Ali Abasov'un "Kaybın ve geri dönüşün estetiği. Kamal Abdulla'nın "Gülçehra ve Asker" adlı oyunundan uyarlanan kitabı yayımlandı

Edebiyatın felsefi, göstergebilimsel ve kültürel hafıza bağlamında incelenmesi modern Azerbaycan insancıl düşüncesinde özel bir öneme sahiptir. Bu doğrultuda yürütülen çalışmalar arasında Profesör Ali Abasov'un yakın zamanda yayımlanan "Kaybın ve geri dönüşün estetiği. Kamal Abdulla'nın "Gülçehra ve Asker" adlı oyunundan uyarlanan "adlı kitabı dikkat çekiyor. Yazar, eserinde Kamal Abdulla'nın dramaturjik şiirlerini yalnızca sanatsal metin düzeyinde değil, aynı zamanda ulusal hafızanın, metafizik düşüncenin, sömürgecilik sonrası bilincin ve arketipsel düşüncenin karmaşık bir estetik modeli olarak analiz ediyor. Kitapta "Gülçöhre ve Asker" adlı oyunun iç anlam katmanları, sessizlik dramaturjisi, ses olgusu, geri dönüş düşüncesi ve kolektif hafızanın sanatsal dönüşümü modern bilimsel ve teorik yaklaşımlar bağlamında inceleniyor Eserin "Önsöz Yerine" bölümünde de vurgulandığı gibi kitap, klasik bir bilimsel monografi çerçevesinin ötesine geçerek yazarın kişisel düşünce yörüngesini, estetik görüş sistemini ve felsefi-entelektüel yaklaşımını ortaya koyuyor. Profesör Ali Abasov sadece bir araştırmacı değil; aynı zamanda metnin iç enerjisini, sesini ve sessizliğini duyan bir tercüman görevi de görür. Bu bağlamda kitabın en önemli özelliklerinden biri multidisipliner yapısıdır Yazar, Kamal Abdulla'nın "Gülçehra ve Asker" adlı oyununu sadece dramaturjik bir metin olarak değil, aynı zamanda Azerbaycan halkının ulusal hafızasının, zamanın metafiziğinin ve kolektif bilinçaltının sanatsal bir modeli olarak sunuyor. Kitapta postkolonyal drama, arketiplerin yeniden inşası, metafizik metin kavramı, sessizlik olgusu, aşk estetiği ve geri dönüş gibi kavramlar tek bir kavramsal sistem içerisinde inceleniyor. Yazar, "Gülzehra ile Asgar"ın sadece bir aşk hikâyesi olmadığını; Zamanın, hafızanın, sesin, ulusal kaderin ve insanın metafizik yalnızlığının karmaşık bir karşılıklı ilişkiler sistemi içinde sunulduğu yer Kitabın "Başlangıç" bölümünde yazar, oyunun Akademik Müzikal Drama Tiyatrosu'ndaki performansına ilişkin izlenimlerinden yola çıkarak oyunun yapısal şiirselliğine dikkat çekiyor. Kamal Abdulla'nın poetikasının dış olayların çokluğundan değil, büyük anlamların küçük bir form içinde yoğunlaşmasından doğduğuna dikkat çekiliyor. Burada “küçük metin – büyük anlam” ilkesi temel estetik mekanizma olarak sunulmaktadır Ali Abasov oyundaki minimalizme estetik bir zayıflık olarak değil, tam tersine derin felsefi yoğunluğun bir göstergesi olarak değer veriyor. Ona göre küçük bir diyalog, kısa bir sessizlik, yarım kalmış bir cümle bile büyük bir tarihsel ve metafizik yük taşıyabilir. Bu yaklaşım modern hermenötik analiz yöntemleriyle örtüşmektedir Yazarın üzerinde durduğu temel konulardan biri de oyundaki "ses" olgusudur. Kitap, Kamal Abdulla'nın dramaturjisinde sesin sadece akustik bir unsur olmadığını vurguluyor; tarihi hafızanın, milli kaderin ve milli ruhun ifade aracı haline gelir. Bazen bir milletin tüm tarihi birkaç satır ve birkaç tonlamanın içinde gizlenebilir. Bu fikir eserin göstergebilimsel katmanını daha derinlemesine anlamayı mümkün kılmaktadır Kitabın önemli teorik yönlerinden biri de "metafizik metin" kavramıdır. Ali Abasov, Kamal Abdulla'nın dramaturjisini metafizik bir metin olarak nitelendiriyor ve görünen olay örgüsünden daha derin katmanlara sahip olduğunu gösteriyor. Yazara göre "Gülzehra ve Asker" oyunundaki olaylardan çok görünmez enerjiler, iç sesler ve tarihsel hafızanın izleri işliyor. Burada karakterler sadece bireysel karakterler değil, aynı zamanda kolektif hafızanın sembolik taşıyıcılarıdır. Bu açıdan bakıldığında Gülçehra ve Asgar karakterleri sadece belirli kahramanlar değil, aynı zamanda Azerbaycan halkının aşk, ayrılık, sadakat ve dönüşe dair kolektif fikirlerini ifade eden arketip modeller haline geliyorlar Ali Abasov kitabında "Gülçehra ve Asker" oyununu postkolonyal bağlamda analiz ediyor. Yazar, Azerbaycan halkının tarihsel travmalarının, baskılarının, bölünmelerinin ve ulusal hafıza sorunlarının eserin derin katmanlarına yansıdığına inanmaktadır. Bu açıdan bakıldığında oyun sadece estetik bir olay değil aynı zamanda tarih bilincinin sanatsal olarak yeniden inşasıdır. Ulusal hafızanın parçalanması, kişinin kendi sesine yabancılaşması ve zamanla ilişkisinin bozulması, modern insanın temel varoluşsal sorunlarından biridir Ali Abasov'un analizinin önemli özelliklerinden biri de felsefi terminolojiyi edebi metnin ruhuna uygun kullanmasıdır. Yazar, ağır teorik yapılar oluşturmak yerine şiirsel-felsefi bir dille eserin iç enerjisini ortaya çıkarmaya çalışır Kitapta özellikle Kemal'in vurgusu yapılıyor. Abdulla'nın draması ulusal tarih ile modern insan arasında bir köprü görevi görüyor. Burada geçmiş yalnızca bir nostalji nesnesi haline gelmiyor; günümüzün ahlaki ve estetik sorunlarının anahtarı olarak sunuluyor Yazara göre büyük bir sanat eserinin temel özelliği hacmi değil, yarattığı düşünce derinliğidir. Bu nedenle Gülzehra ve Asker adlı oyundaki kısa diyaloglar, duraklamalar ve sahne sessizlikleri bütün bir felsefi sistemin unsurları haline gelir. Ali Abasov burada müzikal estetik ile dramaturji arasında paralellikler kuruyor. Bazen, tıpkı müzikal bir duraklamanın büyük bir duygusal gerilim yaratması gibi, Kamal Abdulla'nın dramaturjisinde sessizliğin de aynı işlevi yerine getirdiğini belirtiyor. Bu yaklaşım, eserin sadece filolojik açıdan değil, aynı zamanda estetik ve göstergebilimsel açıdan da incelenmesini mümkün kılmaktadır Eserin dikkat çeken özelliklerinden biri de dili ve üslubudur. Ali Abasov, akademik bilimsel üslubu korurken metne yüksek şiirsel dinamikler kazandırmayı başardı. Dili kuru teorik yorumlardan uzaktır. Yazarın felsefi kavramları sanatsal-estetik düzeyde sunması, kitabı hem akademik okuyucu hem de genel okuyucu kitlesi için ilgi çekici kılmaktadır Kitabın en güçlü yönlerinden biri multidisipliner yapısıdır. Burada felsefe, estetik, dramaturji, göstergebilim, kültürel çalışmalar ve psikanalitik yaklaşımlar tek bir yorumlama sisteminde birleştirilmiştir. Ali Abasov, büyük edebiyatın sadece olayları anlatmakla kalmadığını; halkın tarihsel hafızasını, ruhsal travmalarını ve metafizik arayışlarını ifade eder. Yazar, "Gülçehra ve Asker" adlı oyunun analizine dayanarak modern Azerbaycan tiyatrosunun yeni estetik olanaklarını ortaya çıkarmayı başarıyor Sonuç olarak, "Kayıp ve Geri Dönüş Estetiği" kitabı sadece belirli bir dramaturjik metnin yorumu değil, aynı zamanda Azerbaycan insani düşüncesinin felsefi-estetik gelişimini yansıtan önemli bir bilimsel çalışmadır. Bu kitap, modern Azerbaycan tiyatrosunun derin manevi katmanlarının anlaşılması açısından önemli teorik kaynaklardan biri olarak değerlendirilebilir Profesör Ali Abasov'un "Kaybın ve geri dönüşün estetiği. Kamal Abdulla'nın "Gülçehra ve Asker" adlı oyunundan uyarlanan" başlıklı monografisinin "Fyuuzat" yayınevinde yayımlandığını da belirtelim. Kitap Rusçadan tercüme edilmiş ve bilimsel olarak Zeynal Memmedli tarafından düzenlenmiştir. Yayın, modern Azerbaycan insani düşüncesinin güncel yönleriyle ilgilenen filologlar, filozoflar, tiyatro akademisyenleri, kültür bilimcileri ve estetik araştırmacıları için önemli bilimsel kaynaklardan biri olarak öne çıkıyor