İlham Aliyev'in Türkistan mesajı: Orta Koridor'dan dijital egemenliğe giden yol - YORUM

Kazakistan'ın Türkistan şehri, 15 Mayıs'ta önemli bir tarihi etkinliğe ev sahipliği yaptı. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) devlet başkanlarının gayri resmi zirve toplantısı, Türk dünyasının gelecekteki dijital kalkınma vektörünün belirlenmesi açısından büyük önem taşıyor. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev başkanlığındaki heyetin katılımıyla gerçekleşen bu zirve, TDT üyelerinin birlik, beraberlik ve küresel alanda tek güç merkezine dönüşmesine yönelik bir sonraki stratejik adımdır. Toplantının ana teması “Yapay zeka ve dijital gelişim” oldu Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev'in daveti üzerine gerçekleşen Türkistan ziyareti, Bakü-Astana ilişkilerinin bölgesel ortaklıkla sınırlı olmadığını bir kez daha gösteriyor. Aynı zamanda bu iki dost ülkenin ilişkileri, Avrasya alanında yeni bir jeopolitik yapılanmayı tanımlayan stratejik ittifak düzeyine yükseldi. Son beş yılda Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in Kazakistan'a yaptığı 8 resmi ve iş ziyaretinin yanı sıra K. Tokayev'in Azerbaycan'a yaptığı 6 karşılıklı ziyaretin, liderler arasındaki üst düzey siyasi diyaloğun, kişisel güvenin ve sarsılmaz iradenin açık dinamiklerini yansıtması tesadüf değildir. Bu yoğun ve amaçlı temasların mantıksal ve hukuki sonucu olarak dört yıl önce imzalanan Ortak Bildiri, Bakü ile Astana arasındaki ilişkileri resmi olarak stratejik ittifak düzeyine yükseltti. Bu belge, ulaştırma ve lojistik alanında hem siyasi hem de ekonomik koşulları belirleyen derin, kurumsal bir entegrasyonu ve özellikle küresel güç merkezlerinin rekabet alanı haline gelen bölgemizde Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergahının (Orta Koridor) tam olarak işletilmesini öngörmektedir. Aynı zamanda Azerbaycan-Kazakistan ittifakının ekonomik çıkarlara ve resmi protokollere dayanmadığını da vurgulamak gerekiyor. İki dost ve kardeş halk arasında asırlık tarihi ilişkiler ve kopmaz manevi bağlar bulunmaktadır. 2020 yılında Azerbaycan işgal altındaki topraklarını şanlı zaferle kurtardığında Türkistan, Şuşa ile kardeşleşen ilk şehir oldu. Bu da asırlardır süren kardeşlik ve ilişkilerin derinliğini ortaya koyuyor Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Türkistan zirvesinde geniş ve son derece stratejik bir konuşma yaptı. Devlet başkanı konuşmasında Azerbaycan'ın dijital hedefleri ve Türk dünyasının gelecekteki jeopolitik ağırlığı hakkında çok önemli mesajlar verdi. İlham Aliyev'in ortaya koyduğu temel tez, 21. yüzyılda Türk dünyasını küresel arenada rekabetçi, etkili bir jeopolitik güç merkezi haline getirme hedefini içeriyor. Bu da sadece Azerbaycan liderinin birlik çağrısı değil, aynı zamanda yeni dünya düzeninin mimarisini belirleyen stratejik bir doktrindir. Azerbaycan Cumhurbaşkanı konuşmasında, bugün oluşan çok kutuplu jeopolitik konjonktürde Türk devletlerinin bağımsız bir güç unsuru olarak güçlenmesine özellikle vurgu yaptı. Devlet başkanı aynı zamanda TDT üyesi devletlerin ekonomik, dijital, ulaştırma-lojistik potansiyellerini tek bir mekanizmada birleştirmelerinin önemli olduğunu kaydetti. Bu bağlamda Bakü ve Astana'nın hayata geçirdiği projeler, özellikle "Orta Koridor"un dijital segmentini oluşturan Trans-Hazar fiber optik kablo hattının inşası ve Zengezur koridorunun beklentileri, Türk dünyasını sadece coğrafi olarak değil, küresel ticaret ve dijital veri akışları düzeyinde de bir merkez haline getiriyor. Yani Cumhurbaşkanının önerdiği bu vizyon, aslında TDT'yi yalnızca kültürel-tarihsel bir platform olmaktan çıkarıp Doğu ile Batı arasında yeni bir ekonomik denge yaratan, dijital egemenliği sağlayan ve küresel siyasi karar alma süreçlerine doğrudan etki eden stratejik ortaklık ittifakına dönüştürme iradesini ortaya koyuyor. Bu incelemenin TDT platformunda sunulması sebepsiz değil. Çünkü Azerbaycan'ın TDT başkanlığı döneminde gerçek, uygulanan ve büyük ölçekli projelere geçiş gözlendi. Cumhurbaşkanının ileri görüşlü dış politika çizgisi sayesinde Azerbaycan, Türk dünyasının entegrasyonunun sadece diplomatik bir amaç olmadığını, bunu üye devletlerin "aile birliği" felsefesine dayalı temel bir jeopolitik gerçekliğe dönüştürdüğünü kanıtladı. Azerbaycan'ın TDT başkanlığı döneminde ekonomik işbirliğinin genişletilmesi, gümrük ve lojistik prosedürlerin basitleştirilmesi, dijital ekosistemin ortak geliştirilmesi gibi girişimler gerçekleştirildi. Bu, üye devletlerin küresel krizler karşısında birleşik bir cephe görevi gören bir aile birliği olarak hızlı ve uygulanabilir kararlar almasına olanak sağlıyor Üstünde Belirtildiği gibi bugün Türk dünyasındaki birlik ve tek aile modeli sadece söylemlerle sınırlı değildir. Özellikle Azerbaycan'ın moderasyonuyla küresel ölçekte dev altyapı projeleri hayata geçiriliyor. Örneğin Avrupa ile Asya'yı birbirine bağlayan tarihi İpek Yolu'nun "Dijital İpek Yolu" projesinin ana segmenti olan Azerbaycan ile Kazakistan arasındaki Hazar Denizi altından Trans-Hazar Fiber Optik Kablo hattının önümüzdeki aylarda devreye alınması Avrasya'nın jeopolitik haritasında yeni bir sayfa açacaktır. Azerbaycan ve Kazakistan'ın ortak çabası sonucu gerçekleştirilen bu proje, bölgede dijital altyapının geliştirilmesi açısından oldukça önemli. Aynı zamanda TDT üyesi ülkelerin küresel veri akışlarında ve dijital geçişte bağımsız operatörler haline gelmesini sağlıyor. Batıya uzanan geleneksel ulaşım ve enerji koridorlarını dijital altyapıyla tamamlayan bu proje, Türk dünyasını küresel dijital ekonominin yeni merkezine dönüştürüyor ve Bakü ve Astana'nın bölgede yarattığı teknolojik egemenliğin sembolü oluyor Bugün Ortadoğu başta olmak üzere dünyada yaşanan süreçler, geleneksel transit yollarda yaşanan güvenlik sorunları ve küresel tedarik zincirlerinin bozulması karşısında Orta Koridor, Doğu ile Batı arasındaki en kısa, en güvenli ve en verimli rota haline geliyor. Bu devasa lojistik mimarinin tam kapasiteyle çalışması ve rekabet avantajının maksimuma çıkarılması, devam eden Zengezur koridoru projesini sadece bölgesel değil, küresel bir jeopolitik zorunluluk haline getiriyor. Birkaç yıl önce Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, birçok ülkede bu rotaya ciddi ilgi uyandıran Zengezur koridorunun büyük öneminden defalarca bahsetmişti. Bugün ülkenin cumhurbaşkanı Türkistan'da bir kez daha Zengezur koridorunun Orta Koridor'un en kritik ve tamamlayıcı parçası olduğunu ifade etti. Ayrıca söz konusu rota, Türk dünyasının coğrafi bütünlüğünü sağlıyor, nakliye maliyetlerini düşürüyor ve Asya'dan Avrupa'ya taşınan malların hareket dinamiklerini hızlandırıyor. Bu devasa güzergahın rekabet edebilirliğinin sürdürülebilmesi, lojistik ve ulaştırma altyapısının fiziki olarak tamamlanmasının yanı sıra, Orta Koridor boyunca gümrük ve idari prosedürlerin radikal biçimde basitleştirilmesine ve dijitalleştirilmesine doğrudan bağlı. Bu amaçla TDT'nin dijital öğretisine uygun olarak entegre edilerek uygulanan "e-İzin" yani elektronik izin sistemi, sınır ötesi taşımacılıkta bürokratik engelleri ortadan kaldıran bir girişimdir. Karayolu kargo taşımacılığı sırasında gerekli izin formlarının elektronik ortamda doldurulması ve hızlı bir şekilde iletilmesi, gümrük kontrol noktalarında zaman kaybını en aza indiriyor. Aynı zamanda maliyetleri düşürür ve şeffaflığı maksimum seviyeye çıkarır. TDT üyesi ülkelerin gümrük idarelerinin tek bir dijital ekosistemde entegrasyonu, Orta Koridor'u yalnızca coğrafi olarak değil, aynı zamanda idari açıdan da küresel ticaret için en cazip rota haline getiriyor. Böylelikle yenilikçi teknolojilerin gümrük idaresine uygulanması, kargo taşımacılığının hızının artırılması, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in ilan ettiği "Türk dünyasının dijital ve ekonomik potansiyelini birleştirme" hedefinin en başarılı ve pratik mekanizmalarından biri olarak hareket ediyor Türkistan zirvesi, bugün Türk dünyasının dijital dünyaya hızlı adaptasyonu ana öncelik olarak seçtiğini gösterdi. Örneğin örgütün dijital doktrininde yapay zeka teknolojilerinin sorumlu, etik ve güvenli kullanımı, yasa dışı amaçlarla kullanımının önlenmesi gibi öncelikler zaten tanımlanmış durumda. Bu siber güvenlik ve dijital egemenlik çerçevesi, Türk dünyasının küresel teknoloji yarışında yalnızca bir tüketici değil, aynı zamanda ulusal değerlere ve uluslararası hukuka dayalı güvenli bir dijital ekosistemin kurucusu olduğunu da gösteriyor. Küresel düzeyde kabul edilen bu stratejik hedeflerin pratikte hayata geçirilmesi ve geleceğe yönelik yol haritası açısından Bakü'nün yakın gelecekte ev sahipliği yapacağı uluslararası etkinlikler ayrı bir önem taşıyor. Nitekim Bakü'de düzenlenecek Dünya Şehir Planlama Forumu (WUF13) çerçevesinde TDT'nin kentsel planlama konusunda üst düzey diyaloğunun düzenlenmesi ve bu yılın Haziran ayında Birinci Türkoloji Kongresi'nin 100. yıl dönümüne ithaf edilen "Türk Dünyası Haftası"nın gerçekleştirilmesi, Azerbaycan'ın bu birliğe çok yönlü katkısının açık bir örneğidir. Böylece Bakü hem dijital ve modern şehir planlamasına hem de köklü bilimsel ve kültürel miras platformlarına ev sahipliği yapıyor mülkiyeti, Türkistan zirvesinde alınan kararların etkin bir şekilde uygulanmasında Azerbaycan'ın lokomotif rolünü ve Türk dünyasının entelektüel, dijital ve manevi merkezi misyonunu bir kez daha teyit ediyor Kullanırken sitedeki materyallere başvurmak önemlidir. Web sayfalarında bilgi kullanıldığında hiperlink ile referans verilmesi zorunludur