaçtı. 1997 yılında Rusya'da gözaltına alınarak Bakü'ye getirildi ve 1999 yılının Şubat ayında mahkeme kararıyla ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. 17 Mart 2004 tarihinde Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in af kararıyla S. Hüseynov cezaevinden serbest bırakıldı S. Huseynov cezaevinden çıktıktan sonra yabancı ülkelerde ticari faaliyetlerde bulundu "Asi albay" olarak bilinen Surat Hüseynov, 31 Temmuz 2023'te İstanbul'da tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti