Ermenistan 7 Haziran'da Sandık Başında: Paşinyan'ın Avrupa Vaadi ve Rusya'nın Gölgesi

Ermenistan, Başbakan Nikol Paşinyan'ın Avrupa entegrasyonu vaadiyle yeniden seçilmek istediği bir dönemde 7 Haziran'da sandık başına gidiyor Yaklaşık üç milyon nüfuslu Güney Kafkasya ülkesi, son yıllarda Batı ile ilişkilerini giderek güçlendirirken, en büyük ticaret ortağı olan Rusya ile bağlarını da devam ettiriyor Batı ile yakınlaşma sürecinin büyük ölçüde Paşinyan'ın politikaları sayesinde şekillendiği değerlendiriliyor 2018'de iktidara gelen Paşinyan, ülkesini Moskova'dan uzaklaştıran adımlar attı, Avrupa Birliği'ne katılım sürecini başlatmak için yasa çıkardı ve ABD arabuluculuğunda Azerbaycan ile yürütülen barış sürecini hızlandırdı Söz konusu süreç, ABD Başkanı Donald Trump'ın da desteğini kazandı Bu yılın başlarında başkent Erivan'da Avrupa Birliği liderleri ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin katıldığı geniş kapsamlı bir zirveye ev sahipliği yapan Paşinyan, Batı ile ilişkileri derinleştirme yönündeki adımlarını sürdürdü Buna rağmen Paşinyan'ın iç siyasetteki desteği, 2021'deki %54 seviyesinden bugün yaklaşık %30'a geriledi Bunun başlıca nedeni, 2023'te Azerbaycan'ın kontrolünü ele geçirdiği ve öncesinde yaklaşık 100 bin etnik Ermeni'nin yaşadığı Azerbaycan sınırları içindeki Dağlık Karabağ bölgesi Paşinyan'ı eleştirenler, Azerbaycan ile barış adına verdiği tavizleri affetmiş değil Bu tavizler arasında, komşu ülkede tutuklu bulunan Dağlık Karabağ'ın eski liderlerinin serbest bırakılması için aktif bir kampanya yürütmemesi de yer alıyor Azerbaycan ile yapılan barış anlaşması da toplumda derin bölünmelere yol açmış durumda; yakın tarihli bir ankete göre kamuoyunun %44'ü anlaşmayı desteklerken, %41'i buna karşı çıkıyor Paşinyan'ın eleştirmenleri bugün birden fazla muhalefet partisi ve ittifakı altında toplanmış durumda. Bunların başında, eski cumhurbaşkanı Robert Koçaryan liderliğindeki Ermenistan İttifakı geliyor Eski cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan'ın Cumhuriyetçi Partisi ise aday çıkarmıyor, ancak destekçilerine mevcut yönetime karşı oy verme çağrısında bulunuyor Her iki eski lider de, Rusya ile güçlü askeri ve ekonomik bağların yeniden kurulmasının Ermenistan'ın ulusal güvenliği için tek yol olduğunu savunuyor Paşinyan'ın en önemli rakiplerinden biri ise servetini Rusya'da kazanan milyarder Samvel Karapetyan. Hükümeti devirmeye yönelik komplo kurmakla suçlanan Karapetyan ev hapsinde bulunuyor ve seçim kampanyasını yeğeni aracılığıyla yürütüyor Uluslararası Cumhuriyetçi Enstitü'nün son anketine göre Paşinyan'ın Sivil Sözleşme Partisi %32 ile önde görünürken, seçmenlerin yaklaşık %40'ı hiçbir siyasi figüre güvenmediğini ifade ediyor Muhalefet adayları birlikte hareket etmeleri durumunda oylarını Paşinyan seviyesine çıkarabilir ancak bölünmüş olmaları nedeniyle seçimleri kazanmakta zorlanıyorlar Seçimlerde Moskova'nın gölgesi hissediliyor Vladimir Putin, geneç ay Ermenistan'ın Batı ile daha yakın ilişkiler kurması halinde kaybedebileceği ekonomik avantajları sıraladı ve "Ukrayna'daki krizin Avrupa Birliği'ne katılım yönündeki adımlarla başladığını" vurguladı Söylemlerin ardından somut ekonomik adımlar da geldi. Seçimden önceki iki haftada Moskova, Ermenistan'dan çiçek, maden suyu, konyak, taze sebze ve meyve ihracatını yasakladı Rusya, Ermenistan'ın en büyük ticaret ortağı konumunda ve 2025 yılında ülkenin toplam dış ticaretinin %36'sının yapıldığı ülke oldu Ermeni Sosyo-Ekonomik Araştırmalar Merkezi'nden Haykaz Fanyan, Moskova'nın "7 Haziran'daki oylamanın nihai sonuçlarını bir şekilde etkilemeye çalıştığını" söyledi. Fanyan, bunun mevcut siyasi süreçlerle yakından bağlantılı olduğuna inandıklarını belirtti Fanyan ayrıca, Ermenistan'ın Rus askeri teçhizatına bağımlılığının önemli ölçüde azaldığını, ülkenin askeri ithalatının yaklaşık %95'inin artık Hindistan, Fransa, Çin ve diğer ülkelerden geldiğini ifade etti Fanyan, "Rusya'nın şu anda Ermenistan'ı etkileyebileceği tek alan ekonomi" dedi Ancak bu, Moskova için hâlâ önemli bir koz. Rusya, Ermenistan'a doğalgazı 1.000 metreküp başına 177,50 dolar fiyatla sağlıyor. Putin'in Nisan ayında Paşinyan'a hatırlattığı üzere, Avrupa piyasasında bu rakam 600 doların üzerine çıkıyor Mayıs ayının sonlarında Rusya Devlet Başkanı, Ermenistan'ın Avrupa Birliği'ne katılıp katılmaması ya da Rusya öncülüğündeki Avrasya Ekonomik Birliği'nde (EAEU) kalıp kalmaması konusunda "en kısa sürede" referanduma gitmesi çağrısında da bulundu Paşinyan ise bu çağrıyı doğrudan kabul etmedi. Avrupa liderleriyle gelişen olumlu ilişkilerine rağmen Ermenistan henüz AB aday statüsüne sahip değil ve üyelik hâlâ uzak bir hedef olarak görülüyor Paşinyan, "Mevcut üyeliğimiz ile AB arasında bir tercih kaçınılmaz hâle gelene kadar EAEU içinde çalışmayı sürdüreceğiz. Bugün bu tercih teorik bir nitelik taşıyor" dedi Buna karşın Avrupa Birliği de süreci yakından izliyor. 4 Haziran'da Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Moskova'nın "ekonomik ilişkileri siyasi baskı aracı olarak kullanması" olarak tanımladığı gelişmeler karşısında Ermenistan'a 50 milyon euro destek sağlanacağını açıkladı Ayrıca AB'nin, Moskova'nın hedef aldığı ürünlerde Erivan ile ticareti kolaylaştıracağı belirtildi Paşinyan seçim kampanyasını "Barış için ayağa kalk" sloganıyla yürütüyor Ancak kampanya süreci gerilimden uzak olmadı. Özellikle Dağlık Karabağ'dan yerinden edilmiş Ermenilerle yaşanan tartışmalar dikkat çekti Bu gerilimlerden birinde başbakanın sivil aktivist Artur Osipyan'a yönelik sert ifadeler kullandığı, ardından Osipyan'ın seçim kampanyasını engellemek suçlamasıyla gözaltına alındığı ve protesto amacıyla açlık grevine başladığı bildirildi Bu tür gelişmeler, muhalefetin Paşinyan'ı giderek otoriterleşmek ve devlet imkânlarını kendi lehine kullanmakla suçlamasına yol açtı Muhalefet, kamu görevlilerine mitinglere katılmaları yönünde baskı yapıldığını da öne sürüyor Muhalif Ermenistan İttifakı'ndan milletvekili Artur Haçatryan, "Paşinyan ve yönetimi mümkün olan ve olmayan tüm idari araçları kullanıyor. Korku ortamı yaratıyor ve şantaj yapıyorlar. Bu kadar gergin bir kampanya hatırlamıyorum" dedi Paşinyan ise kampanyasını "Gerçek Ermenistan" doktrini üzerine kuruyor. Bu vizyon, Azerbaycan ile barış içinde, Avrupa ile bütünleşmiş bir ülke hedefini içerirken; toprak temelli iddialar ve Moskova'ya bağımlılıktan uzaklaşmayı öngörüyor Her ne kadar desteği belirgin şekilde azalmış olsa da birçok seçmen için Paşinyan, yolsuzluk ve otoriterlikle anılan geçmişe dönüşe karşı tek alternatif olarak görülüyor Sandığa giden seçmenler için asıl soru ise jeopolitik tercihlerin ötesinde Paşinyan'ın izlediği yönün ekonomik maliyetlerine katlanmaya hazır olup olmadıkları Rusya'nın baskıları bu maliyetleri daha hissedilir hâle getirirken, Avrupa ile yakınlaşmanın sonuçları hâlâ uzak bir ihtimal olarak değerlendiriliyor Bu sorunun yanıtı, 7 Haziran'daki seçimde verilecek Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti