Londra Maratonu'nda dünya rekorunu kıran Sabastian Sawe'nin 'gizli silahı'

Sabastian Sawe Londra Maratonu'nu iki saatin altında tamamladı ve resmi bir maratonda bunu başaran ilk atlet olarak tarihe geçti 30 yaşındaki Kenyalı atlet, 26 Nisan pazar günü düzenlenen maratonu 1 saat 59 dakika 30 saniyede koştu Maratonda ikinci gelen Etiyopyalı koşucu Yomif Kejelcha da, 42 kilometre 195 metrelik mesafeyi iki saatin altında, 1:59:41'de tamamladı Kadınlarda da dünya rekoru sahibi Etiyopyalı Tigst Assefa yarışı 2 saat 15 dakika 41 saniyede tamamladı Erkeklerde daha önceki rekor 2023 yılında 2 saat 35 saniye ile Kelvin Kiptum'a aitti Aslında Kenyalı Eliud Kipchoge, 2019'da iki saatin altında maraton koşan ilk atlet olmuştu, ancak bu derece, kontrollü koşullar altında yapıldığından ve rekabetçi bir yarışta elde edilmediğinden, resmi rekor olarak kaydedilmemişti Peki neden Doğu Afrikalı, özellikle Kenya ve Etiyopyalı atletler, bu uzun mesafe koşu yarışında öne çıkıyor? Birçok diğer spor dalı gibi, uzun mesafe koşu da antrenman yöntemleri, beslenme şekilleri ve ekipmanlardaki gelişmelerden faydalanıyor Özellikle son yıllarda, daha hafif ve yüksek teknoloji ürünü koşu ayakkabıları, sporcuların daha iyi performans sergilemesinde etkili oluyor Erkekler maratonu dünya rekorunun süresi 20 yılda 4 dakika düştü. Kadınlar maratonunda da benzer bir gelişme kaydedildi Öte yandan, aynı bölgeden birkaç ülkenin atletlerinin bariz üstünlük sağladığı çok az spor branşı var Son beş Olimpiyat Oyunları'nda, 800 metre ve üzerindeki koşu yarışlarında madalyaların çoğunu Kenyalı ve Etiyopyalı atletler kazandı Erkekler maratonunda en hızlı 20 derecenin sadece ikisi Etiyopya ya da Kenya dışından atletlere ait. Kadınlar maratonunda da durum aynı; 20 en hızlı derecenin 18'ini bu iki ülkenin koşucuları yaptı Başarı denklemindeki kritik faktörlerden biri, bu ülkelerin coğrafi yapısı. Kenya ve Etiyopyalı önde gelen koşucuların çoğu Büyük Rift Vadisi olarak bilinen bölgeden geliyor Bilimsel çalışmalar, yüksek rakımlı yerlerde yaşayan, özellikle buralarda doğmuş olan atletlerin, yüksek irtifada ve düşük oksijen seviyelerinde düzenli olarak antrenman yapmaları sayesinde, daha güçlü kalp ve akciğerlere sahip olduğunu gösteriyor Ancak bu tabii ki başarının garantisi değil. Örneğin Nepal ve Bolivya gibi yüksek rakımlı ülkelerden, benzer başarılar yakalayan koşucular çıkmıyor Kenya ve Etiyopya'yı diğerlerinden ayıran ana etken, koşunun kuşaklardır günlük hayatın ayrılmaz bir parçası haline gelmiş olması gibi görünüyor 1990'ların sonu ve 2000'lerin başında dünyadaki hemen her uzun koşu madalyasını toplamış olan Etiyopyalı efsane atlet Haile Gebreselassie'nin çocukluğunda, uzun mesafeleri yürüyerek kat etmek normaldi O zamanlardan bu yana Afrika'da kentleşme önemli ölçüde gelişmiş olsa da, Etiyopya ve Kenya'da "yollara düşmek" hâlâ kültürel olarak önemini koruyor Kenya'da birkaç yıl yaşamış olan İspanyol uzun mesafe koşucusu Marc Roig, çocuklarının okulundaki diğer velilerle koşu süreleri hakkında konuşurken kendisinden "utandığını" söylüyor. Roig şakayla karışık "Artık orada koşucu olduğumu kimseye söylemiyorum" diyor Roig Kenya'da başkent Nairobi'nin 260 km kuzeyinde ve deniz seviyesinden 2400 metre yukarıda bulunan Iten kasabasında bir "yetenek geliştirme projesinde" görev alıyor Burası "şampiyonların evi" olarak anılıyor çünkü Olimpiyat madalyalı sporcular da dahil olmak üzere birçok seçkin Kenyalı koşucu burada yetişiyor Roig burada, efsaneler arasında, gençleri koşuculukta kariyer yapmaya teşvik ediyor. Yoksulluğun özellikle kırsal bölgelerde hâlâ bir sorun olduğu kıtada, bu kariyerden para kazanma ihtimali de gençlerin ilgisini artıran sebeplerden Roig, "Nasıl Brezilya ve Arjantin'de yoksul çocuklar futbolcu olma hayali kuruyorsa, Kenya'da da atletizm hayatını kazanmanın bir yolu olarak görülüyor. Çevrelerindeki birçok rol modelden de ilham alıyorlar" diyor İnternette "iki saatlik maraton" diye arama yaparsanız karşınıza muhtemelen iki Olimpiyat maratonu şampiyonu Eliud Kipchoge'nin 2019'da Avusturya'nın başkenti Viyana'daki özel bir etkinlikte elde ettiği rekor 1 saat 59 dakika 40 saniyelik rekor çıkacaktır Kenyalı atlet, Nike spor markasının 2017'de İtalya'nın Monza kentindeki Formula-1 pistinde düzenlediği özel etkinlikte de iki saat hedefini 26 saniyeyle kaçırmıştı Ancak bu iki etkinlik de, normal yarış şartları taşımadıkları için Dünya Atletizm Federasyonu tarafından resmi olarak tanınmıyor Örneğin 2017'deki etkinlikte Kipchoge'ya bir grup seçkin koşucu eşlik ederek onun temposunu belirlemesine yardımcı olmuştu. Bu sporcular, Kipchoge'nin çevresinde Formula 1 yarışlarındaki gibi bir"rüzgâr sürüklenmesi etkisi" oluşturulmasına da yardımcı olmuştu Hatta etkinlikte, normal yarışlardakinin aksine, ona bisikletle içecek getirilmişti Ancak Kipchoge'yi, başarısının altındaki bu "dipnot" pek rahatsız etmiş görünmüyordu, özellikle de bunun için altı basamaklı bir meblağ aldığı göz önünde bulundurulursa Her iki projede de Kenyalı atletle çalışmış olan İngiliz spor bilimci Profesör Andrew Jones da, Kipchoge'nin rekorunun resmi olarak kabul edilmemesini pek önemsemiyor Exeter Üniversitesi'nde görev yapan Jones, "Şahsen rekorun resmi olarak tanınıp tanınmamasını umursamıyorum. Bu sporla uğraşan herkes bir maratonun iki saatin altında koşulup koşulamayacağını merak ediyordu ve biz de bunu kanıtladık" diyor "Kontrollü bir ortamda yapılmış olsa da, bu sürenin elde edilebilmesi için Kipchoge olağanüstü bir performans sergilemek zorundaydı." Maratonlarda rekor kırmanın ne kadar zor olduğunu anlatmaya kelimeler yetmez Önceki rekorun sahibi Kiptum, 2023 yılında Chicago'daki maratonda bir kilometreyi ortalama 2 dakika 51 saniyede koşarak, adeta bir fırtına gibi esmişti Dünya Atletizm Federasyonu'nun 2019 tarihli en son verilerine göreyse, amatör erkek maraton koşucularının küresel ortalama temposu kilometre başına 6 dakika 43 saniye Ancak bu başarının vücuda ciddi bedelleri var. Prof. Jones, "Çok yoğun, uzun mesafe koşu, sporcunun seviyesine bakmaksızın vücudu hırpalıyor. Ayrıca bunun zihinsel yükü de var" diyor Kasların, kemiklerin ve eklemlerin maruz kaldığı yıpranma, haftada en az 160 kilometreyi bulan zorlu antrenman programları, seçkin koşucuların bir yıl içinde neden sadece birkaç yarışa katılabildiğini açıklıyor Kipchoge 42 kilometrelik mesafenin iki saatin altında bitirilebileceğini kanıtlamıştı. Yine bir "Rift Vadisi" atleti olan Kiptum da 2023'de, sadece üçüncü maratonunda, dünya rekorunu kırmıştı Ancak uzmanlar Rift Vadisi'nin yeni şampiyonlar çıkarma potansiyelini her zaman hatırlatıyordu Eski atlet Martin Keino 2024'te BBC'ye, "Rekor kırabilecek yeni atlet şu an Rift Vadisi'nde bir yerlerde olabilir. Orada ismini hâlâ duymadığımız çok yetenekli birçok koşucu var" demişti İşte Sawe o koşuculardan biri. O da Rift Vadisi'nde doğmuş bir atlet, ve dünya rekoru kırdığı Londra Maratonu, 31 yaşındaki atletin kariyerinde koştuğu dördüncü maratondu Sawe, önceki üç yarışı da kazanmıştı, ancak bunların hiçbiri iki saatin altında değildi Kadınların New York Maratonu gibi şehirlerde yapılan belli başlı maratonlara katılmalarına ancak 1970'lerde izin verildi. Olimpiyatlarda ve Dünya Şampiyonalarında koşabilme izni içinse 1980'lere kadar beklemeleri gerekti Yarışabilmeye başlamalarıyla ise çok hızlı bir ilerleme kaydettiler. 1971'de en hızlı derece 2 saat 55 dakika civarıyken, 31 sene sonra, 2002'de en hızlı derece 2 saat 17 dakikaya düşmüştü Kenyalı Brigid Kosei ise 2019'daki Chicago Maratonu'nu 2 saat 14 dakika 4 saniyede tamamlayarak rekor kırdı Bu rekor 2023'te Berlin sokaklarında Etiyopyalı Tigist Assefa tarafından 2 saat 11 dakika 53 saniye ile kırıldı Amerikalı spor bilimcilerin 2015'teki çalışmasındaysa, İngiliz Paula Radcliffe'in 2003 Londra Maratonu'nu 2 saat 15 dakika 25 saniyede koşmasıyla, kadınların kendi "imkansız" sınırlarına ulaştığı sonucuna varılmıştı