Milli ruha sahip kişilik ve ustalığın örneği - Mir Celal Pashayev

Azerbaycan edebiyatının fikir, içerik ve sanatsal-estetik açıdan gelişmesinde ve zenginleşmesinde seçkin söz ustası Mir Celal'in eserinin özel bir yeri vardır. Mir Celal'in yaratıcılığı, 20. yüzyılın 30'lu yıllarından sonra Azerbaycan nesirinin sanatsal yönünün belirlenmesinde çok önemli bir rol oynamaktadır. Onun kaleminden çıkan zengin yaratıcılık örnekleri, Azerbaycan halkının çeşitli sosyal ve tarihi aşamalardaki psikolojik ve manevi deneyimlerini, karşılaştıkları tarihi olay ve süreçleri incelemek için değerli bir sanatsal kaynaktır. Onun sayısız eseri, sanatın ebedi örnekleri olarak edebiyat tarihimizi ve sanatsal kelime dağarcığımızı zenginleştirdi Seçkin bir yazar ve çok değerli bir bilim adamı olan Mir Celal, bütün ruhuyla milli ideallere sahip bir insandı. Kişisel yaşamında halkının trajik yaşamını yaşayan yazar, bu trajedileri edebi eserine mükemmel bir şekilde yansıtmış, bunlara yol açan sebepleri eleştirmiş ve ortaya çıkarmış, mutlu bir gelecek dilemiştir. Sovyet döneminin en etkili yazar ve bilim adamlarından biri olmasına rağmen, Mir Celal'in bilimsel ve sanatsal yaratımlarında ulusal içerik merkezi bir yer tutuyordu ve onun tarzının özünde yer alıyordu. Ünlü yazarın milli ideolojiye sahip bir yazar olması, yarattığı karakterlerin maneviyatında, ruhunda, fikirlerinde, ahlâk ve değerlerinde, vatanına, halkına, ülkesine karşı tutumunda, dilinde, dininde, inancında tecelli etmiştir. Derin bir vatan sevgisi taşıyan büyük yazar; "Diren Adam", "Açık Kitap", "Akranlarım", "Yolumuz Hayanadir", "İnsanlık Felsefesi", "Vicdan Yargısı", "Kayısı Ağacı", "Vatan Yaraları", "Badem Ağaçları" gibi romanlarında vatanı ve milleti, geleceğinin sorumluluğunu ve ülke kaderini ilgilendiren konuları sever. Büyük yazarımızın "Kamtarov ailesi", "Doktor Urysimov", "Bostan ogurusu", "Yeni bir düğünün görgü kuralları", "Kendinden hoşnutsuzluk", "Dış memnuniyetsizlik", "Buluşma gurusu" ve diğer eserleri hiciv ve mizahın en başarılı örneklerini oluşturur, birçok güncel konu ve konuyu eleştirir ve ortaya koyar. Mir Jalal Pashayev, imgeleri yaratırken milliyetten kaynaklanan nitelikleri yansıtmayı kendisine amaç edinmiş ve en tipik ve unutulmaz insan karakterlerini yaratmayı başarmıştır O, bütün varlığıyla milletine bağlı bir edebiyat deviydi ve ideolojinin gerektirdiği insan imgelerini yaratırken milli niteliklere duyarlı bir tavır göstermişti. Yazarın, gerçek ustalıkla oluşturulmuş, 20. yüzyılın 17-20'li yıllarında Azerbaycan'da meydana gelen sosyal ve tarihi olaylara adanmış kişisel biyografisine yakınlığıyla öne çıkan ve yazara büyük ün kazandıran eserinde, yazarın "Genç Adamın Manifestosu" (1938) adlı eserinde büyük bir ustalıkla yarattığı Bahar imgesi, sadece Azerbaycan edebiyat tarihinde değil, aynı zamanda halk arasında da gönülleri fetheden ebedi bir imgedir. Dünya edebiyatında yaratılmış çocuk imgeleri. bir kopyadır. Alt metin ve metaforik imgeleri ustaca kullanan seçkin yazar Mir Celal, "Bir Genç Adamın Manifestosu" gibi irili ufaklı birçok eserinde "yasak duyguları" ifade etmeyi ve Sovyet makinesinin ulusal kimliği bozan olumsuz yönlerini eleştirmeyi başardı Sovyet sosyo-tarihsel gelişiminin anti-ulusal politikası ve bunun yol açtığı hasar, seçkin yazarın eserlerine somut ve cesur bir şekilde yansıdı ve ortaya çıktı. Yazar, kendine özgü düşüncelerini başarılı bir şekilde sunarak, toplum için ciddi tehlike kaynağı olan insan karakterlerinin yanı sıra, milletine haysiyetle hizmet etmeye çalışan milli duygu ve sadakate sahip insan imajlarını da, dönemin karakterlerinin tam bir panoramasını yansıtarak yaratmayı başarmıştır. Dikkat edilirse, yazarın bürokratizm, yönetimcilik vb. gibi belirli sosyo-tarihsel koşullardaki psikolojik ve ahlaki deformasyon olarak analiz ettiği ve sunduğu "Galdiyevcilik" felsefesi ve karakteri. Fikirlerini "toplantı organizatörleri" ("toplantı organizatörleri") alt metni altında başarılı bir şekilde ortaya koymayı başaran Mir Celal, tüm yaşam meselelerini, hatta aile-hane meselelerini bile yönetmekten ve yönetmekten zevk alan sosyo-psikolojik hastalar, yarattığı sosyal ve ahlaki eksiklik olarak nitelendiriliyor. zamanın ideolojik gelişimi teziyle. "Yeni Düğün Görgü Kuralları"nda yazar şöyle diyor: "Eski kurallara lanet olsun!" Ulusal davranışın, karakterin, geleneklerin, hatta ana dilin taşlaşmış ifadelerine acımasızca ve körü körüne karşı ateşle mücadele çabalarını açığa çıkarıyor ve eleştiriyor. "Allah senden razı olsun" yerine "Allah senden razı olsun", genel olarak "Allah" yerine "Doğa" kelimesinin kullanılması, "Doğanın gizli güçleri", milli geleneklere aykırı davranışların "yeni nezaket kuralları" şeklinde kodlara dönüştürülmesi yazar tarafından milli bir ruhla tiksinti ile karşılanmış, yeni kurulan Sovyet toplumunun yeni modası "yeni düğün" olarak adlandırılmış ve bu "yeniliklerin" getireceği yozlaşma dilimizde "düğün"dür. "yakalamak" anlaşılmaktadır. Genel olarak estetik idealine her zaman sadık kalan sanatçı, Sovyet toplumunun toplumsal deformitesi olan ideolojik robotizme karşı eleştirel bir tavır takınmış ve bunu sanatsal bir sorun düzeyine çıkarmayı başarmıştır Mir Celal'in "doğrunun yüzüne bakan bir eser" (Acad. M. Jafar) olarak büyük beğeni toplayan "Achiq Kitab" (1941) adlı romanında yazar, "Ezmezsen ezilirsin, basmazsan üzerine basılırsın... Yürürsen cehennemde tek başına da olsa inmeyi başar" gibi bir hayat felsefesiyle yaşayan Geldiyev karakterini başarıyla yaratmıştır. Geldiyev'in imajı ve onun gibi insanların varlığı aslında "üstün bir insan"dır. yaratmak yerine, "kusurlu insanı" yaratan ideolojinin ortaya çıkardığı toplumsal ve ahlaki kusurları ve sakatlıkları sunar ve eleştirir. Yazara göre Kamtarov ailesi, Anket Anketov, Gadir, Karim Geldiyev gibi "ideorobotlar", sığ insanlar ve aileler, mevcut toplumun kendisi, eğitim ve öğretim değerleri ve ideolojik gereksinimleri tarafından yaratılmaktadır. Mir Celal, aslında modern toplumun eğitim mekanizmasının yarattığı bozuk, idari, duyarsız, duygusuz, fedakar "Sovyet tipi insan"a karşı eleştirel bir tavır sergiliyor, Geldiyev gibi insanların varlığını toplum için ciddi bir tehdit olarak görüyor ve bu tür insanları yetiştiren Sovyet toplumunu da "kötülük yapanların anası" olarak görüyor Milli ruha sahip yazarın eserlerinde milli hayat ve milli maneviyat, Azerbaycan karakteri tam sanatsal yansımasını bulmakta ve onun Azerbaycanlı konumunu açıkça ortaya koymaktadır. Totaliter Sovyet rejiminin ulus karşıtı, asimilasyon özellikleri, Sona ana ("Genç Adamın Manifestosu"), Gadir ("Diriliş Adam"), Vahid ("Açık Kitap"), Yaşlı Adam Öğretmen ("Mutluluk Hakkında") ve büyük söz ustasının yarattığı diğer ulusal karakterlerin ışığında çürütüldü. Yazar, çağın yetiştirdiği ve yetiştirdiği Karim Geldiyev karakteri şahsında, bu tür insanları yaratan ve her yerde onların sığ fikirlerini, tuzsuz konuşmalarını ve muhakemelerini takdir eden, Karim Geldiyev, Verdiyev ve Gadir Gürdoğlu gibi sığ, sığ sosyal "kurtları" liderliğe getiren, engellilerle kafalarını kesen ve kaderleri belirleyen Sovyet döneminin korkunç sosyo-politik gücünü sunmuştur. Mir Celal, sanatıyla bu olumsuz eğilimi, zararlı yetiştirme tarzını "1937 patolojisini" ortaya çıkaran bir akım olarak sunmuş ve topluma ciddi bir uyarıda bulunmuştur. Kanaatimizce büyük yazar, yaratıcı çalışmalarında Sovyetizmin taleplerine uygun ideolojik konuları gündeme getirmiş, ancak arka planda kendi milliyetçilik unsurunu öne çıkarmıştır. Bu anlamda milli duyguya sahip olan yazarımız, eserlerinin alt metninde kozmopolit Sovyet karakterini parçalayarak milli insan karakterine değer verdiğini ortaya koymuştur Realizmin büyük araştırmacılarından biri olan ve büyük bir edebiyat bilgini olarak geniş üne kavuşan Mir Celal, hiciv ve mizahi düzyazının gelişmesinde büyük hizmetler vermiş, "İclas Kurusu", "Hakim Hurrisov", "Anket Anketov" ve diğer eserleriyle sanatsal düzyazıda kahkahanın yeni içerikle zenginleşmesine ve toplumsal mücadelenin gücüne katkıda bulunmuştur. İsminden fikrine, görsellerinden diline kadar toplumsal açıdan ciddi önem taşıyan konuları en incelikli şekilde kamuoyunun eleştirel kahkahasına dönüştüren güçlü sanatçı, eserlerine yansıttı. Kendine has ciddiyeti ile bilinen "Bir Genç Adamın Manifestosu" adlı eserde, Bey'in ceylan yerine geyik tutması ve göbeğini koklaması, misk kokusu yerine "ekşi yoğurt" koklaması sahnesi, büyük sosyal ve eleştirel içeriğe sahip doğal bir kahkaha ve mizah örneğidir. Bu örnekte Azerbaycan'ın zenginliklerinde gözü olan işgalci güçlerin kötü niyetleri yazarın mizah anlayışıyla eleştirilmiş ve ifşa edilmiştir. Güçlü yazar, en sıradan insanların vatanseverliği ve kararlılığı karşısında işgalcileri acı ve utanç içinde bırakıyor. Hem Mister'ın şoför tarafından alay edilmesi hem de Sona'nın karısının pazarda kararlı bir şekilde reddedilmesi yoksulluğa ve körlüğe mahkum olmasına rağmen vatanseverliğin, uyanıklığın, cesaretin ve yabancı nefretinin vücut bulmuş halidir. Kendisinden kalan son ve en değerli miras olan "Yusuf-Züleyha" halısını her ne şekilde olursa olsun satın almak isteyen yabancılara "Köpeğe atacağım ya da satmayacağım" diyen Anne Sona, Azerbaycanlı annelerin genel ve şanlı bir imajı olarak yabancı işgaline kararlılıkla karşı duran gerçek bir vatansever figür olarak hayat buluyor. Bizce yazar, halıya, milletin milli ve manevi değerlerinin ve mirasının muhteşem ahdi, sadakati ve korunması anlamına gelen "Yusif-Zuleikha" adını vermiş Ana dilini çok iyi bilen ve onun zenginliğine güvenen sanatçının oldukça sade, özlü, dolu ve etkili bir dili vardır. Büyük vatansever yazar, bilimsel çalışmalarında her zaman milliyetçilik ve Azerbaycanlılık unsurunu takip etmiş, halkın milli değerlerinin unutulmaya yüz tuttuğu bir dönemde, büyük Azerbaycan şairi Fuzûlî'den ve onun ana dilinde yarattığı eserlerinin şiirsel gücünden söz etmiş, sözlerinde ve sözlerinin dibinde ana diline olan sevgi duygularını dile getirerek halkına onurlu bir şekilde hizmet etmiştir Mir Celal, samimi sevgiyle sevilen, okunan, etkisi her zaman hissedilen bir sanatçıdır. Sanatçılığı, sanatsal analizin ötesinde zengin ve profesyonel; inatla onaylanacak kadar kesin ve inkar edilemez. Maharetli yazı yeteneği ve sanatıyla Mirza Celil ekolünü geliştiren büyük yazarımız Mir Celal, Azerbaycanlılığa da başarıyla hizmet etmiş ve Azerbaycan halkının milli ve manevi değerlerini her zaman yüksek tutmuştur. Onun eserleri, Azerbaycan halkına sonsuz sevgiyi aşılayıp yaygınlaştırdığı için, Azerbaycancılığın açık bir kitabı olarak her yeni nesil tarafından sevilecek ve sevgiyle okunacaktır Filoloji bilimleri doktoru, Nahçıvan Öğretmenler Enstitüsü doçenti