Hıdırellez nedir, ne zaman kutlanır? İşte binlerce yıllık bahar geleneği

Türkiye ve Orta Doğu'nun çeşitli bölgelerinde binlerce yıldır süregelen geleneksel Hıdırellez bayramı, 5 Mayıs'ı 6 Mayıs'a bağlayan gece kutlanıyor. Ruz-ı Hızır (Hızır günü) olarak da bilinen bu tarih, halk inanışına göre Hızır ve İlyas peygamberlerin her yıl aynı gece bir gül ağacının altında yeryüzünde bir araya geldiği anı temsil ediyor Hem dini hem de kültürel açıdan büyük önem taşıyan bu özel günde vatandaşlar, baharın gelişini coşkuyla karşılıyor. Doğayla iç içe piknikler yapılıyor, dilekler dileniyor ve ateş üstünden atlanıyor. Kutlamalara yön veren bu ritüeller arasında dilek dileme ve ateş üstünden atlama, en yaygın görülen uygulamaları oluşturuyor 8 Kasım'dan 5 Mayıs'a kadar olan süre Kasım Günleri adıyla kış mevsimini kapsıyor. 6 Mayıs'tan başlayıp 7 Kasım'a kadar uzanan süre ise Hızır Günleri adıyla yaz mevsimini oluşturuyor. Dolayısıyla 5 Mayıs akşamı, kış mevsiminin bitip sıcak yaz günlerinin resmen başlaması anlamına geliyor. Miladi (Gregoryen) takvime göre 6 Mayıs'a denk gelen Hıdrellez, eskiden kullanılan ve Rumi takvim olarak da bilinen Jülyen takvimine göre 23 Nisan günü yaşanıyor. Yazın gelişini simgeleyen bu geçiş dönemi, Edirne gibi illerde Kakava Şenlikleri ile karşılanırken, Romanlar 5-6 Mayıs tarihlerini Kakava Bayramı adıyla kutluyor Geleneğin uluslararası boyutu, 2017 yılında Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından tescillendi. UNESCO, Hıdrellez'i resmi bir kararla "İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi"ne kaydetti Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya ve Türkiye tarafından aday gösterilen Hıdrellez, uluslararası UNESCO belgesinde "Bahar Kutlaması" olarak tanımlanıyor. Kurum, yayımladığı belgeye bu bayramın Türkiye'de "Hıdırellez, Hızır-İlyas, Ederlezi, Kakava, Haftamal, Eğrilce, Eğrice" adlarıyla kutlandığını da ekliyor Uluslararası belgede, "Hıdrellez" kelimesinin "Hıdır" ve "İlyas" kelimelerinden türetildiği açıkça belirtiliyor. Bu isimlerin, her yıl 6 Mayıs'ta yeryüzünde buluşan, toprağı ve suyu koruyan, aynı zamanda insanlara yardım eden kutsal kişiler olduklarına inanıldığı söyleniyor. Binlerce yıllık geleneğin kökeni hakkında ise tarihçiler ve araştırmacılar arasında çeşitli fikirler bulunuyor. Bazı görüşler Hıdırellez'in Mezopotamya ile Anadolu kültürlerine ait olduğunu ileri sürerken, diğer bir kesim ise köklerin İslamiyet öncesi Orta Asya Türk kültür ve inançlarına ait olduğu yönünde birleşiyor